Wydrukuj Zapisz jako PDF Dodaj do ulubionych Udostępnij materiał

Współczesne powszechnie dostępne urządzenia techniczne, takie jak smartfony czy odbiorniki GPS, bardzo ułatwiają nam poruszanie się w terenie. Warto jednak wiedzieć, jak na przykład podczas pieszej wycieczki wykorzystać niezawodną w każdych warunkach mapę. Na zajęciach terenowych nauczysz się tego w praktyce.

RPQPHQF2GXN8G1
Kierunki na mapie wskazują obiekty w terenie
Już wiesz
  • że istnieją różne rodzaje map;

  • że podczas poruszania się po nieznanej okolicy przydatna jest mapa topograficzna, turystyczna lub plan;

  • w jaki sposób z mapy topograficznej lub turystycznej odczytać różne formy ukształtowania powierzchni.

Nauczysz się
  • orientować mapę za pomocą kompasu/busoli oraz obiektów istniejących w terenie;

  • określać położenie obiektów geograficznych na mapie i w terenie;

  • planować trasę wycieczki terenowej z użyciem mapy;

  • określać odległość w terenie za pomocą kroków;

  • korzystając z niwelatora, wyznaczać wysokość względną pagórka.

Przygotuj przed lekcją:
  • mapę topograficzną (w dużej skali) obszaru, na którym odbywać się będą zajęcia;

  • kompas magnetyczny lub busolę;

  • taśmę mierniczą;

  • niwelator szkolny;

  • łatę niwelacyjną;

  • zdjęcia satelitarne miejscowości, w której chodzisz do szkoły.

ifCylCeXF4_d5e281

1. Instrukcje do zadań terenowych

1. Jak wykorzystać widoczne obiekty do zorientowania mapy w terenie (orientacja topograficzna)
Instrukcja: 1. Jak wykorzystać widoczne obiekty do zorientowania mapy w terenie (orientacja topograficzna)
Krok

Odszukaj na mapie miejsce, w którym obecnie się znajdujesz.

Krok

Rozejrzyj się dookoła i wyznacz trzy najbardziej charakterystyczne obiekty, np. kościół, szkołę, muzeum, duże skrzyżowanie itp.

Krok

Odszukaj na mapie wybrane przez siebie obiekty.

Krok

Obróć mapę w taki sposób, aby kierunki do tych obiektów w rzeczywistości i na mapie pokryły się. Wówczas mapa będzie dobrze zorientowana.

RPQPHQF2GXN8G1
Kierunki na mapie wskazują obiekty w terenie
ifCylCeXF4_d5e340
2. Jak zorientować mapę w terenie za pomocą kompasu (orientacja magnetyczna)
Instrukcja: 2. Jak zorientować mapę w terenie za pomocą kompasu (orientacja magnetyczna)
Krok

Sprawdź, w jaki sposób oznaczono na mapie kierunek północny.

Krok

Odszukaj na mapie miejsce, w którym obecnie się znajdujesz.

Krok

Przyłóż kompaskompas magnetycznykompas/busolębusolabusolę do bocznej ramki poziomo ułożonej mapy.

Krok

Zachowując poziome położenie mapy, obróć ją wraz z przyłożonym do niej kompasem (busolą) tak, aby igła magnetyczna ustawiła się zgodnie z kierunkami północ‑południe oznaczonymi na tarczy kompasu. Wówczas mapa będzie dobrze zorientowana.

RhVHrC1in0W1a1
Igła magnetyczna kompasu lub busoli ustawiona jest równolegle do bocznej ramki i wskazuje kierunek północ-południe
ifCylCeXF4_d5e399
3. Określanie odległości za pomocą kroków
Instrukcja: 3. Określanie odległości za pomocą kroków
Krok

Mierząc odległości, liczy się podwójne kroki (parokroki). Średnio jeden parokrok to ok. 1,5 m.
Żeby poznać dokładną długość swojego parokroku, przygotuj taśmę mierniczą.

Krok

Przejdź 10 parokroków, zaznaczając miejsce rozpoczęcia trasy i miejsce jej zakończenia.

Krok

Zmierz odległość, która została przebyta, i podziel przez 10, aby poznać wartość jednego parokroku.

Krok

Powtórz czynność jeszcze 4 razy, za każdym razem obliczając wartość jednego parokroku.

Krok

Oblicz średnią wartość twojego parokroku na podstawie pięciu prób i zapamiętaj ją.
W sytuacji, w której konieczne będzie określenie odległości w terenie, zmierz ją za pomocą swoich parokroków i policz wartość w metrach.

R1biP5XTHEw9U1
Wyznaczanie długości własnego parokroku
ifCylCeXF4_d5e469
4. Wyznaczanie wysokości względnej pagórka (potrzebne są dwie osoby)
Instrukcja: 4. Wyznaczanie wysokości względnej pagórka (potrzebne są dwie osoby)
Krok

Przygotuj szkolny niwelatorniwelatorniwelatorłatę niwelacyjnąłata niwelacyjnałatę niwelacyjną.

Krok

Znajdź w swojej najbliższej okolicy pagórek lub wysoki nasyp kolejowy.

Krok

Stań u podnóża tego pagórka. Ustaw pionowo niwelator.

Krok

Druga osoba, z którą pracujesz (osoba B), powinna iść do góry po stoku, zabierając ze sobą łatę niwelacyjną.

Krok

W momencie, gdy osoba trzymająca niwelator (osoba A) zobaczy na poziomie celownika stopy osoby idącej w górę (B), woła „stop”.

Krok

Osoba B oznacza to miejsce w charakterystyczny sposób, np. kamieniem.

Krok

Osoba trzymająca niwelator (A) przenosi go w to miejsce i rozpoczyna od początku obserwację osoby B wchodzącej coraz wyżej.

Krok

Kiedy osoba A ponownie zobaczy w celowniku niwelatora stopy osoby B, oznacza to miejsce i przenosi tam niwelator.

Krok

Czynności te powtarzamy aż do momentu dojścia osoby B do szczytu pagórka.
Jeżeli ostatni odcinek mierzonej wysokości będzie mniejszy od wysokości niwelatora, wówczas na szczycie uczeń B ustawia przy stopach łatę niwelacyjną, a uczeń A, celując w łatę, odczytuje na niej wysokość. Otrzymany pomiar trzeba odjąć od wysokości niwelatora.

Krok

Znając wysokość niwelatora i wiedząc, ile razy przenosiliśmy urządzenie oraz ile wyniósł ostatni pomiar, po odjęciu wskazanej odległości na łacie od wysokości niwelatora możemy określić wysokość względną pagórka.

ifCylCeXF4_d5e561

Podsumowanie

  • Aby można było wędrować z mapą po terenie, trzeba ją najpierw prawidłowo zorientować. Można tego dokonać w dwojaki sposób – metodą orientacji topograficznej lub za pomocą kompasu magnetycznego.

  • Pomiarów niewielkich odległości w terenie można dokonać za pomocą parokroku.

  • Wyznaczenie wysokości względnej pagórka dokonuje się za pomocą niwelatora i łaty niwelacyjnej.

Praca domowa
Polecenie 1.1

Wybierz dowolny portal internetowy zawierający zdjęcia satelitarne twojej miejscowości. Otwórz ekran przedstawiający takie zdjęcie i wydrukuj je. Na wydrukowanym zdjęciu satelitarnym zaznacz obiekty mijane przez ciebie podczas zajęć terenowych, i narysuj czerwoną kredką przebytą drogę.

Zobacz także
ifCylCeXF4_d5e645

Słowniczek

azymut
azymut

kąt zawarty pomiędzy kierunkiem północnym a danym kierunkiem, mierzony poziomo w stopniach zgodnie z ruchem wskazówek zegara

R11smoyhqfYdc1
Azymut kierunku północnego wynosi 0°, wschodniego – 90°, kierunku południowego – 180°, a kierunku zachodniego – 270°
busola
busola

przyrząd do pomiaru i wyznaczania azymutów; jest to kompas magnetyczny wyposażony poza skalą kierunków dodatkowo w urządzenia celownicze

R1dRV9S9yI6ev1
Źródło: Siberex (http://commons.wikimedia.org), licencja: CC BY 3.0.
kompas magnetyczny
kompas magnetyczny

przyrząd do wyznaczania kierunku północnego za pomocą wąskiego, lekkiego magnesu, tzw. igły magnetycznej, ułożonego na pionowej osi znajdującej się w środku tarczy z podziałką kątową (różą wiatrów); kompas wykorzystuje zjawisko ustawiania się magnesu wzdłuż linii sił ziemskiego pola magnetycznego

R13967ajhowcZ1
Najważniejsze elementy budowy kompasu magnetycznego
łata niwelacyjna
łata niwelacyjna

przyrząd geodezyjny stosowany do pomiarów wysokościowych (tzw. niwelacji); jest to listwa z naniesioną podziałką umożliwiająca odczytanie odległości od stopy łaty (miejsca przyłożenia łaty do ziemi)

niwelator
niwelator

przyrząd geodezyjny służący do pomiaru różnicy wysokości (niwelacji) pomiędzy punktami w terenie

ifCylCeXF4_d5e756

Zadania

Ćwiczenie 1
RjZM4USKvwFpX1
Zadanie interaktywne
Źródło: Bożena Stocka, licencja: CC BY 3.0.
Ćwiczenie 2
R14JorgIBbe3l1
Zadanie interaktywne
Źródło: Bożena Stocka, licencja: CC BY 3.0.
Ćwiczenie 3
RqLKpwpWSTBnW1
zadanie interaktywne
Źródło: Bożena Stocka, licencja: CC BY 3.0.