Pokaż spis treści
Wróć do informacji o e-podręczniku

Jadwiga i Jagiełło – unia Polski i Litwy

Pieczęć majestatyczna króla Władysława Jagiełły
Lestat, Pieczęć majestatyczna króla Władysława Jagiełły, Wikimedia Commons, licencja: CC BY-SA 3.0

Państwo zakonu krzyżackiego

Jak pamiętacie z poprzednich lekcji, zakon krzyżacki zagarnął ziemię chełmińską i Pomorze Gdańskie, podbił też ziemie pogańskich Prusów. Na tych terenach Krzyżacy założyli własne państwo. W 1237 roku połączyli się z rycerskim zakonem kawalerów mieczowych w Inflantach. Od początku XIV wieku stolicą państwa zakonnego był Malbork.
Na czele państwa stał wielki mistrz. Krzyżacy byli dobrymi gospodarzami. Na ziemiach, które weszły w skład ich państwa, karczowali lasy, zakładali nowe wsie i miasta (między innymi Elbląg, Toruń, Kwidzyn, Malbork), budowali zamki. Dzięki temu ich państwo stawało się coraz bogatsze i silniejsze. Rosło też jego znaczenie polityczne w Europie. Jedynie sąsiedzi patrzyli na rozwój państwa krzyżackiego z rosnącym niepokojem.

Polecenie 1
  • Wskaż te ziemie, które Krzyżacy zabrali Polsce, i te, które podbili, chrystianizując Prusów.

  • Podaj nazwę morza, nad którym leżało państwo krzyżackie.

  • Wskaż na mapie Inflanty, które weszły w skład państwa krzyżackiego, należące wcześniej do zakonu kawalerów mieczowych.

  • Przyjrzyj się mapie i powiedz, tereny którego państwa przedzielały państwo krzyżackie. Odczytaj nazwę tych terenów.

  • Sprawdź w dostępnych ci źródłach, jakie państwa leżą dziś na terenach państwa zakonnego.

Rozwój państwa zakonu krzyżackiego
Krystian Chariza i zespół, Rozwój państwa zakonu krzyżackiego,

Wielkie Księstwo Litewskie

Na północnym wschodzie od granic Polski rozciągały się ziemie, które zamieszkiwali Litwini. W XIII wieku utworzyli państwo. Następnie podporządkowali sobie liczne ziemie ruskie. Wielkie Księstwo Litewskie stało się jednym z największych państw w Europie. Rozciągało się od Morza Bałtyckiego aż do Morza Czarnego. Jego stolicą było Wilno.
Litwini ze swoimi książętami trwali w pogaństwie. Z tego powodu chrześcijańskie państwa Europy uważały, że należy doprowadzić do przyjęcia chrztu przez książąt litewskich i ich poddanych. Chrystianizacja pogańskiej Litwy stała się pretekstem do najazdów dla Krzyżaków, którzy sąsiadowali z Wielkim Księstwem Litewskim.

Polecenie 2
  • Wymień nazwy państw sąsiadujących z Litwą.

  • Wielkie Księstwo Litewskie rozciągało się od morza do morza. Przyjrzyj się mapie i odczytaj nazwy tych mórz.

  • Odszukaj na mapie Wilno.

Wielkie Księstwo Litewskie
Krystian Chariza i zespół, Wielkie Księstwo Litewskie,
Polecenie 3

Zamek w Trokach na Litwie został zbudowany na wyspie jeziora Galwe na polecenie wielkiego księcia litewskiego Witolda. Wskaż elementy, które świadczą o tym, że zamek w Trokach był budowlą obronną.

Zamek w Trokach
Krzysztof Mizera, Wikimedia Commons, licencja: CC BY-SA 4.0

Jadwiga i Jagiełło

Jak pamiętacie z poprzedniej lekcji, w 1384 roku królem Polski została Jadwiga Andegaweńska. Miała wówczas 10 lat i nie mogła jeszcze sprawować samodzielnie rządów. Robili to za nią panowie małopolscy. Oni też postanowili, że Jadwiga powinna jak najszybciej wyjść za mąż. Wybór padł na dużo starszego od Jadwigi wielkiego księcia litewskiego Jagiełłę.

Ćwiczenie 1
Polecenie 4

Zapoznaj się z fragmentem kroniki Jana Długosza, a następnie wykonaj ćwiczenia.

Jan Długosz Roczniki czyli kroniki sławnego Królestwa Polskiego

Jagiełło, wielki książę litewski, wybrawszy się w celu objęcia rządów Królestwa Polskiego i zaślubienia królowej Jadwigi, z braćmi swoimi i licznym dworu orszakiem, prowadząc z sobą wozy wyładowane skarbami i rozliczonymi sprzętami i ozdobami, przyjechał wreszcie do Polski. Prowadzili go posłowie polscy przez Lublin, gdzie świadomie dni kilka zabawił, aby wieść o jego przybyciu rozeszła się między panami. Z Lublina wolną jazdą zbliżał się ku Krakowowi. […] Przybył dnia 12 lutego we wtorek do Krakowa i w licznym otoczeniu litewskich, ruskich, a przede wszystkim polskich panów, z wielką okazałością i przepychem odprawił wjazd do miasta. Skąd potem odprowadzony na zamek, szedł prosto do królowej Jadwigi, która go w swych komnatach królewskich, w towarzystwie wielu panien dworskich i niewiast przyjęła i powitała. Jagiełło przypatrzywszy się z wielkim podziwem jej urodzie (nie było bowiem podówczas, jak mówiono, piękniejszej w całym świecie niewiasty), nazajutrz posłał jej […] kosztowne bardzo upominki w złocie, srebrze, klejnotach i szatach.

Jan Długosz, Roczniki czyli kroniki sławnego Królestwa Polskiego, tłum. Karol Mecherzyński, Kraków 1878-1887.
Ćwiczenie 2.1
Ćwiczenie 2.2
Ćwiczenie 2.3
Ćwiczenie 2.4
Ćwiczenie 2.5

Unia w Krewie

Jagiełło i panowie małopolscy uzgodnili, że zanim dojdzie do ślubu, Jagiełło, a wraz z nim wszyscy Litwini, przyjmą chrzest. Władca Litwy zobowiązał się odzyskać ziemie utracone wcześniej przez Polskę. Na potwierdzenie tego ustalenia został zawarty w 1385 roku w miejscowości Krewo na Litwie specjalny układ, zwany unią polsko‑litewską.
Zgodnie z ustaleniami najpierw przyjął chrzest Jagiełło – nadano mu wtedy imię Władysław, a wraz z nim jego otoczenie. W 1386 roku Władysław Jagiełło poślubił Jadwigę, a następnie został koronowany na króla Polski. Zapoczątkował on w Polsce nową dynastię, która od jego imienia została nazwana dynastią Jagiellonów.
Unia wywołała zaniepokojenie w państwie zakonnym. Litwa przyjęła chrzest z rąk polskich. Odebrało to Krzyżakom pretekst do kolejnych najazdów.
Zawarta w 1385 roku unia polsko‑litewska w Krewie dała podstawy istnienia państwa polsko‑litewskiego. Składało się ono z dwóch części: Korony Królestwa Polskiego i Wielkiego Księstwa Litewskiego. Łączyła je osoba króla.

Ciekawostka

Według polskiego prawa tronu nie mogła odziedziczyć kobieta. Z tego powodu, by obejść tę zasadę, ustalono, że Jadwiga zostanie koronowana na „króla” Polski. Po koronacji Jagiełły do śmierci Jadwigi w Polsce było dwóch królów!

Polecenie 5

Przeczytaj uważnie fragment tekstu źródłowego, a następnie wykonaj ćwiczenie.

Unia w Krewie

[…] wielki książę Jagiełło ze wszystkimi swoimi braćmi, jeszcze nie ochrzczonymi, tudzież z krewnymi, ze szlachtą, ziemianami większymi i mniejszymi, w ziemiach jego zamieszkałymi, chce, życzy i pragnie przyjąć wiarę katolicką świętego Rzymskiego Kościoła. […]Tenże wielki książę Jagiełło obiecuje i zaręcza własnym kosztem i staraniem przywrócić Królestwu Polskiemu wszystkie kraje, przez kogokolwiek oderwane od niego i zabrane. […] Nareszcie tenże wielki książę Jagiełło obiecuje ziemie swoje litewskie i ruskie na wieczne czasy do korony Królestwa Polskiego przyłączyć.

Unia w Krewie, [w:] , Unia Litwy z Polską. Dokumenty i wspomnienia, oprac. Henryk Mościcki, Warszawa-Lublin-Łódź 1919.
Ćwiczenie 3

Anioł nakłada koronę Władysławowi Jagielle i wręcza włócznię zakończoną krzyżem (fresk z początku XV wieku w kaplicy zamkowej Trójcy Świętej w Lublinie).

Polecenie 6

Powiedz, na co autor tego malowidła chciał zwrócić uwagę.

Hans A. Rosbach, licencja: CC BY-SA 3.0
Ćwiczenie 4
Polecenie 7
  • Wskaż Koronę Królestwa Polskiego i Wielkie Księstwo Litewskie. Które z nich zajmowało większe terytorium?

  • Wymień państwa, z którymi graniczyło Królestwo Polskie na zachodzie.

  • Podaj nazwę państwa, które graniczyło z Królestwem Polskim i z Wielkim Księstwem Litewskim.

Królestwo Polskie i Wielkie Księstwo Litewskie w okresie panowania Władysława Jagiełły
Krystian Chariza i zespół, Królestwo Polskie i Wielkie Księstwo Litewskie w okresie panowania Władysława Jagiełły,
Polecenie 8

Powiedz, co przedstawiają herby.

Herby Polski (z lewej) i Litwy (z prawej) na obrazie upamiętniającym zawarcie unii polsko-litewskiej w Krewie
domena publiczna
Polecenie 9

Wyjaśnij, dlaczego Jadwiga trzyma w ręku krzyż. Co artysta chciał w ten sposób uwiecznić?

Jadwiga i Jagiełło
domena publiczna

Podsumowanie

Ćwiczenie 5

Polecenia

  1. Opowiedz, jak doszło do powstania państwa krzyżackiego.

  2. Wyjaśnij, jak doszło do małżeństwa Jadwigi i Władysława Jagiełły i zawarcia unii polsko‑litewskiej.