I.1.5)

E-materiały przeznaczone do nauki w szkołach lub do samodzielnej pracy ucznia.
Szkoła podstawowa

Treści nauczania – wymagania szczegółowe

1)

omawia elementy świata przedstawionego, wyodrębnia obrazy poetyckie w poezji; (272)

2)

rozpoznaje fikcję literacką; rozróżnia i wyjaśnia elementy realistyczne i fantastyczne w utworach, ze szczególnym uwzględnieniem ich w prozie realistycznej, fantastycznonaukowej lub utworach fantasy; (130)

3)

rozpoznaje czytany utwór jako baśń, legendę, bajkę, hymn, przypowieść, mit, opowiadanie, nowelę, dziennik, pamiętnik lub powieść oraz wskazuje jego cechy gatunkowe; rozpoznaje odmiany powieści i opowiadania, np. obyczajowe, przygodowe, detektywistyczne, fantastycznonaukowe, fantasy; (84)

4)

zna i rozpoznaje w tekście literackim: epitet, porównanie, przenośnię, wyrazy dźwiękonaśladowcze, zdrobnienie, zgrubienie, uosobienie, ożywienie, apostrofę, anaforę, pytanie retoryczne, powtórzenie oraz określa ich funkcje; (132)

5)

omawia funkcje elementów konstrukcyjnych utworu, w tym tytułu, podtytułu, motta, puenty, punktu kulminacyjnego; (65)

6)

rozpoznaje elementy rytmizujące wypowiedź, w tym wers, rym, strofę, refren, liczbę sylab w wersie; (64)

7)

opowiada o wydarzeniach fabuły oraz ustala kolejność zdarzeń i rozumie ich wzajemną zależność; (176)

8)

odróżnia dialog od monologu, rozumie ich funkcje w utworze; (37)

9)

charakteryzuje podmiot liryczny, narratora i bohaterów w czytanych utworach; (205)

10)

rozróżnia narrację pierwszoosobową i trzecioosobową oraz wskazuje ich funkcje w utworze; (25)

11)

wskazuje w utworze bohaterów głównych i drugoplanowych oraz określa ich cechy; (135)

12)

określa tematykę oraz problematykę utworu; (273)

13)

wskazuje i omawia wątek główny oraz wątki poboczne; (76)

14)

nazywa wrażenia, jakie wzbudza w nim czytany tekst; (174)

15)

objaśnia znaczenia dosłowne i przenośne w tekstach; (155)

16)

określa doświadczenia bohaterów literackich i porównuje je z własnymi; (128)

17)

przedstawia własne rozumienie utworu i je uzasadnia; (210)

18)

wykorzystuje w interpretacji tekstów doświadczenia własne oraz elementy wiedzy o kulturze; (117)

19)

wyraża własny sąd o postaciach i zdarzeniach; (162)

20)

wskazuje wartości w utworze oraz określa wartości ważne dla bohatera. (229)

1)

identyfikuje wypowiedź jako tekst informacyjny, publicystyczny lub reklamowy; (112)

2)

wyszukuje w tekście informacje wyrażone wprost i pośrednio; (145)

3)

określa temat i główną myśl tekstu; (196)

4)

dostrzega relacje między częściami wypowiedzi (np. tytuł, wstęp, rozwinięcie, zakończenie); (57)

5)

odróżnia zawarte w tekście informacje ważne od drugorzędnych; (152)

6)

odróżnia informacje o faktach od opinii; (78)

7)

charakteryzuje komiks jako tekst kultury; wskazuje charakterystyczne dla niego cechy; (21)

8)

rozumie swoistość tekstów kultury przynależnych do: literatury, teatru, filmu, muzyki, sztuk plastycznych i audiowizualnych; (102)

9)

wyodrębnia elementy składające się na spektakl teatralny (gra aktorska, reżyseria, dekoracja, charakteryzacja, kostiumy, rekwizyty, muzyka); wyodrębnia elementy dzieła filmowego i telewizyjnego (scenariusz, reżyseria, ujęcie, gra aktorska, muzyka); wskazuje cechy charakterystyczne przekazów audiowizualnych (filmu, programu informacyjnego, programu rozrywkowego); (27)

10)

rozumie, czym jest adaptacja utworu literackiego (np. filmowa, sceniczna, radiowa) oraz wskazuje różnice między tekstem literackim a jego adaptacją; (22)

11)

odnosi treści tekstów kultury do własnego doświadczenia; (129)

12)

dokonuje odczytania tekstów poprzez przekład intersemiotyczny (np. rysunek, drama, spektakl teatralny); (136)

13)

świadomie i z uwagą odbiera filmy, koncerty, spektakle, programy radiowe i telewizyjne, zwłaszcza adresowane do dzieci i młodzieży. (25)

1)

rozpoznaje w wypowiedziach części mowy (czasownik, rzeczownik, przymiotnik, przysłówek, liczebnik, zaimek, przyimek, spójnik, partykuła, wykrzyknik) i określa ich funkcje w tekście; (145)

2)

odróżnia części mowy odmienne od nieodmiennych; (80)

3)

dostrzega rolę czasownika w wypowiedzi, odróżnia czasowniki dokonane od niedokonanych, rozpoznaje bezosobowe formy czasownika: formy zakończone na -no, -to, konstrukcje z się; rozumie ich znaczenie w wypowiedzeniu oraz funkcje w tekście; (24)

4)

rozpoznaje formy przypadków, liczby, osoby, czasu, trybu i rodzaju gramatycznego odpowiednio: rzeczownika, przymiotnika, liczebnika, czasownika i zaimka oraz określa ich funkcje w wypowiedzi; oddziela temat fleksyjny od końcówki; (59)

5)

rozumie konstrukcję strony biernej i czynnej czasownika, przekształca konstrukcję strony biernej i czynnej i odwrotnie, odpowiednio do celu i intencji wypowiedzi; (8)

6)

stosuje poprawne formy gramatyczne wyrazów odmiennych; (118)

7)

poprawnie stopniuje przymiotniki i przysłówki, rozumie ich rolę w opisie świata oraz używa we właściwych kontekstach; (21)

8)

nazywa części zdania i rozpoznaje ich funkcje składniowe w wypowiedzeniach (podmiot, orzeczenie, dopełnienie, przydawka, okolicznik); (25)

9)

określa funkcję wyrazów poza zdaniem, rozumie ich znaczenie i poprawnie stosuje w swoich wypowiedziach; (8)

10)

rozpoznaje związki wyrazów w zdaniu, wyróżnia człon nadrzędny i podrzędny oraz typy związków; (15)

11)

rozpoznaje typy wypowiedzeń, uwzględniając cel wypowiedzi: wypowiedzenia oznajmujące, pytające i rozkazujące – rozumie ich funkcje i je stosuje; (10)

12)

rozpoznaje w tekście typy wypowiedzeń: zdanie pojedyncze, zdania złożone (podrzędnie i współrzędnie), równoważniki zdań, rozumie ich funkcje i stosuje w praktyce językowej; (19)

13)

przekształca konstrukcje składniowe, np. zdania złożone w pojedyncze i odwrotnie, zdania w równoważniki zdań i odwrotnie. (14)

1)

pisze poprawnie pod względem ortograficznym oraz stosuje reguły pisowni; (301)

2)

poprawnie używa znaków interpunkcyjnych: kropki, przecinka, znaku zapytania, znaku wykrzyknika, cudzysłowu, dwukropka, średnika, nawiasu. (137)

1.

Jan Brzechwa, Akademia Pana Kleksa; (0)

2.

Janusz Christa, Kajko i Kokosz. Szkoła latania (komiks); (0)

3.

René Goscinny, Jean-Jacques Sempé, Mikołajek (wybór opowiadań); (0)

4.

Rafał Kosik, Felix, Net i Nika oraz Gang Niewidzialnych Ludzi; (0)

5.

Ignacy Krasicki, wybrane bajki; (0)

6.

Clive Staples Lewis, Opowieści z Narnii. Lew, czarownica i stara szafa; (0)

7.

Adam Mickiewicz, Powrót taty, Pani Twardowska, Pan Tadeusz (fragmenty, w tym: opisy, zwyczaje i obyczaje, polowanie i koncert Wojskiego); (0)

8.

Ferenc Molnár, Chłopcy z Placu Broni; (0)

9.

Bolesław Prus, Katarynka; (0)

10.

Juliusz Słowacki, W pamiętniku Zofii Bobrówny; (0)

11.

John Ronald Reuel Tolkien, Hobbit, czyli tam i z powrotem; (0)

12.

Henryk Sienkiewicz, W pustyni i w puszczy; (0)

13.

Józef Wybicki, Mazurek Dąbrowskiego; (0)

14.

Wybrane mity greckie, w tym mit o powstaniu świata oraz mity o Prometeuszu, o Syzyfie, o Demeter i Korze, o Dedalu i Ikarze, o Heraklesie, o Tezeuszu i Ariadnie, o Orfeuszu i Eurydyce; (0)

15.

Biblia: stworzenie świata i człowieka oraz wybrane przypowieści ewangeliczne, w tym o siewcy, o talentach, o pannach roztropnych, o miłosiernym Samarytaninie; (0)

16.

Wybrane podania i legendy polskie, w tym o Lechu, o Piaście, o Kraku i Wandzie; (0)

17.

Wybrane baśnie polskie i europejskie, w tym: Charles Perrault, Kopciuszek, Aleksander Puszkin, Bajka o rybaku i rybce; (0)

18.

Wybrane wiersze Władysława Bełzy, Jana Brzechwy, Konstantego Ildefonsa Gałczyńskiego, Zbigniewa Herberta, Anny Kamieńskiej, Joanny Kulmowej, Adama Mickiewicza, Czesława Miłosza, Tadeusza Różewicza, Juliusza Słowackiego, Leopolda Staffa, Juliana Tuwima, Jana Twardowskiego oraz pieśni i piosenki patriotyczne. (0)

Klasy VII i VIII

I.

Kształcenie literackie i kulturowe.

1.

Czytanie utworów literackich. Uczeń:

1)

rozpoznaje rodzaje literackie: epika, liryka i dramat; określa cechy charakterystyczne dla poszczególnych rodzajów i przypisuje czytany utwór do odpowiedniego rodzaju; (14)

2)

rozróżnia gatunki epiki, liryki, dramatu, w tym: pamiętnik, komedia, fraszka, sonet, pieśń, tren, ballada, epopeja, tragedia – i wymienia ich podstawowe cechy oraz wskazuje cechy gatunkowe czytanych utworów literackich; (22)

3)

wskazuje elementy dramatu (rodzaj): akt, scena, tekst główny, didaskalia, monolog, dialog; (2)

4)

rozpoznaje w tekście literackim: neologizm, eufemizm, porównanie homeryckie, inwokację, symbol, alegorię i określa ich funkcje; (20)

5)

zna pojęcie komizmu, rozpoznaje jego rodzaje w tekstach oraz określa ich funkcje; (10)

6)

zna pojęcie ironii, rozpoznaje ją w tekstach oraz określa jej funkcje; (9)

7)

określa w poznawanych tekstach problematykę egzystencjalną i poddaje ją refleksji; (44)

8)

określa wartości estetyczne poznawanych tekstów literackich; (23)

9)

wykorzystuje w interpretacji utworów literackich odwołania do wartości uniwersalnych związane z postawami społecznymi, narodowymi, religijnymi, etycznymi i dokonuje ich hierarchizacji; (61)

10)

wykorzystuje w interpretacji tekstów literackich elementy wiedzy o historii i kulturze; (54)

11)

wykorzystuje w interpretacji utworów literackich potrzebne konteksty, np. biograficzny, historyczny, historycznoliteracki, kulturowy, filozoficzny, społeczny; (69)

12)

recytuje utwór literacki w interpretacji zgodnej z jego tematem i stylem. (0)

1)

rozumie, na czym polega grzeczność językowa i stosuje ją w wypowiedziach; (22)

2)

rozróżnia normę językową wzorcową oraz użytkową i stosuje się do nich; (20)

3)

rozumie, na czym polega błąd językowy. (21)

1.

Charles Dickens, Opowieść wigilijna; (1)

2.

Aleksander Fredro, Zemsta; (1)

3.

Jan Kochanowski, wybór fraszek, pieśni i trenów, w tym tren I, V, VII i VIII; (1)

4.

Aleksander Kamiński, Kamienie na szaniec; (1)

5.

Ignacy Krasicki, Żona modna; (1)

6.

Adam Mickiewicz, Reduta Ordona, Śmierć Pułkownika, Świtezianka, Dziady część II, wybrany utwór z cyklu Sonety krymskie, Pan Tadeusz (całość); (5)

7.

Antoine de Saint-Exupéry, Mały Książę; (1)

8.

Henryk Sienkiewicz, Quo vadis, Latarnik; (1)

9.

Juliusz Słowacki, Balladyna; (1)

10.

Stefan Żeromski, Syzyfowe prace; (1)

11.

Sławomir Mrożek, Artysta; (1)

12.

Melchior Wańkowicz, Ziele na kraterze (fragmenty), Tędy i owędy (wybrany reportaż). Wybrane wiersze poetów wskazanych w klasach IV–VI, a ponadto Krzysztofa Kamila Baczyńskiego, Stanisława Barańczaka, Cypriana Norwida, Bolesława Leśmiana, Mariana Hemara, Jarosława Marka Rymkiewicza, Wisławy Szymborskiej, Kazimierza Wierzyńskiego, Jana Lechonia, Jerzego Lieberta oraz fraszki Jana Sztaudyngera i aforyzmy Stanisława Jerzego Leca. Wybrane wiersze poetów wskazanych w klasach IV–VI, a ponadto Krzysztofa Kamila Baczyńskiego, Stanisława Barańczaka, Cypriana Norwida, Bolesława Leśmiana, Mariana Hemara, Jarosława Marka Rymkiewicza, Wisławy Szymborskiej, Kazimierza Wierzyńskiego, Jana Lechonia, Jerzego Lieberta oraz fraszki Jana Sztaudyngera i aforyzmy Stanisława Jerzego Leca. (1)