Wróć do informacji o e-podręczniku Udostępnij materiał Wydrukuj
RYywZvXlQ4qIf1

Wazy greckie - dekorujemy naczynia

Źródło: online-skills, licencja: CC0.

Wprowadzenie

m71acd6a58c0f7e6f_0000000000011
1

Scenariusz lekcji dla nauczyciela

RTW1ruEN057Lp1
W prostokątnym polu znajduje się strzałka skierowana w dół symbolizująca pobieranie pliku. Obok strzałki umieszczony jest napis „Pobierz załącznik”. Jest to przycisk pozwalający na wyświetlenie, pobranie i zapisanie pliku zawierającego scenariusz lekcji - dokument w formacie pdf.
Źródło: online-skills, licencja: CC0.
m71acd6a58c0f7e6f_0000000000014

I. Opanowanie zagadnień z zakresu języka i funkcji plastyki; podejmowanie działań twórczych, w których wykorzystane są wiadomości dotyczące formy i struktury dzieła.

1) wykazuje się znajomością dziedzin sztuk plastycznych: malarstwa, rzeźby, grafiki, architektury (łącznie z architekturą wnętrz), rysunku, scenografii, sztuki użytkowej dawnej i współczesnej (w tym rzemiosła artystycznego); rozumie funkcje tych dziedzin i charakteryzuje ich język; rozróżnia sposoby i style wypowiedzi w obrębie dyscyplin; zna współczesne formy wypowiedzi artystycznej, wymykające się tradycyjnym klasyfikacjom, jak: happening, performance, asamblaż; sztuka nowych mediów;

2) rozróżnia cechy i rodzaje kompozycji w naturze oraz w sztukach plastycznych (odnajduje je w dziełach mistrzów, a także w tworach i zjawiskach przyrody); tworzy różnorodne układy kompozycyjne na płaszczyźnie i w przestrzeni (kompozycje otwarte i zamknięte, rytmiczne, symetryczne, statyczne i dynamiczne); ustala właściwe proporcje poszczególnych elementów kompozycyjnych, umiejętnie równoważy kompozycję, wykorzystując kształt i kontrast form;

II. Doskonalenie umiejętności plastycznych – ekspresja twórcza przejawiająca się w działaniach indywidualnych i zespołowych.

2) wyraża w pracach plastycznych uczucia i emocje wobec rzeczywistości, a także płynące z inspiracji muzycznych czy literackich (impresja i ekspresja); rysuje, maluje, ilustruje zjawiska i wydarzenia realne i wyobrażone (także w korelacji z innymi przedmiotami);

6) stosuje różnorodne techniki plastyczne (proste techniki graficzne, rzeźbiarskie, malarskie, elementy obrazowania cyfrowego fotograficznego i z wykorzystaniem wybranych graficznych programów komputerowych);

II.7) podejmuje działania z zakresu estetycznego kształtowania otoczenia; projektuje i realizuje formy dekoracyjne, podnoszące estetykę otoczenia (wykorzystuje elementy gotowe, aranżując własny pokój, np. projektując nakrycie stołu na uroczystość rodzinną z wykorzystaniem m.in. dekoracji kwiatowej; uwzględnia zasady estetyki podawania potraw).

III. Opanowanie podstawowych wiadomości z zakresu kultury plastycznej, jej narodowego i ogólnoludzkiego dziedzictwa kulturowego.

5) rozpoznaje wybrane, najbardziej istotne dzieła z dorobku innych narodów;

8) zna i stosuje zasady prezentacji i upowszechniania dzieł zgodnie z prawem i etyką.

m71acd6a58c0f7e6f_0000000000021
Nauczysz się

posługiwać się pojęciami: wazy greckie, malarstwo wazowe, pokost, artefakt;

wymieniać cechy charakterystyczne malarstwa wazowego;

rozpoznawać style malarstwa wazowego;

określać przeznaczenie wskazanego typu wazy;

projektować dekoracje inspirowane malarstwem wazowym.

m71acd6a58c0f7e6f_0000000000031

Malarstwo wazowe

R1FVcvq39UaS11
„Achilles i Ajaks grający w kości, Eksekias”, Dobrowolski, W., Rutkowski, B., Sadurska, A., Sztetyłło, Z., Trzeciak, P., (1990). „Sztuka świata, tom 2”, Warszawa, Wydawnictwo Arkady, CC BY 3.0

W starożytnej Grecji rozwijały się różne rodzaje malarstwa: ścienne, sztalugowe oraz mozaiki. Do naszych czasów zachowały się nieliczne zabytki. Większość z nich znamy z kopii rzymskich, przekazów pisemnych i wykopalisk archeologicznych. Do najbardziej zbadanych artefaktów zobacz w słowniku: artefaktArtefaktyartefakt należą tzw. wazy greckieGreckie wazywazy greckie. Rekonstrukcje waz pozwoliły nie tylko poznać technikę garncarską, ale także, dzięki utrwalonym na nich malowidłom, zobaczyć obraz życia codziennego Greków. Wobec takich dzieł przyjęła się nazwa malarstwo wazowe zobacz w słowniku: malarstwo wazoweMalarstwo wazowemalarstwo wazowe .

Poniżej zamieszczono przykłady waz greckich. Klikając na punkt poznasz podstawowe zasady komponowania scen na wazach.

RZwIZvhaOlPEE1
Ilustracja interaktywna przedstawia starożytną grecką wazę, na której namalowani zostali mężczyźni oraz konie. Na ilustracji umieszczony jest niebieski pulsujący punkt. Po kliknięciu kursorem myszki w punkt wyświetlą się dodatkowe informacje.
Ilustracja interaktywna 1, metmuseum.org, CC BY 3.0

Historia greckiego malarstwa wazowego obejmuje nieprzerwanie okres między rokiem ok. 1000 i 300 p.n.e. , stąd nie tylko różnorodność przedstawień, ale również zmiany w stylu i technice wykonywania naczyń ceramicznych.

m71acd6a58c0f7e6f_0000000000042

Style malarstwa wazowego - styl geometryczny i styl orientalizujący

Styl geometryczny

R5QagNpi0Ivu91
Ilustracja interaktywna przedstawia starożytną grecką wazę w stylu geometrycznym. W górnej części namalowane zostały ptaki, jeden obok drugiego. Resztę wazy pokrywają wzory geometryczne. Na ilustracji umieszczony jest niebieski pulsujący punkt. Po kliknięciu kursorem myszki w punkt wyświetlą się dodatkowe informacje.
Ilustracja interaktywna 2, wikipedia.org, CC BY 3.0

Styl orientalizujący

RfdUBiwv3p9Ws1
Ilustracja interaktywna przedstawia starożytną grecką wazę w stylu orientalizującym. W centralnej części namalowane zostały postacie zwierząt. Na ilustracji umieszczony jest niebieski pulsujący punkt. Po kliknięciu kursorem myszki w punkt wyświetlą się dodatkowe informacje.
Ilustracja interaktywna 3, wikipedia.org, CC BY 3.0
m71acd6a58c0f7e6f_0000000000085

Style malarstwa wazowego - styl czarnofigurowy i styl czerwonofigurowy

Styl czarnofigurowy

R15QFNXSljjtR1
Ilustracja interaktywna przedstawia starożytną grecką wazę w stylu czarnofigurowym. Na wazie widzimy czarne figury na czerwonym tle. Na ilustracji umieszczony jest niebieski pulsujący punkt. Po kliknięciu kursorem myszki w punkt wyświetlą się dodatkowe informacje.
Ilustracja interaktywna 4, wikipedia.org, CC BY 3.0
RHwT4xCJxeiv31
Waza w stylu czerwonofigurowym, Dobrowolski, W., Rutkowski, B., Sadurska, A., Sztetyłło, Z., Trzeciak, P., (1990). „Sztuka świata, tom 2”, Warszawa, Wydawnictwo Arkady, s. 111, CC BY 3.0

Reprodukcja ilustruje malarstwo wazowe w stylu czarnofigurowym. Malarz wykonywał rylcem szkic rysunku na czerwonym tle. Figury i elementy dekoracji pokrywał przy użyciu pędzelków specjalnie spreparowanym pokostem wykonanym z rozcieńczonej glinki o dużej zawartości żelaza. Rysunek wewnętrzny postaci, układów fałd szat, szczegóły fryzur i twarzy, muskulaturę ciała uzyskiwano dzięki usunięciu ostrym narzędziem przed wypaleniem zbędnej warstwy pokostuPokostpokostu w obrębie malowanej postaci. Po włożeniu naczynia do pieca garncarskiego warstwa pokostu ulegała stopieniu łącząc się trwale z powierzchnią wazy.

Styl czerwonofigurowy

R1GXHBa8Gft2D1
Ilustracja interaktywna przedstawia starożytną grecką wazę w stylu czerwonofigurowym - waza jest czarna, zaś postacie są koloru czerwonego. Na ilustracji umieszczony jest niebieski pulsujący punkt. Po kliknięciu kursorem myszki w punkt wyświetlą się dodatkowe informacje.
Waza w stylu czerwonofigurowym, wikipedia.org, CC BY 3.0
RVv38tA11dRXp1
„Amazis”, Waza, w stylu czarnofigurowym, Dobrowolski, W., Rutkowski, B., Sadurska, A., Sztetyłło, Z., Trzeciak, P., (1990). Sztuka świata, tom 2, Warszawa, Wydawnictwo Arkady, s. 65, CC BY 3.0

Styl czerwonofigurowy pozwalał na większą swobodę ilustrowania i różnorodność formy. Mistrzowie osiągali wspaniałe rezultaty w rysunku i kompozycji. Szczegóły przedstawień figuralnych wykonywano czarną farbą, a białej używano do malowania odsłoniętych partii ciała kobiecego. Przykładem tego stylu jest widoczny na reprodukcji attycki dzbanek pelike z przedstawieniem sceny porwania Tetydy przez króla Peleusa. W malarstwie czerwonofigurowym czerpano tematykę z malarstwa monumentalnego. Pojawiały się m. in. wątki mitologiczne. Artystów cechowała umiejętność wyrażania przeżyć, precyzja rysunku, doskonałość proporcji.

classicmobile
Ćwiczenie 1
RYGWGwO857Aad1
Polecenie do zadania brzmi: "Przyporządkuj style wazonów do podanych zdjęć". Poniżej umieszczone są elementy, które należy przesunąć w odpowiednie szare pola umieszczone pod grafikami. W prawym dolnym rogu zadania umieszczony jest klawisz „Sprawdź” służący sprawdzeniu poprawności jego wykonania. Na pierwszej grafice przedstawiona została waza z namalowanymi postaciami zwierząt ustawionymi w poziomym pasie, jeden obok drugiego. Druga waza ozdobiona została wzorkami geometrycznymi. Na trzeciej wazie namalowane zostały, na czerwonym tle, postacie w kolorze czarnym. Zadanie jest też przygotowane w wersji, gdzie prawidłowe odpowiedzi należy wybrać z listy rozwijalnej.
Źródło: online-skills, licencja: CC0.
static
RnNa3lAmmmwPF
Ilustracja do ćwiczenia, online-skills, CC BY 3.0
RtuDxRgfOyspz
Ćwiczenie 2
Wersja alternatywna ćwiczenia: Rozpoznaj styl zdobienia wazy znajdującej się na zdjęciu powyżej. Możliwe odpowiedzi: 1. styl geometryczny, 2. styl orientalizujący, 3. styl czarnofigurowy
classicmobile
Ćwiczenie 3
R1SFbfEoIHaA61
Polecenie do zadania brzmi: "Rozpoznaj styl wazy". Poniżej umieszczona została grafika oraz cztery odpowiedzi, z których należy wybrać prawidłową. W prawym dolnym rogu zadania umieszczony jest przycisk „Sprawdź”, służący sprawdzeniu poprawności jego wykonania. Na grafice znajduje się waza ozdobiona wzorami, głównie liniami.
Źródło: online-skills, licencja: CC0.
static
m71acd6a58c0f7e6f_0000000000121

Typy waz greckich

Zapamiętaj!

Wazy greckie w większości były naczyniami użytkowymi. Wykorzystywano je podczas narodzin, zaślubin, pogrzebów, obrzędów religijnych i czynności dnia codziennego. W zależności od pełnionej funkcji miały odmienny kształt i zdobienia.

Najważniejsze rodzaje naczyń:

  • naczynia stołowehydria (do przechowywania wody), lekyt (przechowywanie oliwy), amforapelike (do przechowywania innych płynów), kyatos (do czerpania), ojnochoe (do nalewania), krater, dejnosstamnos (do mieszania wina i wody), psykter (do chłodzenia wina),

  • naczynia toaletowearyballosalabastron (do przechowywania perfum), pyksis (szkatułka do biżuterii),

  • naczynia kultowelekyt (kult zmarłych), fiala (do ofiar płynnych), lutroforoslebes gamikos (podczas zaślubin).

R1cJwY2ov9ELN1
Ilustracja interaktywna przedstawia rodzaje starożytnych greckich waz. Na ilustracji umieszczone są niebieskie pulsujące punkty. Po kliknięciu kursorem myszki w punkt wyświetlą się dodatkowe informacje.
Dobrowolski, W., Rutkowski, B., Sadurska, A., Sztetyłło, Z., Trzeciak, P., (1990). „Sztuka świata, tom 2”, Warszawa, Wydawnictwo Arkady, s. 62, CC BY 3.0
classicmobile
Ćwiczenie 4
Ra1Z2Il6KZFij1
Polecenie do zadania brzmi: "Rozpoznaj kształt naczynia, przeciągnij i upuść nazwę przy odpowiednim naczyniu". Poniżej umieszczone są elementy, które należy przesunąć w odpowiednie szare pola umieszczone pod grafikami. W prawym dolnym rogu zadania umieszczony jest klawisz „Sprawdź” służący sprawdzeniu poprawności jego wykonania. Zadanie jest też przygotowane w wersji, gdzie prawidłowe odpowiedzi należy wybrać z listy rozwijalnej.
Źródło: online-skills, licencja: CC0.
static
classicmobile
Ćwiczenie 5
RErqJNah8oCnq1
Polecenie do zadania brzmi: "Aryballos to:". Poniżej podane są stwierdzenia, dla których należy wybrać opcję „Prawda” lub „Fałsz”. W prawym dolnym rogu zadania umieszczony jest przycisk „Sprawdź”, służący sprawdzeniu poprawności jego wykonania.
Źródło: online-skills, licencja: CC0.
static
classicmobile
Ćwiczenie 6
R1Is299UyPK7P1
Polecenie do zadania brzmi: "Dokończ zdanie". Poniżej umieszczone jest zdanie z szarym polem, w które należy wpisać poprawną odpowiedź. W prawym dolnym rogu zadania umieszczony jest klawisz „Sprawdź” służący sprawdzeniu poprawności jego wykonania.
Źródło: online-skills, licencja: CC0.
static
m71acd6a58c0f7e6f_0000000000156

Dekoracja białogruntowana

RctSHbN7lah451
Dobrowolski, W., Rutkowski, B., Sadurska, A., Sztetyłło, Z., Trzeciak, P., (1990). „Sztuka świata, tom 2”, Warszawa, Wydawnictwo Arkady, s. 116, CC BY 3.0

Reprodukcja ilustruje lekyt. Pod wpływem malarstwa ściennego i sztalugowego ukształtowała się dekoracja białogruntowana tego rodzaju naczyń, wykonywanych od poł V w. p.n.e. głównie na potrzeby kultu zmarłych.
Tematyka przedstawień wiąże się z osobą zmarłego lub zmarłej. Postać ukazywano jako zajętą codziennymi zwykłymi czynnościami, także w scenie pożegnań z najbliższymi lub heroizowano sceny ulokowane w zaświatach. Malowidła utrzymywano w spokojnej kolorystyce. Lekyty cechował kunszt kompozycyjny, bogactwo szczegółów, nastrój smutku i melancholii.

RK5um5UMfpPBc
Ilustracja do ćwiczenia - naczynie (psykter), online-skills, CC BY 3.0
RMDeeGbLzuUvC
Ćwiczenie 7
Zamieszczona powyżej fotografia ilustruje naczynie (psykter) używane do: Możliwe odpowiedzi: 1. chłodzenia wina, 2. do mieszania wody i wina, 3. do nalewania wina
Polecenie 1

Wybierz jeden z nich i wypełnij go dekoracją inspirowaną wybranym stylem malarstwa wazowego.

Kontur nr 1

R13ddvamOANEE1
Załącznik do zadania. W celu pobrania konturu wazy należy kliknąć kursorem myszki na poniższą strzałkę.
Źródło: online-skills, licencja: CC0.

Kontur nr 2

RTG0GDfnYFzNt1
Załącznik do zadania kontur wazy.
Źródło: online-skills, licencja: CC0.

Konutr nr 3

R1TeHF0MWdsLr1
Załącznik do zadania kontur wazy.
Źródło: online-skills, licencja: CC0.
R1WeXxTCzczJ71
Aplikacja do rysowania.
Źródło: ViliusL, GNU GENERAL PUBLIC LICENSE Version 3, 29 June 2007 Copyright (C) 2007 Free Software Foundation, Inc. <http://fsf.org/> Everyone is permitted to copy and distribute verbatim copies of this license document, but changing it is not allowed..
Polecenie 2

Tym razem, wykonaj pracę malarską na kartonie. Zaprojektuj dekorację naczynia inspirowaną wybranym stylem malarstwa wazowego.
Potrzebne będą: karton format A4, farby lub kredki.
Pracę możesz zeskanować lub sfotografować i dodać do swojego portfolio.

R1WeXxTCzczJ71
Aplikacja do rysowania.
Źródło: ViliusL, GNU GENERAL PUBLIC LICENSE Version 3, 29 June 2007 Copyright (C) 2007 Free Software Foundation, Inc. <http://fsf.org/> Everyone is permitted to copy and distribute verbatim copies of this license document, but changing it is not allowed..
m71acd6a58c0f7e6f_0000000000169

Słownik pojęć

Artefakty
Artefakty

Wytwory umysłu i rąk człowieka; zdarzenia, przedmioty wykonane lub zmodyfikowane przez człowieka, odkryte w wyniku badań archeologicznych.

Greckie wazy
Greckie wazy

Naczynia ceramiczne toczone na kole lub wyciskane w formie, wytwarzane w Grecji kontynentalnej, wyspiarskiej, na wybrzeżu Azji Mniejszej, na Sycylii i w południowej Italii od końca II tysiąclecia p.n.e. do III w. p.n.e.

Pokost
Pokost

Delikatna glinka o dużej zawartości tlenków żelaza i alkaliów, stosowana do malowania waz greckich po ich przeschnięciu.

Malarstwo wazowe
Malarstwo wazowe

Wykonywane na naczyniach ceramicznych, stanowi źródło wiedzy o wierzeniach, zwyczajach, wojnach, szczegółach życia codziennego. Można wyróżnić różne style malarstwa wazowego starożytnej Grecji: geometryczny, orientalizujący, czarnofigurowy i czerwonofigurowy.

m71acd6a58c0f7e6f_0000000000192

Galeria dzieł sztuki