Wróć do informacji o e-podręczniku Udostępnij materiał Wydrukuj
R1E5A3AatTU4v

Władza ustawodawcza – Sejm i Senat

Ławy poselskie w sali posiedzeń Sejmu
Adrian Grycuk, Ławy poselskie w sali posiedzeń Sejmu, licencja: CC BY-SA 3.0

W szkole wybrano Przewodniczącego Rady Samorządu Uczniowskiego. Uprawnieni do głosowania byli wszyscy uczniowie, czyli 250 osób. W głosowaniu wzięło udział 150 uczniów.

Frekwencja wyborcza
Definicja: Frekwencja wyborcza

Liczba osób biorących udział w wyborach w stosunku do liczby osób uprawnionych do głosowania.

Ćwiczenie 1

Po zapoznaniu się z zamieszczonym tekstem oblicz, ile wynosiła frekwencja w wyborach opisanych w tekście.

Wykonajcie zadanie, pracując w parach.

  • Zastanówcie się, co straciły osoby, które nie wzięły udziału w głosowaniu. Przedstawcie swoje wnioski pozostałej części klasy.

  • Zaproponujcie działanie, które może przyczynić się do zwiększenia frekwencji w wyborach do organów samorządu uczniowskiego. Uzasadnijcie podaną propozycję.

tlWHyJBLmi_0000000O

Władza ustawodawcza. Sejm i Senat

R1cLSBur4ppgX1
Obrady Sejmu RP
Piotr VaGla Waglowski, Obrady Sejmu RP, licencja: CC 0
Co potrafię?
  • wyjaśnić zasadę suwerenności narodu;

  • przedstawić podstawowe elementy kampanii wyborczych;

  • wymienić najważniejsze zasady demokratycznych wyborów.

Nauczysz się
  • jak przeprowadza się wybory parlamentarne w Polsce;

  • najważniejszych funkcji polskiego parlamentu;

  • co oznacza pojęcie „władza ustawodawcza”.

tlWHyJBLmi_000EX001

Frekwencja wyborcza – dlaczego warto głosować

Art. 10.

  1. Ustrój Rzeczypospolitej Polskiej opiera się na podziale i równowadze władzy ustawodawczej, władzy wykonawczej i władzy sądowniczej.

  2. Władzę ustawodawczą sprawują Sejm i Senat, władzę wykonawczą Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej i Rada Ministrów, a władzę sądowniczą sądy i trybunały.

tlWHyJBLmi_00000_BIB_001Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z 2 kwietnia 1997 r..
JPOL_E3_E4_Dodatkowyopiszasobow

Polska ma jedną z najstarszych tradycji parlamentarnych na świecie. Już w XV wieku szlachta polska posiadała prawo wybierania przedstawicieli na sejm i tym samym decydowania o najważniejszych sprawach państwa.

Komu we współczesnej Polsce przysługuje prawo wyboru posłów i senatorów?

Art. 62.

  1. Obywatel polski ma prawo udziału w referendum oraz prawo wybierania Prezydenta Rzeczypospolitej, posłów, senatorów i przedstawicieli do organów samorządu terytorialnego, jeżeli najpóźniej w dniu głosowania kończy 18 lat.

tlWHyJBLmi_00000_BIB_001Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z 2 kwietnia 1997 r..

Jakie warunki musi spełnić osoba kandydująca na posła lub senatora?

Art. 99.

  1. Wybrany do Sejmu może być obywatel polski mający prawo wybierania, który najpóźniej w dniu wyborów kończy 21 lat.

  2. Wybrany do Senatu może być obywatel polski mający prawo wybierania, który najpóźniej w dniu wyborów kończy 30 lat.

  3. Wybraną do Sejmu lub do Senatu nie może być osoba skazana prawomocnym wyrokiem na karę pozbawienia wolności za przestępstwo umyślne ścigane z oskarżenia publicznego.

tlWHyJBLmi_00000_BIB_001Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z 2 kwietnia 1997 r..
tlWHyJBLmi_0000002E

Frekwencja wyborcza – dlaczego warto głosować

Sejm składa się z 460 posłów, Senat ze 100 senatorów. Kadencja obu izb trwa cztery lata i może ulec skróceniu.

Kadencja
Definicja: Kadencja

Określony prawem czas sprawowania władzy przez organ pochodzący z wyborów.

Wybory do Sejmu są:

  • powszechne,

  • bezpośrednie,

  • odbywają się w głosowaniu tajnym,

  • równe,

  • proporcjonalne.

Wybory do Senatu są:

  • powszechne,

  • bezpośrednie,

  • odbywają się w głosowaniu tajnym.

Podstawowe zasady przeprowadzania wyborów parlamentarnych określa Konstytucja RP, szczegółowe zaś ustawa zwana Kodeksem wyborczym.

R1U2fnmNGqAcX11
Contentplus.pl sp. z o.o., licencja: CC BY 3.0

Jeśli chcesz wiedzieć więcej

R17X0u7gTG1BO
film zatytułowany - niska frekwencja wyborcza w Polsce
Ćwiczenie 2
  • Zastanów się, dlaczego wiele osób uprawnionych do głosowania nie uczestniczy w wyborach parlamentarnych w Polsce.

  • Poszukaj informacji dotyczących frekwencji wyborczej w wyborach parlamentarnych w 2011 i 2015 r. w okręgu wyborczym, na którego terenie znajduje się twoja szkoła.

  • Przygotuj wypowiedź, skierowaną do swoich bliskich, np. rodziców, w którym zachęcisz ich do udziału w wyborach parlamentarnych.

Wypowiedź powinna zawierać dwa argumenty i obejmować 60–70 słów.

tlWHyJBLmi_0000003W

Wybory do Sejmu

Kandydatów na posłów i senatorów w Polsce mogą zgłaszać partie polityczne oraz wyborcy.

RIZXwWatNFEw211
domena publiczna

Posłów wybieramy w 41 okręgach wyborczych. W każdym okręgu wybiera się od 7 do 19 posłów. Liczba mandatów zależy od liczby obywateli uprawnionych do głosowania w danym okręgu wyborczym. Wyborca zaznacza na wybranej przez siebie liście kandydatów nazwisko jednej osoby, której chciałby powierzyć mandat poselski. W podziale mandatów uczestniczą tylko te komitety wyborcze, które w skali kraju uzyskały poparcie wynoszące co najmniej 5% (dotyczy to komitetów wyborczych partii politycznych oraz komitetów wyborczych wyborców) lub 8% głosów (dotyczy koalicyjnych komitetów wyborczych). Z konieczności przekroczenia progu wyborczego zwolnione są komitety mniejszości narodowych. Po ustaleniu, ile dany komitet wyborczy uzyskał mandatów w konkretnym okręgu, przydziela się je osobom, które otrzymały najwięcej wskazań w ramach listy.

Wyniki wyborów do Sejmu przeprowadzonych w 2011 r.

Numer listy

Nazwa komitetu

Głosy (%)

1.

Komitet Wyborczy Prawo i Sprawiedliwość

29,89

2.

Komitet Wyborczy Polska Jest Najważniejsza

2,19

3.

Komitet Wyborczy Sojusz Lewicy Demokratycznej

8,24

4.

Komitet Wyborczy Ruch Palikota

10,02

5.

Komitet Wyborczy Polskie Stronnictwo Ludowe

8,36

Komitet Wyborczy Polska Partia Pracy – Sierpień 80

0,55

7.

Komitet Wyborczy Platforma Obywatelska RP

39,18

8.

Komitet Wyborczy Nasz Dom Polska Samoobrona Andrzeja Leppera

0,07

9.

Komitet Wyborczy Nowa Prawica - Janusza Korwin‑Mikkego

1,06

10.

Komitet Wyborczy Prawica

0,24

11.

Komitet Wyborczy Wyborców Mniejszość Niemiecka

0,19

Wyniki wyborów do Sejmu przeprowadzonych w 2015 r.

Numer listy

Nazwa komitetu

Głosy (%)

1.

Komitet Wyborczy Prawo i Sprawiedliwość

37,58

2.

Komitet Wyborczy Platforma Obywatelska RP

24,09

3.

Komitet Wyborczy Partia Razem

3,62

4.

Komitet Wyborczy KORWiN

4,76

5.

Komitet Wyborczy Polskie Stronnictwo Ludowe

5,13

6.

Koalicyjny Komitet Wyborczy Zjednoczona Lewica SLD+TR+PPS+UP+Zieloni

7,55

7.

Komitet Wyborczy Wyborców Kukiz\`15

8,81

8.

Komitet Wyborczy Nowoczesna Ryszard Petru

7,60

9.

Komitet Wyborczy Wyborców JOW Bezpartyjni

0,10

10.

Komitet Wyborczy Wyborców Zbigniewa Stonogi

0,28

11.

Komitet Wyborczy Ruch Społeczny Rzeczypospolitej Polskiej

0,03

12.

Komitet Wyborczy Zjednoczeni dla Śląska

0,12

13.

Komitet Wyborczy Samoobrona

0,03

14.

Komitet Wyborczy Wyborców Grzegorza Brauna „Szczęść Boże!”

0,09

15.

Komitet Wyborczy Kongres Nowej Prawicy

0,03

16.

Komitet Wyborczy Wyborców Mniejszość Niemiecka

0,18

17.

Komitet Wyborczy Wyborców Obywatele do Parlamentu

0,01

Ćwiczenie 3

Po zapoznaniu się z danymi zawartymi w tabeli podaj nazwy partii politycznych, których komitety wyborcze uzyskały mandaty w wyborach do Sejmu w 2011 r. oraz w 2015 r.

Wybór uzasadnij, odwołując się do wyników głosowania i zasad prawa wyborczego.

tlWHyJBLmi_00000080

Wybory do Senatu

RQQZfzkEcvlbR11
domena publiczna

Wybory do Senatu odbywają się w tym samym terminie, co do Sejmu. Przeprowadzane są jednak według innej ordynacji. Jest to ordynacja większościowa. Senatorzy wybierani są w 100 jednomandatowych okręgach. Komitet wyborczy może zgłosić tylko jednego kandydata w danym okręgu. Wyborca oddaje jeden głos na wybranego przez siebie kandydata. Mandat senatora uzyskuje kandydat, który otrzymał w okręgu największą liczbę głosów.

RZS5r2n2VqCAW11
Contentplus.pl sp. z o.o., licencja: CC BY 3.0

Wyniki wyborów do Senatu RP w wyborach z 2015 r.

Numer listy

Nazwa komitetu

Liczba mandatów

1.

Komitet Wyborczy Prawo i Sprawiedliwość

61

2.

Komitet Wyborczy Platforma Obywatelska RP

34

3.

Komitet Wyborczy Wyborców Lidia Staroń - Zawsze po stronie ludzi

1

4.

Komitet Wyborczy Wyborców Marka Borowskiego

1

5.

Komitet Wyborczy Wyborców Grzegorza Biereckiego

1

6.

Komitet Wyborczy Wyborców Obremski - niezależny Senator z Wrocławia

1

7.

Komitet Wyborczy Polskie Stronnictwo Ludowe

1

tlWHyJBLmi_0000009I

Organizacja wewnętrzna Sejmu

Posłowie mogą tworzyć w Sejmie kluby poselskie i koła poselskie oparte na zasadzie politycznej. Klub tworzy co najmniej 15 posłów, koło - co najmniej 3 posłów.

Organy Sejmu

MARSZAŁEK SEJMU jest wybierany na pierwszym posiedzeniu izby. Zwyczajowo funkcję tę obejmuje przedstawiciel największego klubu parlamentarnego. Marszałek Sejmu stoi na straży praw i godności Sejmu, reprezentuje izbę wobec innych organów państwa, zwołuje posiedzenia Sejmu oraz przewodniczy obradom. Ponadto Konstytucja RP nakłada na marszałka Sejmu obowiązki niezwiązane bezpośrednio z pracami izby. Należą do nich zastępowanie prezydenta RP, gdy ten nie jest w stanie sprawować urzędu lub gdy urząd prezydenta jest opróżniony (np. z powodu śmierci prezydenta RP).

REDDOKMswygal
Fotel marszałka Sejmu. Do kompetencji marszałka należy m.in. przewodniczenie obradom Sejmu, czuwanie nad terminowością jego prac. W wyjątkowych sytuacjach marszałek Sejmu może tymczasowo zastępować Prezydenta RP.
Adrian Grycuk, licencja: CC BY-SA 3.0

PREZYDIUM SEJMU tworzą marszałek i wicemarszałkowie. Kompetencje Prezydium Sejmu są dość ograniczone. Dotyczą one przede wszystkim organizacji prac Sejmu i jego organów.

KONWENT SENIORÓW składa się z marszałka Sejmu, wicemarszałków, przewodniczących lub wiceprzewodniczących klubów poselskich oraz przedstawicieli kół poselskich. Konwent jest organem doradczym.

KOMISJE SEJMOWE to organy pomocnicze Sejmu, zajmujące się rozpatrywaniem, opiniowaniem i przygotowaniem spraw stanowiących przedmiot obrad Sejmu.

Organizacja wewnętrzna Senatu

Organizacja wewnętrzna Senatu jest niemal identyczna jak Sejmu. Organami Senatu są marszałek, Prezydium, Konwent Seniorów i komisje.

tlWHyJBLmi_000000A2

Funkcje parlamentu

Funkcja ustawodawcza polega na stanowieniu aktów prawnych (ustaw). Jest to podstawowa i najważniejsza funkcja Sejmu i Senatu. W jej obrębie wyróżniamy funkcję ustrojodawczą polegającą na stanowieniu przez Sejm i Senat norm konstytucyjnych

Funkcja kontrolna odnosi się przede wszystkim do rządu i podległej mu administracji. Uprawnienia w tym zakresie przysługują wyłącznie Sejmowi oraz posłom, którzy mogą kierować do członków rządu interpelacje, wnioski o przedstawienie bieżących informacji, zapytania poselskie i pytania w aktualnych sprawach. W ramach realizacji tej funkcji Sejm może żądać na przykład informacji w określonej sprawie lub obecności ministrów na posiedzeniach komisji sejmowych. Senat ma niewielkie uprawnienia kontrolne polegające na prawie uzyskania informacji od organu władzy publicznej.

Funkcja kreacyjna polega na powoływaniu innych organów konstytucyjnych państwa oraz osób wchodzących w ich skład. Uprawnienia w tym zakresie są podzielone między Sejm i Senat, chociaż większe kompetencje ma izba poselska.

Funkcja europejska parlamentu (od 2004 r.) polega na możliwości oddziaływania przez Sejm i Senat na prawodawstwo unijne i wynika z traktatów unijnych. Natomiast zasady współpracy między rządem a sejmem w sprawach unijnych reguluje specjalna ustawa.

Jeśli chcesz wiedzieć więcej

Do wykonywania mandatu parlamentarnego bardzo istotne jest zagwarantowanie posłom i senatorom niezależności. Służy temu tzw. immunitet.

Art. 105.

  1. Poseł nie może być pociągnięty do odpowiedzialności za swoją działalność wchodzącą w zakres sprawowania mandatu poselskiego ani w czasie jego trwania, ani po jego wygaśnięciu. Za taką działalność poseł odpowiada wyłącznie przed Sejmem, a w przypadku naruszenia praw osób trzecich może być pociągnięty do odpowiedzialności sądowej tylko za zgodą Sejmu. (...)

  2. Poseł nie może być zatrzymany lub aresztowany bez zgody Sejmu, z wyjątkiem ujęcia go na gorącym uczynku przestępstwa i jeżeli jego zatrzymanie jest niezbędne do zapewnienia prawidłowego toku postępowania. O zatrzymaniu niezwłocznie powiadamia się Marszałka Sejmu, który może nakazać natychmiastowe zwolnienie zatrzymanego. (...)

tlWHyJBLmi_00000_BIB_001Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z 2 kwietnia 1997 r..
tlWHyJBLmi_000000AO

Podsumowanie

Sejm i Senat są konstytucyjnymi organami władzy ustawodawczej. Obie izby wyłaniane są w powszechnych wyborach, które odbywają się tego samego dnia, lecz według różnych systemów wyborczych. Organizacja wewnętrzna obu izb oraz status prawny posłów i senatorów są praktycznie identyczne. Biorąc pod uwagę funkcję ustawodawczą i kreacyjną, kompetencje należą do obu izb, jednak silniejszą pozycję ma izba poselska. Największa różnica dotyczy funkcji kontrolnej. Kompetencje w tym zakresie należą wyłącznie do Sejmu.

Polecenie 1

Obejrzyj najbliższe posiedzenie Sejmu i na tej podstawie:

  • przygotuj notatkę o przebiegu obrad;

  • przygotuj swoje wystąpienie w wybranej sprawie będącej przedmiotem obrad.

Ćwiczenie 4
R1Rw6TZqJ1yqP1
zadanie interaktywne
Źródło: Contentplus.pl sp. z o.o., licencja: CC BY 3.0.
1
Ćwiczenie 5
R1DI2jmWREPYf1
zadanie interaktywne
Źródło: Contentplus.pl sp. z o.o., licencja: CC BY 3.0.