Wydrukuj Zapisz jako PDF Dodaj do ulubionych Udostępnij materiał

Dzisiejszy świat jest pełen technicznych rozwiązań, które ułatwiają życie i wyręczają człowieka w wielu czynnościach. Przekonaj się, że umiejętność samodzielnego obliczania, w jakim miejscu na kuli ziemskiej znajduje się dowolny obiekt, daje dużo radości i satysfakcji. Poza tym wcale nie jest to trudne. Umiejętność ta była kiedyś niezbędna żeglarzom i podróżnikom. Dołącz do nich.

RzzCDAUMasqFL1
Źródło: Andrzej Bogusz, edycja: Krzysztof Jaworski, licencja: CC BY 3.0.
Już wiesz
  • co to jest biegun, południk, równik, równoleżnik, zwrotnik i koło podbiegunowe;

  • jakie są definicje długości geograficznej i szerokości geograficznej;

  • jak obliczyć rozciągłość południkową i rozciągłość równoleżnikową.

Nauczysz się
  • precyzyjnie określać współrzędne geograficzne;

  • dokładnie obliczać rozciągłość południkową i równoleżnikową.

iE9YyPXxkK_d5e193

1. Określanie długości i szerokości geograficznej – ćwiczenia doskonalące

Układ południków i równoleżników (w tym także bieguny i równik) przedstawiony na modelu Ziemi, czyli globusie, nazywany jest siatką geograficznąsiatka geograficznasiatką geograficzną. Jeżeli zastosujemy specjalne metody matematyczne, to siatkę tę uda się przedstawić na płaszczyźnie. Wtedy będziemy ją nazywać siatką kartograficznąsiatka kartograficznasiatką kartograficzną i może się ona stać podstawą do wykreślania map.

R1IW7DUlkkUqy1
Źródło: Olga Mikos, TUBS (http://commons.wikimedia.org), Eric Gaba (http://commons.wikimedia.org), licencja: CC BY-SA 4.0.

Jest wiele metod ułatwiających zapamiętanie, która ze współrzędnych jest szerokością, a która długością geograficzną. Jeżeli po poprzedniej lekcji nadal masz z tym kłopoty, podpowiemy ci, jak zapamiętać, co jest czym.
Pierwszym ze sposobów jest skojarzenie długości i szerokości geograficznej z długością i szerokością paska od spodni. Spójrz na rysunek. Pomiar długości i szerokości paska odpowiada długości i szerokości geograficznej.

RgTbJeEzMJfRv1
Zapamiętaj ten widok!

Kolejnym sposobem na rozróżnienie długości od szerokości geograficznej jest obserwacja konturu Morza Śródziemnego, nad którym powstawały zręby myśli geograficznej Europejczyków i Arabów. Zwróć uwagę, który kierunek można by uznać za długość, a który za szerokość tego morza. W analogicznych kierunkach dokonujemy pomiaru długości i szerokości geograficznej.

Rv7CiLYHZsscB1
Długość geograficzną, podobnie jak długość Morza Śródziemnego, mierzymy w kierunku wschód-zachód, a szerokość geograficzną, podobnie jak szerokość Morza Śródziemnego, w kierunku północ-południe
Ciekawostka

Jest także sposób fonetyczny na zapamiętanie różnicy między długością a szerokością geograficzną. Litera oraz głoska „ł” występuje zarówno w słowie „długość”, jak i w słowie „południk”. Nie ma w nich natomiast litery oraz głoski „r”, która występuje zarówno w słowach „szerokość”, „równoleżnik”, jak i „równik”.

Zanim przystąpisz do ćwiczeń, przyjrzyj się poniższym rysunkom i przypomnij sobie, jak brzmią definicje długości i szerokości geograficznej.

R104D29fJxh6b1
Źródło: Andrzej Bogusz, Krzysztof Jaworski, licencja: CC BY 3.0.
RGauWkDgpChbQ1
Źródło: Andrzej Bogusz, Krzysztof Jaworski, licencja: CC BY 3.0.
RB4vkyYBfAUtn1
Interaktywne ćwiczenie na określanie długości i szerokości geograficznej na Ziemi
Źródło: Michał Szymczak, Jonasz (http://commons.wikimedia.org), Michał Jaworski (http://commons.wikimedia.org), licencja: CC BY-SA 3.0.
iE9YyPXxkK_d5e357
Ćwiczenie 1

Za pomocą współrzędnych geograficznych możemy bezbłędnie określić położenie wybranego punktu na kuli ziemskiej. Skorzystaj z map kontynentów i z dokładnością do 1° podaj współrzędne geograficzne miast.

  1. Nowy Orlean

  2. Paryż

  3. Auckland

Ćwiczenie 2

Na podstawie podanych współrzędnych możemy stwierdzić, o jaki punkt powierzchni Ziemi chodzi. Odczytaj nazwy miejscowości lub miejsc, które mają następujące współrzędne geograficzne.

  1. 38°S, 145°E

  2. 21°N, 106°E

  3. 51°N, 0°

  4. 0°, 78°W

  5. 90°N

Ćwiczenie 3

Korzystając z zamieszczonej poniżej mapy, odczytaj długość i szerokość geograficzną hiszpańskiego miasta Malaga z dokładnością do 1'. Dla ułatwienia na mapie zostały dodane oznaczenia dziesiątek minut.

Rm7lGPDF3LELW1
Źródło: Aotearoa (http://commons.wikimedia.org), Roman Nowacki, licencja: CC BY-SA 3.0.
iE9YyPXxkK_d5e473
Polecenie 1

Odszukaj na mapie Australii Przylądek Jork i odczytaj jego szerokość geograficzną z dokładnością do 1°.

Polecenie 2

Odszukaj na mapie Australii Przylądek Południowo‑Wschodni i odczytaj jego szerokość geograficzną z dokładnością do 1°.

Polecenie 3

Odszukaj na mapie Australii Przylądek Byrona i odczytaj jego długość geograficzną z dokładnością do 1°.

Polecenie 4

Odszukaj na mapie Australii Przylądek Steep Point i odczytaj jego długość geograficzną z dokładnością do 1°.

Współcześnie istniejące elektroniczne narzędzia i cały system z nimi związany umożliwiają bardzo łatwe i precyzyjne określenie współrzędnych geograficznych dowolnego miejsca na Ziemi. Można tego dokonać za pomocą GPSGPSGPS (ang. Global Positioning System).

Ćwiczenie 4

Grupa przyjaciół spędzała wakacje na Krecie. Przylecieli tam samolotem, a dalej w podróż ruszyli wynajętym jachtem. Kiedy wyruszali z portu, ich odbiornik GPS wskazywał 35°20'N i 25°08'E. W następnym porcie, do którego zawinęli, odczyt GPS wynosił 35°25'N i 24°29'E. Kolejnym portem, w którym się zatrzymali, było miasto o współrzędnych 35°31'N i 24°01'E. Cel ich podróży to niewielkie miasteczko leżące na 35°30'N i 23°38'E. Korzystając z poniższej mapy, wskaż miejscowości, które grupa turystów odwiedziła. W odpowiedzi, jeśli to możliwe, użyj polskich nazw tych miejscowości.

RgE6I9OqU9pkY1
Źródło: Kerguelen (http://commons.wikimedia.org), Roman Nowacki, licencja: CC BY-SA 3.0.
iE9YyPXxkK_d5e569

2. Rozciągłość południkowa i równoleżnikowa – ćwiczenia doskonalące

Umiejętność precyzyjnego określania współrzędnych geograficznych pozwala nam także na dokładne wyliczenie rozciągłości południkowej i równoleżnikowej. Obie te umiejętności powinny zostać opanowane na poprzedniej lekcji. Teraz wystarczy je przećwiczyć, udoskonalić i utrwalić.

Ćwiczenie 5

Odczytaj w przybliżeniu do 1° szerokość geograficzną północnego i południowego krańca podanych poniżej obszarów, po czym oblicz ich rozciągłość południkową liczoną w stopniach i w kilometrach przy założeniu, że 1° szerokości geograficznej to 111 km.

  1. Australia

  2. Grenlandia

  3. Afryka

Ćwiczenie 6

Odczytaj w przybliżeniu do 1° długość geograficzną zachodniego i wschodniego krańca podanych obszarów, po czym oblicz ich rozciągłość równoleżnikową liczoną w stopniach.

  1. Australia

  2. Grenlandia

  3. Afryka

Polecenie 5

Wybierz dowolny kraj europejski, dla którego możesz znaleźć wystarczająco dokładną mapę. Odczytaj z dokładnością do 1' długość geograficzną zachodniego i wschodniego krańca jego terytorium i z tą samą dokładnością szerokość geograficzną północnego i południowego krańca. Oblicz z dokładnością do 1' rozciągłość równoleżnikową i południkową terytorium tego państwa.

iE9YyPXxkK_d5e764

Podsumowanie

  • Zarówno na siatce geograficznej, jak i na siatce kartograficznej można odczytać obie współrzędne geograficzne umożliwiające lokalizację każdego punktu na powierzchni Ziemi.

  • Współrzędne geograficzne można odczytać z mapy lub za pomocą urządzeń GPS.

Praca domowa
Polecenie 6.1

Zastanów się i odpowiedz:

  1. W jakich okolicznościach przydaje się umiejętność odczytywania współrzędnych geograficznych?

  2. W jaki sposób udało ci się zapamiętać, która ze współrzędnych jest szerokością, a która długością geograficzną?

Zobacz także
iE9YyPXxkK_d5e851

Słowniczek

GPS
GPS

(ang. Global Positioning System) najczęściej stosowany system nawigacji satelitarnej; został stworzony przez Departament Obrony USA i obejmuje swoim zasięgiem całą Ziemię; kilkadziesiąt specjalnych satelitów umożliwia namierzenie każdego z odbiorników GPS na Ziemi; porównanie i przeliczenie sygnałów z co najmniej czterech satelitów umożliwia bardzo precyzyjne określenie współrzędnych geograficznych odbiornika; najogólniej ujmując, jego działanie jest następujące: użytkownicy muszą zaopatrzyć się w odbiornik GPS (np. urządzenia nawigacji samochodowej), który łączy się podczas podróży z dostępnymi w danej chwili satelitami i ustala swoje położenie; system GPS posiada precyzyjną informację o wzajemnym położeniu wszystkich swoich satelitów; szybkość rozchodzenia się fal radiowych jest znana, w związku z czym, jeżeli użytkownik przemieści się do nowego miejsca, urządzenie połączy się ponownie z systemem satelitarnym i zmierzy opóźnienie czasowe z ogromną dokładnością; w ten sposób kolejne pomiary aktualizują nowe położenie, precyzują kierunek przemieszczania się, podają prędkość przemieszczania i wysokość względem poziomu morza

siatka geograficzna
siatka geograficzna

układ południków i równoleżników na kuli ziemskiej lub na globusie

siatka kartograficzna
siatka kartograficzna

układ południków i równoleżników na mapie

iE9YyPXxkK_d5e924

Zadania

Ćwiczenie 7
RXzGrfl3cRJkX1
Zadanie interaktywne
Źródło: Andrzej Boczarowski, licencja: CC BY 3.0.
Ćwiczenie 8
R8VrnkPUumtR91
zadanie interaktywne
Źródło: Andrzej Boczarowski, licencja: CC BY 3.0.
Ćwiczenie 9
R1WADEllGB0S01
zadanie interaktywne
Źródło: Andrzej Boczarowski, licencja: CC BY 3.0.
Ćwiczenie 10
R1JETyaRzhrt81
zadanie interaktywne
Źródło: Andrzej Boczarowski, licencja: CC BY 3.0.
Ćwiczenie 11
R16WKQ1KC9cT31
zadanie interaktywne
Źródło: Andrzej Boczarowski, licencja: CC BY 3.0.