Programy nauczania i scenariusze zajęć do kształcenia ogólnego

Epodręczniki PO KL

Katalog Zasobów Dodatkowych

Gra edukacyjna „Godność, wolność i niepodległość”

Materiały partnerów


Filmy instruktażowe

Szkoła ponadpodstawowa/ponadgimnazjalna Fizyka

E-materiały przeznaczone do nauki w szkołach lub do samodzielnej pracy ucznia.
PODSTAWA PROGRAMOWA

Zakres podstawowy

Cele kształcenia – wymagania ogólne

Treści nauczania – wymagania szczegółowe

I.

Wymagania przekrojowe. Uczeń:

1)

przedstawia jednostki wielkości fizycznych, opisuje ich związki z jednostkami podstawowymi; przelicza wielokrotności i podwielokrotności;

2)

posługuje się materiałami pomocniczymi, w tym tablicami fizycznymi i chemicznymi oraz kartą wybranych wzorów i stałych fizykochemicznych;

3)

prowadzi obliczenia szacunkowe i poddaje analizie otrzymany wynik;

4)

przeprowadza obliczenia liczbowe posługując się kalkulatorem;

5)

rozróżnia wielkości wektorowe i skalarne;

6)

tworzy teksty, tabele, diagramy lub wykresy, rysunki schematyczne lub blokowe dla zilustrowania zjawisk bądź problemu; właściwie skaluje, oznacza i dobiera zakresy osi;

7)

wyodrębnia z tekstów, tabel, diagramów lub wykresów, rysunków schematycznych lub blokowych informacje kluczowe dla opisywanego zjawiska bądź problemu; przedstawia te informacje w różnych postaciach;

8)

rozpoznaje zależność rosnącą bądź malejącą na podstawie danych z tabeli lub na podstawie wykresu; rozpoznaje proporcjonalność prostą na podstawie wykresu;

9)

dopasowuje prostą do danych przedstawionych w postaci wykresu; interpretuje nachylenie tej prostej i punkty przecięcia z osiami;

10)

przeprowadza wybrane obserwacje, pomiary i doświadczenia korzystając z ich opisów; wyróżnia kluczowe kroki i sposób postępowania oraz wskazuje rolę użytych przyrządów i uwzględnia ich rozdzielczość;

11)

przestrzega zasad bezpieczeństwa podczas wykonywania obserwacji, pomiarów i doświadczeń;

12)

wyznacza średnią z kilku pomiarów jako końcowy wynik pomiaru powtarzanego;

13)

posługuje się pojęciem niepewności pomiaru wielkości prostych; zapisuje wynik pomiaru wraz z jego jednostką oraz z uwzględnieniem informacji o niepewności;

14)

przeprowadza obliczenia i zapisuje wynik zgodnie z zasadami zaokrąglania oraz zachowaniem liczby cyfr znaczących wynikającej z dokładności pomiaru lub z danych;

15)

wyodrębnia zjawisko z kontekstu, nazywa je oraz wskazuje czynniki istotne i nieistotne dla jego przebiegu;

16)

przedstawia własnymi słowami główne tezy tekstu popularnonaukowego z dziedziny fizyki lub astronomii;

17)

przedstawia wybrane informacje z historii odkryć kluczowych dla rozwoju fizyki.

II.

Mechanika. Uczeń:

III.

Grawitacja i elementy astronomii. Uczeń:

IV.

Drgania. Uczeń:

V.

Termodynamika. Uczeń:

VI.

Elektrostatyka. Uczeń:

VII.

Prąd elektryczny. Uczeń:

VIII.

Magnetyzm. Uczeń:

IX.

Fale i optyka. Uczeń:

X.

Fizyka atomowa. Uczeń:

XI.

Fizyka jądrowa. Uczeń:

Zakres rozszerzony

Cele kształcenia – wymagania ogólne

Treści nauczania – wymagania szczegółowe

I.

Wymagania przekrojowe. Uczeń:

1)

przedstawia jednostki wielkości fizycznych, opisuje ich związki z jednostkami podstawowymi; przelicza wielokrotności i podwielokrotności;

2)

posługuje się materiałami pomocniczymi, w tym tablicami fizycznymi i chemicznymi oraz kartą wybranych wzorów i stałych fizykochemicznych;

3)

prowadzi obliczenia szacunkowe i poddaje analizie otrzymany wynik;

4)

przeprowadza obliczenia liczbowe posługując się kalkulatorem;

5)

rozróżnia wielkości wektorowe i skalarne, wykonuje graficznie działania na wektorach (dodawanie, odejmowanie, rozkładanie na składowe);

6)

tworzy teksty, tabele, diagramy lub wykresy, rysunki schematyczne lub blokowe dla zilustrowania zjawisk bądź problemu; właściwie skaluje, oznacza i dobiera zakresy osi;

7)

wyodrębnia z tekstów, tabel, diagramów lub wykresów, rysunków schematycznych lub blokowych informacje kluczowe dla opisywanego zjawiska bądź problemu; przedstawia te informacje w różnych postaciach;

8)

rozpoznaje zależność rosnącą bądź malejącą na podstawie danych z tabeli lub na podstawie wykresu; rozpoznaje proporcjonalność prostą na podstawie wykresu;

9)

dopasowuje prostą do danych przedstawionych w postaci wykresu; interpretuje nachylenie tej prostej i punkty przecięcia z osiami;

10)

przeprowadza wybrane obserwacje, pomiary i doświadczenia korzystając z ich opisów; planuje i modyfikuje ich przebieg; formułuje hipotezę i prezentuje kroki niezbędne do jej weryfikacji;

11)

opisuje przebieg doświadczenia lub pokazu; wyróżnia kluczowe kroki i sposób postępowania oraz wskazuje rolę użytych przyrządów i uwzględnia ich rozdzielczość;

12)

przestrzega zasad bezpieczeństwa podczas wykonywania obserwacji, pomiarów i doświadczeń;

13)

rozróżnia błędy przypadkowe i systematyczne;

14)

wyznacza średnią z kilku pomiarów jako końcowy wynik pomiaru powtarzanego;

15)

posługuje się pojęciem niepewności pomiaru wielkości prostych i złożonych; zapisuje wynik pomiaru wraz z jego jednostką oraz z uwzględnieniem informacji o niepewności; uwzględnia niepewności przy sporządzaniu wykresów;

16)

przeprowadza obliczenia i zapisuje wynik zgodnie z zasadami zaokrąglania oraz zachowaniem liczby cyfr znaczących wynikającej z dokładności pomiaru lub z danych;

17)

przedstawia wybrane informacje z historii odkryć kluczowych dla rozwoju fizyki;

18)

przedstawia własnymi słowami główne tezy tekstu popularnonaukowego z dziedziny fizyki lub astronomii;

19)

wyodrębnia zjawisko z kontekstu, nazywa je oraz wskazuje czynniki istotne i nieistotne dla jego przebiegu;

20)

tworzy modele fizyczne lub matematyczne wybranych zjawisk i opisuje ich założenia; ilustruje prawa i zależności fizyczne z wykorzystaniem tych założeń.

II.

Mechanika. Uczeń:

1)

opisuje ruch względem różnych układów odniesienia;

2)

rozróżnia pojęcia położenie, tor i droga;

3)

opisuje ruchy postępowe, posługując się wielkościami wektorowymi: przemieszczeniem, prędkością i przyspieszeniem wraz z ich jednostkami;

4)

opisuje ruchy prostoliniowe jednostajne i jednostajnie zmienne, posługując się zależnościami położenia, wartości prędkości i przyspieszenia oraz drogi od czasu;

5)

sporządza i interpretuje wykresy zależności parametrów ruchu od czasu;

6)

wyznacza położenie, wartość prędkości, wartość przyspieszenia i drogę w ruchu jednostajnym i jednostajnie zmiennym na podstawie danych zawartych w postaci tabel i wykresów;

7)

opisuje ruchy złożone jako sumę ruchów prostych; analizuje rzut poziomy jako przykład ruchu dwuwymiarowego;

8)

opisuje ruch jednostajny po okręgu, posługując się pojęciami: okresu, częstotliwości, prędkości liniowej oraz przemieszczenia kątowego, prędkości kątowej i przyspieszenia dośrodkowego wraz z ich jednostkami;

9)

stosuje do obliczeń związki między promieniem okręgu, prędkością kątową, prędkością liniową oraz przyspieszeniem dośrodkowym;

10)

wskazuje siłę dośrodkową jako przyczynę ruchu jednostajnego po okręgu;

11)

opisuje ruch niejednostajny po okręgu;

12)

wyznacza graficznie siłę wypadkową dla sił działających w dowolnych kierunkach na płaszczyźnie;

13)

stosuje zasady dynamiki do opisu zachowania się ciał;

14)

posługuje się pojęciem pędu i jego jednostką; interpretuje II zasadę dynamiki jako związek między zmianą pędu i popędem siły;

15)

wykorzystuje zasadę zachowania pędu do opisu zachowania się izolowanego układu ciał;

16)

rozróżnia i analizuje zderzenia sprężyste i niesprężyste;

17)

opisuje opory ruchu (opory ośrodka, tarcie statyczne, tarcie kinetyczne); rozróżnia współczynniki tarcia kinetycznego oraz tarcia statycznego; omawia rolę tarcia na wybranych przykładach;

18)

rozróżnia układy inercjalne i nieinercjalne; omawia różnice między opisem ruchu ciał w układach inercjalnych i nieinercjalnych; posługuje się pojęciem siły bezwładności;

19)

stosuje zasadę równoważności układów inercjalnych (zasadę względności Galileusza);

20)

posługuje się pojęciami pracy mechanicznej, mocy, energii kinetycznej, energii potencjalnej wraz z ich jednostkami; stosuje zasadę zachowania energii mechanicznej do obliczeń;

21)

posługuje się pojęciem sprawności urządzeń mechanicznych;

22)

interpretuje pole pod wykresem zależności siły od drogi i pole pod wykresem zależności mocy od czasu jako wykonaną pracę;

23)

opisuje ruch ciał na równi pochyłej;

24)

posługuje się pojęciem ciśnienia hydrostatycznego i stosuje je do obliczeń; analizuje równowagę cieczy w naczyniach połączonych;

25)

stosuje do obliczeń prawo Archimedesa i objaśnia warunki pływania ciał;

26)

doświadczalnie:

III.

Mechanika bryły sztywnej. Uczeń:

IV.

Grawitacja i elementy astronomii. Uczeń:

1)

posługuje się prawem powszechnego ciążenia do opisu oddziaływania grawitacyjnego; wskazuje siłę grawitacji jako przyczynę spadania ciał;

2)

stosuje do obliczeń związek między przyspieszeniem grawitacyjnym na powierzchni planety a jej masą i promieniem;

3)

analizuje jakościowo wpływ siły grawitacji Słońca na niejednostajny ruch planet po orbitach eliptycznych i siły grawitacji planet na ruch ich księżyców;

4)

wskazuje siłę grawitacji jako siłę dośrodkową w ruchu po orbicie kołowej, oblicza wartość prędkości na orbicie kołowej o dowolnym promieniu; omawia ruch satelitów wokół Ziemi;

5)

interpretuje III prawo Keplera jako konsekwencję prawa powszechnego ciążenia; stosuje do obliczeń III prawo Keplera dla orbit kołowych;

6)

interpretuje II prawo Keplera jako konsekwencję zasady zachowania momentu pędu;

7)

oblicza zmiany energii potencjalnej grawitacji i stosuje zasadę zachowania energii do ruchu orbitalnego; posługuje się pojęciem drugiej prędkości kosmicznej (prędkości ucieczki);

8)

opisuje stan nieważkości i stan przeciążenia oraz podaje warunki i przykłady jego występowania;

9)

opisuje budowę Układu Słonecznego i jego miejsce w Galaktyce; posługuje się pojęciami jednostki astronomicznej, roku świetlnego i parseka;

10)

opisuje Wielki Wybuch jako początek znanego nam Wszechświata; zna przybliżony wiek Wszechświata, opisuje rozszerzanie się Wszechświata (ucieczkę galaktyk); stosuje do obliczeń prawo Hubble’a.

V.

Drgania. Uczeń:

VI.

Termodynamika. Uczeń:

1)

opisuje zjawisko rozszerzalności cieplnej: liniowej ciał stałych oraz objętościowej gazów i cieczy;

2)

rozróżnia przekaz energii w postaci ciepła między układami o różnych temperaturach i przekaz energii w formie pracy;

3)

posługuje się pojęciem energii wewnętrznej; analizuje pierwszą zasadę termodynamiki jako zasadę zachowania energii;

4)

opisuje przykłady współistnienia substancji w różnych fazach w stanie równowagi termodynamicznej;

5)

wykorzystuje pojęcie ciepła właściwego oraz ciepła przemiany fazowej w analizie bilansu cieplnego;

6)

opisuje skokową zmianę energii wewnętrznej w przemianach fazowych;

7)

posługuje się pojęciem wartości energetycznej paliw i żywności;

8)

wymienia szczególne własności wody i ich konsekwencje dla życia na Ziemi;

9)

stosuje pierwszą zasadę termodynamiki do analizy przemian gazowych; rozróżnia przemiany: izotermiczną, izobaryczną, izochoryczną i adiabatyczną gazów;

10)

posługuje się założeniami teorii kinetyczno-molekularnej gazu doskonałego;

11)

opisuje związek pomiędzy temperaturą w skali Kelvina a średnią energią ruchu cząsteczek i energią wewnętrzną gazu doskonałego;

12)

analizuje wykresy przemian gazu doskonałego;

13)

stosuje równanie gazu doskonałego (równanie Clapeyrona) do wyznaczenia parametrów gazu;

14)

posługuje się pojęciem ciepła molowego gazu; interpretuje związek między ciepłem molowym przy stałym ciśnieniu a ciepłem molowym w stałej objętości dla gazu doskonałego;

15)

analizuje przepływ energii w postaci ciepła i pracy mechanicznej w silnikach i pompach cieplnych;

16)

analizuje przedstawione cykle termodynamiczne, oblicza sprawność silników cieplnych;

17)

interpretuje drugą zasadę termodynamiki, podaje przykłady zjawisk odwracalnych i nieodwracalnych;

18)

opisuje zjawisko dyfuzji; posługuje się pojęciem fluktuacji, opisuje ruchy Browna;

19)

doświadczalnie:

VII.

Elektrostatyka. Uczeń:

1)

posługuje się zasadą zachowania ładunku;

2)

oblicza wartość siły wzajemnego odziaływania ładunków stosując prawo Coulomba;

3)

posługuje się wektorem natężenia pola elektrycznego wraz z jego jednostką; ilustruje graficznie pole elektryczne za pomocą linii pola; interpretuje zagęszczenie linii pola jako miarę natężenia pola; rozróżnia pole centralne i pole jednorodne;

4)

analizuje natężenie pola wytwarzanego przez układ ładunków punktowych i oblicza jego wartość;

5)

opisuje pole na zewnątrz sferycznie symetrycznego układu ładunków;

6)

opisuje jakościowo rozkład ładunków w przewodnikach, zerowe natężenie pola elektrycznego wewnątrz przewodnika (klatka Faradaya), duże natężenie pola wokół ostrzy na powierzchni przewodnika;

7)

analizuje ruch cząstek naładowanych w polu elektrycznym;

8)

analizuje pracę jako zmianę energii potencjalnej podczas przemieszczenia ładunku w polu elektrycznym; posługuje się pojęciem potencjału pola i jego jednostką;

9)

oblicza zmianę energii ładunku w polu centralnym i jednorodnym;

10)

opisuje ilościowo pole elektryczne wewnątrz kondensatora płaskiego;

11)

posługuje się pojęciem pojemności kondensatora i jej jednostką; posługuje się zależnością pojemności kondensatora płaskiego od jego wymiarów; oblicza energię zmagazynowaną w kondensatorze;

12)

opisuje polaryzację dielektryków w polu zewnętrznym i ich wpływ na pojemność kondensatora; oblicza pojemność kondensatora, uwzględniając stałą dielektryczną;

13)

doświadczalnie:

VIII.

Prąd elektryczny. Uczeń:

1)

opisuje przewodnictwo w metalach, elektrolitach i gazach; wyjaśnia procesy jonizacji w gazach, wskazuje rolę promieniowania, wysokiej temperatury i dużego natężenia pola;

2)

posługuje się pojęciami natężenia prądu elektrycznego, napięcia elektrycznego oraz mocy wraz z ich jednostkami;

3)

analizuje zależność oporu od wymiarów przewodnika, posługuje się pojęciem oporu właściwego materiału i jego jednostką;

4)

opisuje wpływ temperatury na opór metali i półprzewodników;

5)

stosuje do obliczeń proporcjonalność natężenia prądu stałego do napięcia dla przewodników (prawo Ohma);

6)

analizuje charakterystykę prądowo-napięciową elementów obwodu (zgodną lub niezgodną z prawem Ohma);

7)

posługuje się pojęciami oporu wewnętrznego i siły elektromotorycznej jako cechami źródła;

8)

stosuje do obliczeń związek mocy wydzielonej na oporniku (ciepła Joule’a-Lenza) z natężeniem prądu i oporem oraz napięciem i oporem;

9)

wykorzystuje dane znamionowe urządzeń elektrycznych do obliczeń;

10)

interpretuje I prawo Kirchhoffa jako przykład zasady zachowania ładunku;

11)

opisuje sieć domową jako przykład obwodu rozgałęzionego; wyjaśnia funkcję bezpieczników różnicowych i przewodu uziemiającego;

12)

analizuje dodawanie i odejmowanie napięć w obwodzie z uwzględnieniem źródeł i odbiorników energii (II prawo Kirchhoffa);

13)

posługuje się pojęciem oporu zastępczego; oblicza opór zastępczy układu oporników połączonych szeregowo lub równolegle;

14)

opisuje funkcję diody półprzewodnikowej jako elementu przewodzącego w jednym kierunku; przedstawia jej zastosowanie w prostownikach oraz jako źródła światła;

15)

opisuje tranzystor jako trójelektrodowy, półprzewodnikowy element wzmacniający sygnały elektryczne;

16)

doświadczalnie:

IX.

Magnetyzm. Uczeń:

1)

posługuje się pojęciem pola magnetycznego; rysuje linie pola magnetycznego w pobliżu magnesów stałych i przewodników z prądem (przewodnik prostoliniowy, zwojnica);

2)

posługuje się pojęciem wektora indukcji magnetycznej wraz z jego jednostką, analizuje oddziaływanie pola magnetycznego na przewodnik z prądem oraz na poruszającą się cząstkę naładowaną (siła Lorentza, siła elektrodynamiczna); opisuje rolę pola magnetycznego Ziemi jako osłony przed wiatrem słonecznym;

3)

analizuje tor cząstki naładowanej w jednorodnym polu magnetycznym;

4)

rysuje siły działające na pętlę z przewodnika w jednorodnym polu magnetycznym; na podstawie tego rysunku omawia zasadę działania silnika elektrycznego;

5)

stosuje do obliczeń związek wartości indukcji pola magnetycznego i natężenia prądu dla prostoliniowego przewodnika i długiej zwojnicy;

6)

analizuje siłę oddziaływania dwóch długich przewodników prostoliniowych; posługuje się definicją ampera;

7)

opisuje jakościowo podstawowe właściwości oraz zastosowania ferromagnetyków;

8)

oblicza strumień pola magnetycznego przez powierzchnię, stosuje jednostkę strumienia;

9)

opisuje zjawisko indukcji elektromagnetycznej; stosuje regułę Lenza; opisuje przemiany energii podczas działania prądnicy;

10)

oblicza siłę elektromotoryczną indukcji jako szybkość zmiany strumienia;

11)

opisuje jakościowo zjawisko samoindukcji;

12)

opisuje cechy prądu przemiennego; posługuje się pojęciem napięcia i natężenia skutecznego; oblicza napięcie i natężenie skuteczne dla przebiegu sinusoidalnego;

13)

opisuje zasadę działania transformatora; przedstawia uproszczony model transformatora, w którym przekładnia napięciowa i przekładnia prądowa zależą tylko od liczb zwojów; opisuje zastosowania transformatorów;

14)

opisuje jakościowo współzależność zmian pola magnetycznego i elektrycznego oraz rozchodzenie się fal elektromagnetycznych;

15)

doświadczalnie:

X.

Fale i optyka. Uczeń:

1)

analizuje rozchodzenie się fal na powierzchni wody i dźwięku w powietrzu na podstawie obrazu powierzchni falowych;

2)

posługuje się pojęciem natężenia fali wraz z jej jednostką (W/m 2 ) oraz proporcjonalnością do kwadratu amplitudy;

3)

opisuje zależność natężenia i amplitudy fali kulistej od odległości od punktowego źródła;

4)

opisuje widmo światła białego jako mieszaniny fal elektromagnetycznych o różnych częstotliwościach;

5)

opisuje światło laserowe jako skolimowaną wiązkę światła monochromatycznego o zgodnej fazie;

6)

stosuje prawo odbicia i prawo załamania fal na granicy dwóch ośrodków; posługuje się pojęciem współczynnika załamania ośrodka; oblicza kąt graniczny;

7)

opisuje działanie światłowodu jako przykład wykorzystania zjawiska całkowitego wewnętrznego odbicia;

8)

opisuje jakościowo związek pomiędzy dyfrakcją na szczelinie a szerokością szczeliny i długością fali;

9)

analizuje zdolność rozdzielczą przyrządów optycznych w kontekście zjawiska dyfrakcji;

10)

stosuje zasadę superpozycji fal; wyjaśnia zjawisko interferencji fal; podaje warunki wzmocnienia oraz wygaszenia się fal;

11)

analizuje jakościowo zjawisko interferencji wiązek światła odbitych od dwóch powierzchni cienkiej warstwy;

12)

opisuje zależność przestrzennego obrazu interferencji od długości fali i odległości między źródłami;

13)

analizuje efekt Dopplera dla fal w przypadku, gdy źródło lub obserwator poruszają się znacznie wolniej niż fala; podaje przykłady występowania tego zjawiska;

14)

rozróżnia fale poprzeczne i podłużne; opisuje światło jako falę elektromagnetyczną poprzeczną; rozróżnia światło spolaryzowane i niespolaryzowane;

15)

opisuje jakościowo zjawisko polaryzacji światła przy odbiciu;

16)

opisuje obraz powstający po przejściu światła przez siatkę dyfrakcyjną; stosuje do obliczeń związek między kątem dyfrakcji, stałą siatki i długością fali;

17)

opisuje jakościowo zależność ogniskowej soczewki od jej krzywizny oraz współczynnika załamania; stosuje do obliczeń pojęcie zdolności skupiającej wraz z jej jednostką;

18)

rysuje konstrukcyjnie obrazy wytworzone przez soczewki; stosuje do obliczeń równanie soczewki;

19)

opisuje przykłady zjawisk optycznych w przyrodzie: miraże, czerwony kolor zachodzącego Słońca, zjawisko Tyndalla;

20)

doświadczalnie:

XI.

Fizyka atomowa. Uczeń:

XII.

Elementy fizyki relatywistycznej i fizyka jądrowa. Uczeń:

1)

wskazuje niezależność prędkości światła w próżni od prędkości źródła i prędkości obserwatora; opisuje względność równoczesności;

2)

posługuje się związkiem między energią całkowitą, masą cząstki i jej prędkością; posługuje się pojęciem energii spoczynkowej;

3)

opisuje równoważność masy i energii spoczynkowej;

4)

wskazuje prędkość światła w próżni jako maksymalną prędkość przekazu energii i informacji;

5)

posługuje się pojęciami pierwiastek, jądro atomowe, izotop, proton, neutron, elektron; opisuje skład jądra atomowego na podstawie liczb masowej i atomowej;

6)

zapisuje reakcje jądrowe stosując zasadę zachowania liczby nukleonów i zasadę zachowania ładunku;

7)

stosuje zasadę zachowania energii do opisu reakcji jądrowych; posługuje się pojęciem energii wiązania;

8)

oblicza dla dowolnego izotopu energię spoczynkową, deficyt masy i energię wiązania;

9)

wymienia właściwości promieniowania jądrowego; opisuje rozpady alfa, beta (β + , β – );

10)

posługuje się pojęciem jądra stabilnego i niestabilnego; opisuje powstawanie promieniowania gamma;

11)

opisuje przypadkowy charakter rozpadu jąder atomowych;

12)

opisuje rozpad izotopu promieniotwórczego; posługuje się pojęciem czasu połowicznego rozpadu; opisuje zasadę datowania substancji na podstawie węgla 14 C;

13)

wskazuje wpływ promieniowania jonizującego na materię oraz na organizmy żywe;

14)

wymienia przykłady zastosowania zjawiska promieniotwórczości w technice i medycynie;

15)

opisuje reakcję rozszczepienia jądra uranu 235U zachodzącą w wyniku pochłonięcia neutronu; podaje warunki zajścia reakcji łańcuchowej;

16)

opisuje zasadę działania elektrowni jądrowej oraz wymienia korzyści i niebezpieczeństwa płynące z energetyki jądrowej;

17)

opisuje reakcję termojądrową przemiany wodoru w hel zachodzącą w gwiazdach;

18)

opisuje elementy ewolucji gwiazd; omawia supernowe i czarne dziury;

19)

opisuje kreację lub anihilację par cząstka-antycząstka; stosuje zasady zachowania energii i pędu oraz zasadę zachowania ładunku do analizy kreacji lub anihilacji pary elektron-pozyton.