Zgłoś uwagi
Pokaż spis treści
Wróć do informacji o e-podręczniku Udostępnij materiał

Na świecie zmiany polityczne i demograficzne zachodzą nieustannie. Wzrasta gęstość zaludnienia, ludzie coraz częściej i chętniej się przemieszczają. Wynika to m.in. z odmienności kulturowych i zróżnicowania ekonomicznego. Powtórzmy więc, jak można mierzyć rozwój, jak zróżnicowane jest rozmieszczenie ludności, czym charakteryzują się współczesne migracje, dlaczego rośnie liczba ludności w miastach, jak wygląda zróżnicowanie kulturowe świata.

Gęstość zaludnienia na świecie przedstawiona w postaci diagramu 3D

1. Zmiany na mapie politycznej świata

Atrybuty państwa to terytorium, ludność, suwerenna władza, uznanie przez inne kraje. W ostatnich 30 latach doszło do rozpadu Związku Radzieckiego, Jugosławii, Czechosłowacji, w Afryce do podziału Sudanu i oddzielenia Erytrei od Etiopii. Ruchy separatystyczne są nadal aktywne.
Ponadto zjednoczyły się dwa państwa niemieckie, dwie części Jemenu, a Hongkong i Makau połączyły się z Chinami.

2. Wskaźniki rozwoju społeczno‑gospodarczego

Istnieje wiele wskaźników rozwoju. Najpopularniejszym jest wartość produktu krajowego brutto na osobę (PKB per capita). Natomiast wskaźnik rozwoju społecznego (Human Development Index) ukazuje rozwój w 3 aspektach: ekonomiczny jest jednym z nich.

3. Rozmieszczenie ludności świata

Ludność świata nie jest rozmieszczona równomiernie: ludzie wybierają do zamieszkania zwykle tereny w ciepłym i łagodnym klimacie, dobrze nawodnione, nizinne. Jeżeli trzeba, potrafią się dostosować do warunków niekorzystnych, np. dokonując termicznej izolacji domów, budując szklarnie albo wędrując i osiedlając się w miejscach, gdzie panują sprzyjające czynniki klimatyczne.

4. Procesy demograficzne

Liczba ludności na świecie stale rośnie. Tempo wzrostu zależy od różnicy między poziomem urodzeń i zgonów, a ta wynika głównie z poziomu rozwoju. Ponieważ najwyższy przyrost naturalny jest przeważnie w państwach rozwijających się i wielu najbiedniejszych, to one zdecydują o przyszłości demograficznej świata.

5. Migracje

Na świecie liczba migrantów wynosi ok. 200 mln rocznie. Większość z nich z powodów ekonomicznych przybywa z regionów słabo rozwiniętych do wysoko rozwiniętych. Wstąpienie Polski do Unii Europejskiej i otwarcie rynków pracy wpłynęło na współczesny odpływ Polaków do Wielkiej Brytanii, Niemiec, Irlandii, Holandii czy Włoch.

6. Urbanizacja i metropolie

Ponad połowa ludności świata mieszka w miastach. Liczba ta szczególnie intensywnie zwiększa się w krajach rozwijających się. Czasem miasta rozrastają się w zespoły – aglomeracje. W wielu przypadkach rozwój nie nadąża za wzrostem liczby ludności, stąd problemy mieszkaniowe, komunikacyjne czy związane z utylizacją śmieci.

7. Przemiany na obszarach wiejskich

Wiele wsi zmieniło swoje funkcje: zmniejszyła się rola rolnictwa, wzrosło znaczenie usług, np. turystycznych. Dzięki temu mieszkańcy zwiększają dochody, ale jednocześnie traci na tym środowisko naturalne: podnosi się zużycie wody, energii, wzrasta ilość śmieci. Zmienia się także kultura – następuje zanik tradycji związanych z sezonowością prac.

8. Kręgi kulturowe świata

Kultura to sposób życia – definiuje priorytety, wpływa na opinie o sobie samym, społeczności i świecie. Podobieństwa pozwoliły wyróżnić kręgi kulturowe. Trzeba jednak pamiętać, że granice między nimi są płynne. Na przykład pomiędzy europejskim indywidualizmem a azjatycką zasadą pierwszeństwa dobra wspólnego jest mnóstwo stanów pośrednich.

Zadania

Pamiętam i rozumiem

  • Wymień państwa powstałe po rozpadzie Jugosławii.

  • Wyjaśnij, dlaczego wskaźnik HDI jest uważany za lepszy miernik poziomu rozwoju niż wartość PKB na osobę.

  • Wybierz jedno z 20 największych państw świata i wskaż przyczyny zróżnicowania rozmieszczenia w nim ludności.

  • Naszkicuj piramidę ludności dla państwa słabo rozwiniętego i wskaż jej charakterystyczne cechy.

  • Przedstaw społeczne i ekonomiczne następstwa migracji Polaków do Wielkiej Brytanii po 2004 roku.

  • Wskaż na mapie największe zespoły miejskie na świecie (megalopolis).

  • Opisz przemiany wsi w na terenach atrakcyjnych turystycznie w państwach rozwijających się.

  • Porównaj dwa wybrane kręgi kulturowe.

Czytam i interpretuję

  • Na podstawie mapy oceń perspektywy osiągnięcia stabilizacji w regionie Kaukazu.

  • Korzystając z piramidy wieku, wskaż społeczne i ekonomiczne konsekwencje społeczeństwa starzejącego się.

    Piramida wieku społeczeństwa starzejącego się

  • Na podstawie tekstu wskaż przyczyny napływu imigrantów do Europy. Uszereguj je według ważności i uzasadnij swoją decyzję.
    „Włochy od 1991 roku przeżywają nieustanną inwazję imigrantów, którzy mają nadzieję, że w Europie znajdą wolność, pracę i dobrobyt. Uciekają przed wojnami, głodem, prześladowaniami politycznymi i biedą. Najczęściej są ofiarami przemytu ludzi organizowanego na szeroką skalę przez grupy przestępcze. Podczas wojen i rewolucji uchodźcy skrzykują się sami – kupują zdezelowane łodzie, GPS i wyruszają w morze bez znajomości podstaw żeglugi. Odyseja nadziei może kosztować 500‑2000 euro. Dla niektórych ten drogi bilet to także wyrok śmierci”. ()

  • Przyjrzyj się fotografii i wyjaśnij, dlaczego na wzgórzach z widokiem na ocean w Rio de Janeiro powstały favele, a nie bogate dzielnice mieszkaniowe.

  • Oceń wpływ turystyki na środowisko geograficzne wsi przedstawionej na fotografii.

Rozwiązuję problemy

  • Kosowo nie jest uznawane przez niektóre państwa Unii Europejskiej. Zbierz (z prasy, Internetu) i oceń argumenty na rzecz uznania lub nieuznania tego państwa.

  • Zaproponuj inny niż HDI zbiorczy wskaźnik rozwoju społeczno‑gospodarczego. Uzasadnij swój wybór.

  • Szacunki mówią, że od stycznia do września 2014 roku tylko do Włoch dotarło 100 tys. imigrantów z Afryki. Zaproponuj 3 działania, które mogłyby zmniejszyć natężenie zjawiska.

  • Wskaż 3 najważniejsze twoim zdaniem problemy szybko rosnących miast w krajach rozwijających się. Zaproponuj rozwiązanie każdego z nich.

  • Załóżmy, że musisz współpracować z Latynosem i Japończykiem. Stwórz listę potencjalnych trudności wynikających z różnic kulturowych i wskaż możliwości ich łagodzenia.

Projekt badawczy

Projekt badawczy – zależność średniej długości życia od PKB per capita

Autor: Ryszard Pawlak

Tytuł projektu

Czy średnia długość życia zależy od wielkości PKB na osobę?

Temat projektu

Badanie zależności średniej długości życia od wielkości PKB na osobę

Badana hipoteza

Średnia długość życia nie zależy od wielkości PKB na osobę

Materiały źródłowe

Rocznik Statystyczny Rzeczypospolitej Polskiej http://databank.worldbank.org/ http://stat.gov.pl/

Uczeń

Co dokładnie mam zamiar zrobić, by sprawdzić, czy hipoteza jest prawdziwa?

Zebrać dane o średniej długości życia i wielkości PKB na osobę dla jak największej liczby państw

Sporządzić wykres punktowy z wielkością PKB na osobę na jednej osi i średnią długością życia na drugiej

Zaznaczyć ewentualną linię trendu

Co trzeba przygotować, by zweryfikować hipotezę?

Wykres punktowy

Co będę obserwować (mierzyć)?

Ewentualną linię trendu

Czas trwania (ile czasu potrzeba, by wykonać projekt)

Gdy posiada się już dane, ok. 20 minut

Wyniki i wnioski z projektu badawczego

Test sprawdzający do działu: I. Zmiany na mapie politycznej i problemy demograficzne na świecie

Test sprawdzający

Klucz testu