Dodaj do ulubionych Udostępnij materiał Wydrukuj
R17eeJGMaoANt

Władza wykonawcza w Polsce. Prezydent RP – Rada Ministrów

Nowy prezydent RP Andrzej Duda obok swojego poprzednika Bronisława Komorowskiego
Michał Józefaciuk, Nowy prezydent RP Andrzej Duda obok swojego poprzednika Bronisława Komorowskiego, licencja: CC BY-SA 3.0
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z 2 kwietnia 1997 r.
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z 2 kwietnia 1997 r.

Art. 127.
(...)

4.Na Prezydenta Rzeczypospolitej wybrany zostaje kandydat, który otrzymał więcej niż połowę ważnie oddanych głosów. Jeżeli żaden z kandydatów nie uzyska wymaganej większości, czternastego dnia po pierwszym głosowaniu przeprowadza się ponowne głosowanie.
5.W ponownym głosowaniu wyboru dokonuje się spośród dwóch kandydatów, którzy w pierwszym głosowaniu otrzymali kolejno największą liczbę głosów. Jeżeli którykolwiek z tych dwóch kandydatów wycofa zgodę na kandydowanie, utraci prawo wyborcze lub umrze, w jego miejsce do wyborów w ponownym głosowaniu dopuszcza się kandydata, który otrzymał kolejno największą liczbę głosów w pierwszym głosowaniu. W takim przypadku datę ponownego głosowania odracza się o dalszych 14 dni.
6.Na Prezydenta Rzeczypospolitej wybrany zostaje kandydat, który w ponownym głosowaniu otrzymał więcej głosów.

taYP4qqNjN_00000_BIB_001
R3cvzfqHXoqyn11
Contentplus.pl sp. z o.o., licencja: CC BY 3.0[online], dostępny w internecie: http://prezydent2015.pkw.gov.pl/319_Pierwsze_glosowanie [dostęp 9.11.2015 r.]
Ćwiczenie 1

Po zapoznaniu się z zamieszczonym materiałem źródłowym rozstrzygnij, czy podane zdanie zawiera informacje prawdziwe, czy fałszywe. Odpowiedź uzasadnij, odwołując się do przytoczonych przepisów Konstytucji RP i wyników głosowania.

  • Wykres przedstawia wyniki głosowania, które przesądziło o objęciu przez Andrzeja Dudę urzędu Prezydenta RP.

taYP4qqNjN_0000000Q

Władza wykonawcza w Polsce. Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej — Rada Ministrów

R17eeJGMaoANt1
Nowy prezydent RP Andrzej Duda obok swojego poprzednika Bronisława Komorowskiego
Michał Józefaciuk, Nowy prezydent RP Andrzej Duda obok swojego poprzednika Bronisława Komorowskiego, licencja: CC BY-SA 3.0
R8GsW0WM2fKLi1
Ewa Kopacz wraz z kandydatami na ministrów
Platforma Obywatelska RP, Ewa Kopacz wraz z kandydatami na ministrów, licencja: CC BY-SA 2.0
Co potrafię?
  • wymienić cechy systemów rządów parlamentarno‑gabinetowego i prezydenckiego;

  • przedstawić powody przywrócenia w Polsce instytucji prezydenta w porozumieniach Okrągłego Stołu.

Nauczysz się
  • procesu powoływania rządu w Polsce;

  • struktury i kompetencji Rady Ministrów;

  • kompetencji i pozycji politycznej prezydenta w Polsce;

  • jakie są relacje między prezydentem a premierem w świetle Konstytucji RP z 1997 r.

taYP4qqNjN_0000001M

Sposób powoływania i kompetencje Prezydenta RP

Zgodnie z Konstytucją RP władzę wykonawczą w Polsce sprawują Prezydent RP oraz Rada Ministrów. Oznacza to, że twórcy ustawy zasadniczej przyjęli charakterystyczny dla systemów parlamentarno‑gabinetowych model podzielonej władzy wykonawczej. Jednak, w przeciwieństwie do klasycznego modelu parlamentarnego, Prezydent RP nie pełni jedynie funkcji reprezentacyjnej, lecz ma także własne kompetencje w wybranych obszarach władzy wykonawczej. Nie zmienia to jednak faktu, że najważniejsze kompetencje w obszarze władzy wykonawczej należą do Rady Ministrów i premiera [Prezesa Rady Ministrów].

Prezydent RP

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z 2 kwietnia 1997 r.
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z 2 kwietnia 1997 r.

Art. 127.

  1. Prezydent Rzeczypospolitej jest wybierany przez Naród w wyborach powszechnych, równych, bezpośrednich i w głosowaniu tajnym.

  2. Prezydent Rzeczypospolitej jest wybierany na pięcioletnią kadencję i może być ponownie wybrany tylko raz.

  3. Na Prezydenta Rzeczypospolitej może być wybrany obywatel polski, który najpóźniej w dniu wyborów kończy 35 lat i korzysta z pełni praw wyborczych do Sejmu. Kandydata zgłasza co najmniej 100 000 obywateli mających prawo wybierania do Sejmu.

taYP4qqNjN_00000_BIB_001
taYP4qqNjN_0000002R

Prezydent RP a organy władzy ustawodawczej

Ćwiczenie 2

Przypomnij sobie, jaką rolę w procesie ustawodawczym odgrywa Prezydent RP.

Prezydent RP:

  • zarządza wybory do Sejmu i Senatu;

  • zwołuje pierwsze posiedzenia Sejmu i Senatu;

  • może w przypadkach określonych w Konstytucji RP zarządzić skrócenie kadencji Sejmu; wtedy skrócona zostaje też kadencja Senatu.

Prezydent RP a polityka zagraniczna Polski

Prezydent RP:

  • jest reprezentantem państwa w stosunkach zewnętrznych;

  • mianuje i odwołuje ambasadorów;

  • przyjmuje listy uwierzytelniające;

  • ratyfikuje i wypowiada umowy międzynarodowe.

Prezydent RP w zakresie polityki zagranicznej współdziała z Prezesem Rady Ministrów oraz Ministrem Spraw Zagranicznych.

Prezydent RP a obronność i bezpieczeństwo państwa

Prezydent RP jest najwyższym zwierzchnikiem sił zbrojnych. Do jego kompetencji należy:

  • mianowanie Szefa Sztabu Generalnego i dowódców rodzajów sił zbrojnych;

  • na wniosek Ministra Obrony Narodowej, nadaje określone w ustawach stopnie wojskowe.

W razie wojny oraz w sytuacji zagrożenia bezpieczeństwa państwa prezydent RP może ponadto:

  • na wniosek Prezesa Rady Ministrów, mianuje Naczelnego Dowódcę Sił Zbrojnych;

  • na wniosek Prezesa Rady Ministrów, zarządza powszechną lub częściową mobilizację i użycie Sił Zbrojnych do obrony Rzeczypospolitej Polskiej;

  • na wniosek Rady Ministrów może wprowadzić stan wojenny lub stan wyjątkowy na części albo na całym terytorium.

Prezydent RP a tradycyjne kompetencje głowy państwa

Prezydent RP:

  • nadaje obywatelstwo polskie oraz wyraża zgodę na zrzeczenie się obywatelstwa polskiego;

  • nadaje ordery i odznaczenia;

  • stosuje prawo łaski.

taYP4qqNjN_00000049

Rada Ministrów w Polsce. Powoływanie rządu

Konstytucja RP z 1997 r. zawiera trzy następujące po sobie procedury powoływania Rady Ministrów.

Pierwsza z tych procedur rozpoczyna się w momencie desygnowania Prezesa Rady Ministrów przez Prezydenta RP. Zadaniem osoby desygnowanej jest zaproponowanie składu nowej Rady Ministrów. Następnie Prezydent RP w ciągu 14 dni od dnia pierwszego posiedzenia Sejmu lub przyjęcia dymisji poprzedniej Rady Ministrów powołuje premiera oraz pozostałych jej członków. Ostatnim krokiem w ramach tej procedury jest uzyskanie przez rząd wotum zaufania. W tym celu, w ciągu 14 dni od powołania rządu przez prezydenta, premier przedstawia Sejmowi program działania rządu wraz z wnioskiem o udzielenie wotum zaufania. Sejm uchwala wotum zaufania bezwzględną większością głosów.

Jeśli jednak Prezydent RP nie zdoła powołać Rady Ministrów w terminie przewidzianym w ustawie zasadniczej lub rząd nie uzyska wotum zaufania, rozpoczyna się druga procedura. Sejm w ciągu 14 dni od upływu terminów określonych w pierwszej procedurze, wybiera Prezesa Rady Ministrów oraz proponowanych przez niego członków Rady Ministrów bezwzględną większością głosów w obecności co najmniej połowy ustawowej liczby posłów. Następnie taka osoba przedstawia Sejmowi skład i program działania nowego rządu. Również i w tym przypadku izba poselska udziela wotum zaufania bezwzględną większością głosów. Procedura kończy się powołaniem tak wybranej Rady Ministrów przez Prezydenta RP.

Procedura trzecia jest niemal identyczna z pierwszą. W ciągu 14 dni Prezydent RP powołuje premiera i na jego wniosek ministrów, następnie w ciągu kolejnych 14 dni Sejm udziela takiemu rządowi wotum zaufania, ale tym razem zwykłą większością głosów. W przeciwnym wypadku Prezydent RP skraca kadencję parlamentu i zarządza nowe wybory.

taYP4qqNjN_0000004F

Struktura i kompetencje Rady Ministrów

R16TNpeK9EEpx1
Ewa Kopacz, od 22 września 2014 r. Prezes Rady Ministrów
Platforma Obywatelska RP, Ewa Kopacz, od 22 września 2014 r. Prezes Rady Ministrów, licencja: CC BY-SA 2.0
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z 2 kwietnia 1997 r.
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z 2 kwietnia 1997 r.

Art. 147.

  1. Rada Ministrów składa się z Prezesa Rady Ministrów i ministrów.

  2. W skład Rady Ministrów mogą być powoływani wiceprezesi Rady Ministrów.

  3. Prezes i wiceprezes Rady Ministrów mogą pełnić także funkcję ministra.

  4. W skład Rady Ministrów mogą być ponadto powoływani przewodniczący określonych w ustawach komitetów.

taYP4qqNjN_00000_BIB_001

Art. 149.

  1. Ministrowie kierują określonymi działami administracji rządowej lub wypełniają zadania wyznaczone im przez Prezesa Rady Ministrów. Zakres działania ministra kierującego działem administracji rządowej określają ustawy.

R112jLN1jGP9M1
Źródło: a. nn., licencja: CC BY 3.0.
taYP4qqNjN_00000056

Odpowiedzialność polityczna Rady Ministrów

Rada Ministrów ponosi polityczną odpowiedzialność przed Sejmem. Formą egzekwowania takiej odpowiedzialności jest instytucja wotum nieufności.

Jeśli chcesz wiedzieć więcej

Oprócz wyrażenia konstruktywnego wotum nieufności wobec Rady Ministrów dymisja rządu może także nastąpić z powodu:

  • nieuchwalenia przez Sejm wotum zaufania dla Rady Ministrów;

  • dymisji Rady Ministrów na pierwszym posiedzeniu nowo wybranego Sejmu;

  • rezygnacji Prezesa Rady Ministrów. W tym ostatnim przypadku prezydent może odmówić przyjęcia dymisji Rady Ministrów.

taYP4qqNjN_0000005K

Podsumowanie

Relacje między ośrodkami władzy wykonawczej – Radą Ministrów a Prezydentem RP – w Polsce są dość skomplikowane. Zawierają rozwiązania charakterystyczne, z jednej strony dla państw z parlamentarno‑gabinetowym systemem rządów, z drugiej zaś dla tych z systemem semiprezydenckim. Do pierwszej grupy zaliczymy uzależnienie powstania i trwania rządu od woli większości sejmowej czy wreszcie formalne rozdzielenie władzy wykonawczej. Rozwiązania zapożyczone z systemów semiprezydenckich to przede wszystkim wybór prezydenta w wyborach powszechnych, aktywny udział prezydenta w procesie powoływania rządu czy posiadanie przez Prezydenta RP własnych, wykonywanych samodzielnie kompetencji.

Ćwiczenie 3
RqVVZr0PIe3WS1
zadanie interaktywne
Źródło: Contentplus.pl sp. z o.o., licencja: CC BY 3.0.
Ćwiczenie 4
RV2bqTSVjVHV41
zadanie interaktywne
Źródło: Contentplus.pl sp. z o.o., licencja: CC BY 3.0.