Zgłoś uwagi
Pokaż spis treści
Wróć do informacji o e-podręczniku Udostępnij materiał

Dzisiejszy świat jest pełen technicznych rozwiązań, które ułatwiają życie i wyręczają człowieka w wielu czynnościach. Przekonaj się, że umiejętność samodzielnego obliczania, w jakim miejscu na kuli ziemskiej znajduje się dowolny obiekt, daje dużo radości i satysfakcji. Poza tym wcale nie jest to trudne. Umiejętność ta była kiedyś niezbędna żeglarzom i podróżnikom. Dołącz do nich.

Źródło: Andrzej Bogusz, edycja: Krzysztof Jaworski, licencja: CC BY 3.0.
Już wiesz
  • co to jest biegun, południk, równik, równoleżnik, zwrotnik i koło podbiegunowe;

  • jakie są definicje długości geograficznej i szerokości geograficznej;

  • jak obliczyć rozciągłość południkową i rozciągłość równoleżnikową.

Nauczysz się
  • precyzyjnie określać współrzędne geograficzne;

  • dokładnie obliczać rozciągłość południkową i równoleżnikową.

1. Określanie długości i szerokości geograficznej – ćwiczenia doskonalące

Układ południków i równoleżników (w tym także bieguny i równik) przedstawiony na modelu Ziemi, czyli globusie, nazywany jest siatką geograficzną. Jeżeli zastosujemy specjalne metody matematyczne, to siatkę tę uda się przedstawić na płaszczyźnie. Wtedy będziemy ją nazywać siatką kartograficzną i może się ona stać podstawą do wykreślania map.

Źródło: Olga Mikos, TUBS (http://commons.wikimedia.org), Eric Gaba (http://commons.wikimedia.org), licencja: CC BY-SA 4.0.

Jest wiele metod ułatwiających zapamiętanie, która ze współrzędnych jest szerokością, a która długością geograficzną. Jeżeli po poprzedniej lekcji nadal masz z tym kłopoty, podpowiemy ci, jak zapamiętać, co jest czym.
Pierwszym ze sposobów jest skojarzenie długości i szerokości geograficznej z długością i szerokością paska od spodni. Spójrz na rysunek. Pomiar długości i szerokości paska odpowiada długości i szerokości geograficznej.

Zapamiętaj ten widok!

Kolejnym sposobem na rozróżnienie długości od szerokości geograficznej jest obserwacja konturu Morza Śródziemnego, nad którym powstawały zręby myśli geograficznej Europejczyków i Arabów. Zwróć uwagę, który kierunek można by uznać za długość, a który za szerokość tego morza. W analogicznych kierunkach dokonujemy pomiaru długości i szerokości geograficznej.

Długość geograficzną, podobnie jak długość Morza Śródziemnego, mierzymy w kierunku wschód-zachód, a szerokość geograficzną, podobnie jak szerokość Morza Śródziemnego, w kierunku północ-południe
Ciekawostka

Jest także sposób fonetyczny na zapamiętanie różnicy między długością a szerokością geograficzną. Litera oraz głoska „ł” występuje zarówno w słowie „długość”, jak i w słowie „południk”. Nie ma w nich natomiast litery oraz głoski „r”, która występuje zarówno w słowach „szerokość”, „równoleżnik”, jak i „równik”.

Zanim przystąpisz do ćwiczeń, przyjrzyj się poniższym rysunkom i przypomnij sobie, jak brzmią definicje długości i szerokości geograficznej.

Źródło: Andrzej Bogusz, Krzysztof Jaworski, licencja: CC BY 3.0.
Źródło: Andrzej Bogusz, Krzysztof Jaworski, licencja: CC BY 3.0.
Interaktywne ćwiczenie na określanie długości i szerokości geograficznej na Ziemi
Źródło: Michał Szymczak, Jonasz (http://commons.wikimedia.org), Michał Jaworski (http://commons.wikimedia.org), licencja: CC BY-SA 3.0.
Ćwiczenie 1

Za pomocą współrzędnych geograficznych możemy bezbłędnie określić położenie wybranego punktu na kuli ziemskiej. Skorzystaj z map kontynentów i z dokładnością do 1° podaj współrzędne geograficzne miast.

  1. Nowy Orlean

  2. Paryż

  3. Auckland

Ćwiczenie 2

Na podstawie podanych współrzędnych możemy stwierdzić, o jaki punkt powierzchni Ziemi chodzi. Odczytaj nazwy miejscowości lub miejsc, które mają następujące współrzędne geograficzne.

  1. 38°S, 145°E

  2. 21°N, 106°E

  3. 51°N, 0°

  4. 0°, 78°W

  5. 90°N

Ćwiczenie 3

Korzystając z zamieszczonej poniżej mapy, odczytaj długość i szerokość geograficzną hiszpańskiego miasta Malaga z dokładnością do 1'. Dla ułatwienia na mapie zostały dodane oznaczenia dziesiątek minut.

Źródło: Aotearoa (http://commons.wikimedia.org), Roman Nowacki, licencja: CC BY-SA 3.0.
Polecenie 1

Odszukaj na mapie Australii Przylądek Jork i odczytaj jego szerokość geograficzną z dokładnością do 1°.

Polecenie 2

Odszukaj na mapie Australii Przylądek Południowo‑Wschodni i odczytaj jego szerokość geograficzną z dokładnością do 1°.

Polecenie 3

Odszukaj na mapie Australii Przylądek Byrona i odczytaj jego długość geograficzną z dokładnością do 1°.

Polecenie 4

Odszukaj na mapie Australii Przylądek Steep Point i odczytaj jego długość geograficzną z dokładnością do 1°.

Współcześnie istniejące elektroniczne narzędzia i cały system z nimi związany umożliwiają bardzo łatwe i precyzyjne określenie współrzędnych geograficznych dowolnego miejsca na Ziemi. Można tego dokonać za pomocą GPS (ang. Global Positioning System).

Ćwiczenie 4

Grupa przyjaciół spędzała wakacje na Krecie. Przylecieli tam samolotem, a dalej w podróż ruszyli wynajętym jachtem. Kiedy wyruszali z portu, ich odbiornik GPS wskazywał 35°20'N i 25°08'E. W następnym porcie, do którego zawinęli, odczyt GPS wynosił 35°25'N i 24°29'E. Kolejnym portem, w którym się zatrzymali, było miasto o współrzędnych 35°31'N i 24°01'E. Cel ich podróży to niewielkie miasteczko leżące na 35°30'N i 23°38'E. Korzystając z poniższej mapy, wskaż miejscowości, które grupa turystów odwiedziła. W odpowiedzi, jeśli to możliwe, użyj polskich nazw tych miejscowości.

Źródło: Kerguelen (http://commons.wikimedia.org), Roman Nowacki, licencja: CC BY-SA 3.0.

2. Rozciągłość południkowa i równoleżnikowa – ćwiczenia doskonalące

Umiejętność precyzyjnego określania współrzędnych geograficznych pozwala nam także na dokładne wyliczenie rozciągłości południkowej i równoleżnikowej. Obie te umiejętności powinny zostać opanowane na poprzedniej lekcji. Teraz wystarczy je przećwiczyć, udoskonalić i utrwalić.

Ćwiczenie 5

Odczytaj w przybliżeniu do 1° szerokość geograficzną północnego i południowego krańca podanych poniżej obszarów, po czym oblicz ich rozciągłość południkową liczoną w stopniach i w kilometrach przy założeniu, że 1° szerokości geograficznej to 111 km.

  1. Australia

  2. Grenlandia

  3. Afryka

Ćwiczenie 6

Odczytaj w przybliżeniu do 1° długość geograficzną zachodniego i wschodniego krańca podanych obszarów, po czym oblicz ich rozciągłość równoleżnikową liczoną w stopniach.

  1. Australia

  2. Grenlandia

  3. Afryka

Polecenie 5

Wybierz dowolny kraj europejski, dla którego możesz znaleźć wystarczająco dokładną mapę. Odczytaj z dokładnością do 1' długość geograficzną zachodniego i wschodniego krańca jego terytorium i z tą samą dokładnością szerokość geograficzną północnego i południowego krańca. Oblicz z dokładnością do 1' rozciągłość równoleżnikową i południkową terytorium tego państwa.

Podsumowanie

  • Zarówno na siatce geograficznej, jak i na siatce kartograficznej można odczytać obie współrzędne geograficzne umożliwiające lokalizację każdego punktu na powierzchni Ziemi.

  • Współrzędne geograficzne można odczytać z mapy lub za pomocą urządzeń GPS.

Praca domowa
Polecenie 6.1

Zastanów się i odpowiedz:

  1. W jakich okolicznościach przydaje się umiejętność odczytywania współrzędnych geograficznych?

  2. W jaki sposób udało ci się zapamiętać, która ze współrzędnych jest szerokością, a która długością geograficzną?

Zobacz także

Słowniczek

GPS

(ang. Global Positioning System) najczęściej stosowany system nawigacji satelitarnej; został stworzony przez Departament Obrony USA i obejmuje swoim zasięgiem całą Ziemię; kilkadziesiąt specjalnych satelitów umożliwia namierzenie każdego z odbiorników GPS na Ziemi; porównanie i przeliczenie sygnałów z co najmniej czterech satelitów umożliwia bardzo precyzyjne określenie współrzędnych geograficznych odbiornika; najogólniej ujmując, jego działanie jest następujące: użytkownicy muszą zaopatrzyć się w odbiornik GPS (np. urządzenia nawigacji samochodowej), który łączy się podczas podróży z dostępnymi w danej chwili satelitami i ustala swoje położenie; system GPS posiada precyzyjną informację o wzajemnym położeniu wszystkich swoich satelitów; szybkość rozchodzenia się fal radiowych jest znana, w związku z czym, jeżeli użytkownik przemieści się do nowego miejsca, urządzenie połączy się ponownie z systemem satelitarnym i zmierzy opóźnienie czasowe z ogromną dokładnością; w ten sposób kolejne pomiary aktualizują nowe położenie, precyzują kierunek przemieszczania się, podają prędkość przemieszczania i wysokość względem poziomu morza

siatka geograficzna

układ południków i równoleżników na kuli ziemskiej lub na globusie

siatka kartograficzna

układ południków i równoleżników na mapie

Zadania

Ćwiczenie 7
Zadanie interaktywne
Źródło: Andrzej Boczarowski, licencja: CC BY 3.0.
Ćwiczenie 8
zadanie interaktywne
Źródło: Andrzej Boczarowski, licencja: CC BY 3.0.
Ćwiczenie 9
zadanie interaktywne
Źródło: Andrzej Boczarowski, licencja: CC BY 3.0.
Ćwiczenie 10
zadanie interaktywne
Źródło: Andrzej Boczarowski, licencja: CC BY 3.0.
Ćwiczenie 11
zadanie interaktywne
Źródło: Andrzej Boczarowski, licencja: CC BY 3.0.