X.13.

E-materiały przeznaczone do nauki w szkołach lub do samodzielnej pracy ucznia.
Szkoła podstawowa

1.

Prowadzenie obserwacji i pomiarów w terenie, analizowanie pozyskanych danych i formułowanie wniosków na ich podstawie. (9)

2.

Korzystanie z planów, map, fotografii, rysunków, wykresów, diagramów, danych statystycznych, tekstów źródłowych oraz technologii informacyjno-komunikacyjnych w celu zdobywania, przetwarzania i prezentowania informacji geograficznych. (100)

3.

Interpretowanie map różnej treści. (46)

4.

Określanie związków i zależności między poszczególnymi elementami środowiska przyrodniczego, społeczno-gospodarczego i kulturowego, formułowanie twierdzenia o prawidłowościach, dokonywanie uogólnień. (55)

5.

Ocenianie zjawisk i procesów społeczno-kulturowych oraz gospodarczych zachodzących w Polsce i w różnych regionach świata. (22)

6.

Stawianie pytań, formułowanie hipotez oraz proponowanie rozwiązań problemów dotyczących środowiska geograficznego. (4)

7.

Podejmowanie nowych wyzwań oraz racjonalnych działań prośrodowiskowych i społecznych. (2)

8.

Rozwijanie umiejętności percepcji przestrzeni i wyobraźni przestrzennej. (17)

9.

Podejmowanie konstruktywnej współpracy i rozwijanie umiejętności komunikowania się z innymi. (1)

10.

Wykorzystywanie zdobytej wiedzy i umiejętności geograficznych w życiu codziennym. (16)

1.

Rozpoznawanie swoich predyspozycji i talentów oraz rozwijanie pasji i zainteresowań geograficznych. (14)

2.

Łączenie racjonalności naukowej z refleksją nad pięknem i harmonią świata przyrody oraz dziedzictwem kulturowym ludzkości. (3)

3.

Przyjmowanie postawy szacunku do środowiska przyrodniczego i kulturowego oraz rozumienie potrzeby racjonalnego w nim gospodarowania. (6)

4.

Rozwijanie w sobie poczucia tożsamości oraz wykazywanie postawy patriotycznej, wspólnotowej i obywatelskiej. (15)

5.

Kształtowanie poczucia dumy z piękna ojczystej przyrody i dorobku narodu (różnych obiektów dziedzictwa przyrodniczego i kulturowego własnego regionu i Polski, krajobrazów Polski, walorów przyrodniczych, kulturowych, turystycznych oraz sukcesów polskich przedsiębiorstw na arenie międzynarodowej). (11)

6.

Kształtowanie pozytywnych – emocjonalnych i duchowych – więzi z najbliższym otoczeniem, krajem ojczystym, a także z całą planetą Ziemią. (12)

7.

Rozwijanie zdolności percepcji najbliższego otoczenia i miejsca rozumianego jako „oswojona” najbliższa przestrzeń, której nadaje pozytywne znaczenia. (7)

8.

Rozwijanie postawy współodpowiedzialności za stan środowiska geograficznego, kształtowanie ładu przestrzennego oraz przyszłego rozwoju społeczno-kulturowego i gospodarczego „małej ojczyzny”, własnego regionu i Polski. (5)

9.

Przełamywanie stereotypów i kształtowanie postawy szacunku, zrozumienia, akceptacji i poszanowania innych kultur przy jednoczesnym zachowaniu poczucia wartości dziedzictwa kulturowego własnego narodu i własnej tożsamości. (17)

Treści nauczania – wymagania szczegółowe

1.

odczytuje szerokość i długość geograficzną wybranych punktów na globusie i na mapie; (5)

2.

na podstawie podanych współrzędnych geograficznych wskazuje położenie punktów i obszarów na mapach w różnych skalach; (3)

3.

wyznacza w terenie współrzędne dowolnych punktów (za pomocą mapy lub GPS). (3)

1.

charakteryzuje położenie, przebieg granic oraz linii brzegowej Europy; (1)

2.

przedstawia podział polityczny Europy oraz rolę Unii Europejskiej w przemianach społecznych i gospodarczych kontynentu; (1)

3.

charakteryzuje ukształtowanie powierzchni Europy; (1)

4.

na przykładzie Islandii określa związek między położeniem na granicy płyt litosfery a występowaniem wulkanów i trzęsień ziemi; (4)

5.

przedstawia zróżnicowanie klimatyczne Europy oraz czynniki, które o nim decydują; (3)

6.

wyjaśnia rozmieszczenie ludności oraz główne przyczyny i skutki starzenia się społeczeństw w Europie; (0)

7.

wyjaśnia przyczyny i konsekwencje zróżnicowania demograficznego ludności Europy; (1)

8.

ocenia społeczno-ekonomiczne i kulturowe konsekwencje migracji na obszarze Europy; (0)

9.

określa podobieństwa i różnice między wielkimi miastami Europy: Londynem i Paryżem; (1)

10.

porównuje cechy rolnictwa Danii i Węgier; (0)

11.

wykazuje związek między cechami środowiska przyrodniczego wybranych krajów Europy a wykorzystaniem różnych źródeł energii; (0)

12.

przedstawia znaczenie nowoczesnego przemysłu i usług w gospodarce na przykładzie Francji; (0)

13.

wykazuje związki między rozwojem turystyki w Europie Południowej a warunkami przyrodniczymi oraz dziedzictwem kultury śródziemnomorskiej; (2)

14.

przyjmuje postawę szacunku i zrozumienia innych kultur przy zachowaniu poczucia wartości dziedzictwa kulturowego własnego kraju. (0)

1.

określa położenie fizycznogeograficzne i polityczne Polski, wskazuje na mapie przebieg jej granic (w tym morskich wód wewnętrznych); (5)

2.

odczytuje szerokość i długość geograficzną wybranych punktów na mapie Polski i Europy; (1)

3.

na podstawie podanych współrzędnych geograficznych wskazuje skrajne punkty Polski i Europy oraz wyjaśnia konsekwencje rozciągłości południkowej i równoleżnikowej ich obszarów; (1)

4.

podaje nazwy województw i ich stolic oraz wskazuje je na mapie; (4)

5.

przedstawia wpływ ruchów górotwórczych i zlodowaceń w Europie na ukształtowanie powierzchni Polski; (6)

6.

prezentuje główne czynniki kształtujące klimat Polski; (4)

7.

charakteryzuje elementy klimatu Polski oraz długość okresu wegetacyjnego; (4)

8.

wyjaśnia wpływ zmienności pogody w Polsce na rolnictwo, transport i turystykę; (1)

9.

charakteryzuje środowisko przyrodnicze Morza Bałtyckiego oraz przyczyny degradacji jego wód; (3)

10.

opisuje walory przyrodnicze Wisły i Odry, charakteryzuje systemy rzeczne obu tych rzek oraz porównuje je z wybranymi systemami rzecznymi w Europie; (0)

11.

wyróżnia najważniejsze cechy gleby brunatnej, bielicowej, czarnoziemu, mady i rędziny, wskazuje ich rozmieszczenie na mapie Polski oraz ocenia przydatność rolniczą; (3)

12.

rozróżnia rodzaje lasów w Polsce (na podstawie filmu, ilustracji lub w terenie) oraz wyjaśnia zróżnicowanie przestrzenne wskaźnika lesistości Polski; (2)

13.

wymienia formy ochrony przyrody w Polsce, wskazuje na mapie parki narodowe oraz podaje przykłady rezerwatów przyrody, parków krajobrazowych i pomników przyrody występujących na obszarze własnego regionu; (1)

14.

podaje argumenty za koniecznością zachowania walorów dziedzictwa przyrodniczego; (1)

15.

wskazuje na mapie rozmieszczenie głównych surowców mineralnych Polski oraz omawia ich znaczenie gospodarcze; (3)

16.

przyjmuje postawę współodpowiedzialności za stan środowiska przyrodniczego Polski. (2)

X.

Społeczeństwo i gospodarka Polski na tle Europy: rozmieszczenie ludności, struktura demograficzna Polski (wiekowa, narodowościowa, wyznaniowa, wykształcenia, zatrudnienia); migracje Polaków na tle współczesnych ruchów migracyjnych w Europie; zróżnicowanie polskich miast; sektory gospodarki Polski; rolnictwo Polski; zmiany struktury przemysłu Polski; zróżnicowanie usług i ich rola w rozwoju gospodarki; rozwój komunikacji; gospodarka morska; atrakcyjność turystyczna Polski. Uczeń:

1.

wyjaśnia zróżnicowanie gęstości zaludnienia na obszarze Polski na podstawie map tematycznych; (3)

2.

analizuje zmiany liczby ludności Polski i Europy po 1945 r. na podstawie danych statystycznych; (3)

3.

charakteryzuje struktury płci i wieku ludności Polski na podstawie piramidy płci i wieku; (2)

4.

porównuje zmiany w przyroście naturalnym i rzeczywistym ludności w Polsce i wybranych krajach Europy; (2)

5.

formułuje hipotezy dotyczące przyczyn i skutków migracji zagranicznych w Polsce; (2)

6.

porównuje i wyjaśnia zróżnicowanie narodowościowe, etniczne i wyznaniowe ludności Polski i wybranych państw europejskich; (2)

7.

wykazuje znaczenie poszczególnych sektorów gospodarki w rozwoju kraju oraz określa różnice w strukturze zatrudnienia ludności w P olsce i w wybranych państwach europejskich; (2)

8.

porównuje wielkość bezrobocia w Polsce i innych krajach europejskich oraz określa jego przyczyny i skutki w Polsce; (2)

9.

analizuje poziom urbanizacji w Polsce i Europie, rozmieszczenie i wielkość miast w Polsce oraz identyfikuje przyczyny rozwoju największych polskich miast; (2)

10.

opisuje warunki przyrodnicze i pozaprzyrodnicze rozwoju rolnictwa w Polsce; (1)

11.

przedstawia przestrzenne zróżnicowanie głównych upraw i chowu zwierząt w Polsce oraz ich znaczenie gospodarcze; (2)

12.

wyjaśnia przyczyny zmian w strukturze przemysłu Polski; (2)

13.

podaje przykłady różnych rodzajów usług w Polsce oraz ocenia znaczenie transportu i łączności dla jakości życia mieszkańców i rozwoju gospodarczego naszego kraju; (1)

14.

ocenia możliwości rozwoju gospodarki morskiej w Polsce; (1)

15.

charakteryzuje na przykładach walory turystyczne Polski oraz wybrane obiekty z Listy Światowego Dziedzictwa Kulturowego i Przyrodniczego Ludzkości położone w Polsce, dokonując refleksji nad ich wartością; (2)

16.

podaje przykłady osiągnięć Polaków w różnych dziedzinach życia społeczno-gospodarczego oraz sukcesów polskich przedsiębiorstw na arenie międzynarodowej; (0)

17.

jest świadomy tego, że może mieć w przyszłości wpływ na rozwój społeczno-gospodarczy i kulturowy Polski. (0)

1.

analizuje i porównuje konsekwencje stosowania różnych metod ochrony przeciwpowodziowej oraz określa wpływ zabudowy obszarów zalewowych i sztucznych zbiorników wodnych na występowanie i skutki powodzi na przykładzie Dolnego Śląska i Małopolski; (0)

2.

analizuje warunki przyrodnicze i pozaprzyrodnicze sprzyjające lub ograniczające produkcję energii ze źródeł nieodnawialnych i odnawialnych oraz określa ich wpływ na rozwój energetyki na przykładzie województw pomorskiego i łódzkiego; (0)

3.

identyfikuje związki między rozwojem dużych miast a zmianami w strefach podmiejskich w zakresie użytkowania i zagospodarowania terenu, stylu zabudowy oraz struktury ludności na przykładzie obszarów metropolitalnych Warszawy i Krakowa; (0)

4.

wyjaśnia wpływ migracji na strukturę wieku i zmiany w zaludnieniu na obszarach wiejskich na przykładach wybranych gmin województw zachodniopomorskiego i podlaskiego; (0)

5.

wykazuje wpływ przemian politycznych i gospodarczych w Polsce po 1989 r. na zmiany struktury zatrudnienia na przykładzie konurbacji katowickiej i aglomeracji łódzkiej; (0)

6.

identyfikuje związki między przebiegiem autostrad i dróg ekspresowych a lokalizacją przedsiębiorstw przemysłowych, centrów logistycznych i handlowych w obszarze metropolitalnym Wrocławia oraz między transportem morskim a lokalizacją inwestycji przemysłowych i usługowych na przykładzie Trójmiasta; (0)

7.

określa wpływ walorów przyrodniczych Pobrzeża Bałtyku oraz dziedzictwa kulturowego Małopolski na rozwój turystyki na tych obszarach. (0)

1.

wykazuje na podstawie map ogólnogeograficznych i tematycznych, że Azja jest obszarem wielkich geograficznych kontrastów; (3)

2.

identyfikuje związki między przebiegiem granic płyt litosfery a występowaniem rowów tektonicznych, wulkanów, trzęsień ziemi i tsunami oraz na ich podstawie formułuje twierdzenia o zaobserwowanych prawidłowościach w ich rozmieszczeniu; (5)

3.

dyskutuje na temat sposobów zapobiegania tragicznym skutkom trzęsień ziemi i tsunami; (1)

4.

wykazuje związek między cechami klimatu monsunowego a rytmem upraw i „kulturą ryżu” w Azji Południowo-Wschodniej; (2)

5.

ocenia znaczenie warunków przyrodniczych i czynników społeczno-kulturowych w tworzeniu nowoczesnej gospodarki Japonii; (2)

6.

korzystając z mapy, wyjaśnia zróżnicowanie gęstości zaludnienia na obszarze Chin; (2)

7.

przedstawia kierunki rozwoju gospodarczego Chin oraz ocenia ich znaczenie w gospodarce światowej; (1)

8.

określa możliwości rozwoju gospodarczego Indii oraz przedstawia kontrasty społeczne w tym kraju; (2)

9.

charakteryzuje region Bliskiego Wschodu pod względem cech kulturowych oraz zasobów ropy naftowej i poziomu rozwoju gospodarczego; (2)

10.

wskazuje na mapie miejsca konfliktów zbrojnych na Bliskim Wschodzie, identyfikuje ich główne przyczyny i skutki; (1)

11.

wykazuje postawy ciekawości i poszanowania innych kultur i religii. (0)

1.

przedstawia specyfikę środowiska przyrodniczego Australii i Oceanii; (2)

2.

identyfikuje prawidłowości w rozmieszczeniu ludności i główne cechy gospodarki Australii na tle warunków przyrodniczych. (2)