Aktualności

Kształcenie na odległość

Programy nauczania i scenariusze zajęć do kształcenia ogólnego

Epodręczniki PO KL

Katalog Zasobów Dodatkowych

Gra edukacyjna „Godność, wolność i niepodległość”

Materiały partnerów


Filmy instruktażowe i instrukcje

Wróć do informacji o e-podręczniku Udostępnij materiał Wydrukuj

Jeżeli w najbliższym roku temperatura powietrza pewnej nocy spadnie do -38°C, to jeszcze nie będzie oznaczało, że zaczęła się epoka lodowcowa. Jeśli natomiast pewnego dnia wzrośnie do 38°C, to nie będzie znak, że nastąpiło zapowiadane ocieplenie klimatu. Co to wobec tego jest klimat?

R17Z7Kohvbm8M1
Źródło: Nicholas A. Tonelli (http://www.flickr.com), licencja: CC BY 2.0.
Już wiesz
  • jakie jest znaczenie nachylenia osi ziemskiej dla zróżnicowania oświetlenia kuli ziemskiej;

  • w jaki sposób ruch obiegowy Ziemi wiąże się ze zmiennością pór roku;

  • jak cyrkulacja atmosfery wpływa na klimat różnych obszarów kuli ziemskiej.

Nauczysz się
  • rozróżnać składniki pogody i oceniać ich znaczenie;

  • przeprowadzać proste pomiary meteorologiczne;

  • interpretować obserwacje i pomiary składników pogody;

  • oceniać znaczenie czynników geograficznych dla klimatu;

  • odczytywać i interpretować wykresy klimatyczne.

iV9fie2VPX_d5e239

1. Co to jest pogoda, a co to klimat?

Pogoda jest stanem atmosfery w danym miejscu i czasie, określanym przez jej składniki (elementy).
Zaliczamy do nich:

  • temperaturę powietrza,

  • ciśnienie atmosferyczne,

  • wilgotność,

  • opady i osady atmosferyczne,

  • prędkość i kierunek wiatru,

  • zachmurzenie,

  • natężenie promieniowania słonecznego,

  • zjawiska atmosferyczne.

KlimatklimatKlimat natomiast to charakterystyczny dla danego obszaru zespół zjawisk i procesów atmosferycznych (czyli warunków pogodowych), kształtujący się pod wpływem właściwości fizycznych i geograficznych tego obszaru, określony na podstawie wyników wieloletnich obserwacji i pomiarów meteorologicznych w okresie przynajmniej 30 lat. Obrazują go elementy (składniki) klimatu, które są takie same jak składniki pogody, ale odnoszą się do dłuższych okresów. Są to przykładowo:

  • średnia miesięczna lub roczna temperatura powietrza,

  • średni roczny lub miesięczny układ ciśnienia atmosferycznego,

  • rozkład wilgotności powietrza (roczny, miesięczny),

  • miesięczne lub roczne zachmurzenie,

  • średnia suma opadu rocznego,

  • średnia liczba dni w roku z opadem, mgłą, burzą itp.,

  • średni roczny lub sezonowy układ wiatrów.

Klimat określa się na podstawie wieloletnich, systematycznych pomiarów i obserwacji składników pogody. W Polsce dokonuje się ich na stacjach meteorologicznych. Częstość i terminy obserwacji są różne w zależności od rodzaju stacji. Na stacjach synoptycznych (pracujących dla potrzeb prognozowania pogody) wykonuje się je co godzinę, na stacjach klimatologicznych – trzy razy na dobę: o godzinie 7.00, 13.00 i 19.00 czasu środkowoeuropejskiego. Na niektórych stacjach stosuje się także ciągłe, całodobowe pomiary, wykorzystując do tego przyrządy elektroniczne, w tym rejestratory automatyczne. Temperaturę powietrza i temperaturę gleby mierzy się za pomocą kilku różnych termometrów, a mniej dokładny, ale ciągły pomiar temperatury zapewnia termograftermograftermograf. Ciśnienie powietrza mierzy barometr albo samopiszący barografbarografbarograf, wilgotność natomiast higrometrhigrometrhigrometrhigrografhigrografhigrograf. Ponadto używa się deszczomierzy, wiatromierzy i heliografówheliografheliografów (wskazujących czas usłonecznienia). Stopień zachmurzenia nieba oraz szczególne zjawiska meteorologiczne (burza, tęcza itd.) są obserwowane przez pracowników stacji.

Polecenie 1

Wyjaśnij, dlaczego twoim zdaniem na stacjach meteorologicznych dokonuje się pomiaru temperatury na wysokości 2 m nad powierzchnią gruntu, przy gruncie oraz w glebie.

Obserwacja zachmurzenia
Obserwacja 1

Kształcenie odpowiedzialności przy prowadzeniu badań przyrodniczych oraz systematyczności przy dokonywaniu obserwacji.

Określając rodzaj chmur, skorzystaj z poniższego atlasu.

Co będzie potrzebne
  • notatnik lub zeszyt.

Instrukcja
  1. Przygotuj tabelę składającą się z pięciu kolumn opisanych: „data”, „zachmurzenie o 7.00”, „zachmurzenie o 13.00”, „zachmurzenie o 19.00” oraz „zjawiska meteorologiczne”. Tabela powinna mieć 8 wierszy. Najwyższy z opisem kolumn, a kolejne z datami siedmiu kolejnych dni obserwacji.

  2. Obserwacja zachmurzenia jest subiektywna i polega na ocenie przez obserwatora stopnia zachmurzenia w skali od 0/8 (brak chmur), przez na przyklad 4/8 (pół nieba pokryte chmurami), do 8/8 (pełne zachmurzenie).

  3. Przeprowadzając obserwacje zachmurzenia, spróbuj określić rodzaj chmur i zanotuj fakt oraz godzinę wystąpienia innych zjawisk meteorologicznych (opad, osad, mgła, zamieć, tęcza, burza itp.).

  4. Codziennie rano o 7.00 i wieczorem o 19.00 wychodź z domu na otwartą przestrzeń z widokiem na całe niebo; przeprowadź obserwacje i zanotuj wynik.

  5. Gdy jesteś w szkole, wyjdź z budynku szkoły w okolicach godziny 13.00 i przeprowadź obserwacje.

    Przykład

    Data

    Zachmurzenie o 7.00

    Zachmurzenie o 13.00

    Zachmurzenie o 19.00

    Zjawiska meteorologiczne

    30.02.2019

    6/8 (stratus)

    8/8 (nimbostratus)

    7/8 (stratus)

    śnieg 13.00‑16.00

Ciekawostka

Halo jest zjawiskiem optycznym obserwowanym wokół tarczy słonecznej lub księżycowej. Występuje w postaci świetlistej, kolorowej lub białej obwódki, a czasami fragmentu pierścienia o rozmiarze kątowym 22°. Kolorowe obwódki przypominają tęczę, gdzie kolorem wewnętrznym jest czerwony, a zewnętrznym fioletowy. Zjawisko powstaje w wyniku załamania i wewnętrznego odbicia światła w kryształach lodu znajdujących się w wysoko położonych chmurach pierzastych (najczęściej cirrostratus).

RjZ3YEPohU5Fh1
Halo wokół tarczy słonecznej
iV9fie2VPX_d5e381

2. Od czego zależy klimat?

Klimat na kuli ziemskiej jest silnie zróżnicowany, w związku z czym geografowie badają czynniki, które mają na niego znaczący wpływ. Wyróżniono trzy grupy geograficznych czynników klimatotwórczych.

  1. Pierwsza z nich to czynniki strefowe – przede wszystkim szerokość geograficzna i związany z nią zróżnicowany strefowo dopływ promieniowania słonecznego. Mają one ogromny wpływ na klimat i przejawiają się w:

    1. strefowym zróżnicowaniu temperatury powietrza, uzyskującej najwyższe wartości w strefie międzyzwrotnikowej;

    2. globalnej cyrkulacji atmosferycznej, kształtującej układ ośrodków barycznych i strefy stałych wiatrów;

    3. strefowym zróżnicowaniu rocznych sum opadów.

  2. Druga grupa czynników klimatotwórczych to czynniki astrefowe. Zaliczamy do nich przede wszystkim:

    1. rozkład lądów i mórz, który silnie modyfikuje czynniki strefowe, powodując zmniejszenie amplitud temperatury nad powierzchnią wody i w jej pobliżu oraz zwiększenie tych amplitud w głębi lądów; różnice temperatury między lądem i obszarami wodnymi są przyczyną cyrkulacji monsunowej i wiatrów o typie bryzy; także opady są przeważnie większe w sąsiedztwie zbiorników wodnych;

    2. prądy morskie (oceaniczne), które przynoszą opady i podnoszą temperaturę na wybrzeżu (prądy ciepłe) albo wywołują suszę i ochładzają wybrzeża (prądy zimne), niekiedy stają się decydującym czynnikiem klimatycznym;

    3. wysokość nad poziomem morza i rzeźba terenu – w górach i na wyżynach jest chłodniej, ciśnienie atmosferyczne jest niższe, a opady i usłonecznienie zależne od ekspozycji stoków gór; pasma górskie tworzą naturalną zaporę w przepływie mas powietrza; jest to przyczyną występowania specyficznych wiatrów typu fenowego i opadów orograficznych;

    4. pokrycie terenu – szata roślinna wpływa na złagodzenie dobowych i rocznych wahań temperatury, zwiększa wilgotność i parowanie, stanowi barierę dla wiatrów wiejących blisko powierzchni; lasy równikowe są regulatorem warunków klimatycznych w skali globalnej dzięki ogromnej transpiracji i wiązaniu dwutlenku węgla w procesie fotosyntezy; obszary niepokryte bujną roślinnością ulegają mocnemu wpływowi promieniowania słonecznego w dzień oraz intensywnemu wypromieniowaniu w nocy, co prowadzi do dużych dobowych amplitud temperatury; obszary pokryte śniegiem i lodem w znacznym stopniu odbijają promieniowanie słoneczne.

  3. Trzecia grupa to czynniki wynikające z działalności człowieka. Niektóre z nich zostały omówione w następnym zagadnieniu.

RdP2DzB5LJDMT1
Pyły wulkaniczne mogą w poważny sposób wpływać na obniżanie temperatury na Ziemi. Erupcja wulkanu Sinabung w Indonezji – styczeń 2014
iV9fie2VPX_d5e471

3. Czy działania człowieka mają wpływ na stan atmosfery ziemskiej?

Obecnie na Ziemi żyje ponad 7 mld ludzi. Wzrastający poziom konsumpcji i wykorzystywania zasobów naturalnych nieustannie doprowadza do zmian zachodzących na całej planecie, a w tym do zmian stanu atmosfery ziemskiej.

Miejskie wyspy ciepła

Środowiska wielkich miast zmieniają warunki przyrodnicze. W miastach zazwyczaj powietrze jest suchsze i cieplejsze o kilka stopni Celsjusza niż w obszarach okołomiejskich. Różnica temperatury może sięgać nawet 15°C. Na terenach zabudowanych obserwujemy także spadki prędkości wiatru. Wskutek nagrzania terenów miejskich w ciągu dnia i emisji ciepła ze źródeł sztucznych (komunikacja, przemysł) tworzą się silne prądy wstępujące (konwekcyjne), co powoduje powstanie nad miastem lokalnego ośrodka niskiego ciśnienia. Dzięki temu do miasta napływa chłodniejsze i bardziej czyste powietrze z obszarów pozamiejskich. Zjawisko to nazywamy bryzą miejskąbryza miejskabryzą miejską. Wpływ miejskich wysp ciepłamiejska wyspa ciepłamiejskich wysp ciepła na ogólny wzrost temperatury powietrza na świecie jest niewielki i wynosi 0,002°C na 10 lat.

Rrk0G8fqSXqlZ1
Temperatura powietrza w wielkich miastach jest zazwyczaj wyższa o kilka stopni niż poza nimi

Kwaśne deszcze

W wyniku działalności człowieka, głównie spalania paliw kopalnych (np. węgla kamiennego i brunatnego, ropy naftowej), emitowanych jest do atmosfery ponad 70 mln ton siarki rocznie. Tylko 30‑40% całkowitej emisji związków siarki pochodzi ze źródeł naturalnych (np. procesów wulkanicznych). Dwutlenek siarki łączy się z kropelkami wody zawieszonej w atmosferze, dając kwas siarkowy, który spada na powierzchnię Ziemi w postaci kwaśnych opadówkwaśne opadykwaśnych opadów. Pewne znaczenie w powstawaniu kwaśnych opadów, zwłaszcza na terenach miejskich, ma także emisja dwutlenku węgla i tlenków azotu, charakterystyczna dla środków transportu. Kwaśne deszcze wpływają nie tylko na zakwaszenie gleby i wody, ale uszkadzają również tkanki roślin, doprowadzając w skrajnych przypadkach do zniszczenia upraw i dużych połaci leśnych.

RUfGKl2rBF4Kp1
Kwaśne deszcze i monokultura świerka (po wyrębie pierwotnego mieszanego lasu posadzono jednogatunkowy, świerkowy las) doprowadziły do spustoszenia wielkich połaci sudeckich lasów, bowiem gatunki iglaste charakteryzują się mniejszą niż gatunki liściaste odpornością na zanieczyszczenia gazowe i związane z nimi kwaśne deszcze. Na zdjęciu okolice Wielkiej Sowy w Górach Sowich

Globalne ocieplenie klimatu

Para wodna to woda w stanie gazowym. Jest jednym z najważniejszych gazów w powietrzu, który wraz z chmurami odpowiada za 66‑85% efektu cieplarnianegoefekt cieplarnianyefektu cieplarnianego. Dwutlenek węgla jest odpowiedzialny za 9‑26% tego efektu, metan wraz z freonami i tlenkami azotu za 4‑9%, zaś ozon za 3‑7%. Inne gazy mają znikome oddziaływanie. Bez zjawiska cieplarnianego ilość energii pochodzącej ze Słońca wystarczałaby na utrzymanie temperatury na poziomie –19°C. Obecnie średnia temperatura Ziemi wynosi ok. 15°C. Naturalny efekt cieplarniany jest zatem zjawiskiem korzystnym dla biosfery. Dzięki niemu woda może istnieć na Ziemi w trzech stanach skupienia, co sprzyja rozwojowi życia. Od lat trwa debata, czy człowiek przyczynia się do powstania sztucznie wywołanego ocieplania ziemskiej atmosfery. Chociaż większość naukowców i instytucji naukowych odpowiada twierdząco na to pytanie, problem nie jest do końca jasny i wymaga dalszych badań.

Polecenie 2

Określ, który ze składników klimatu może być najsilniej zmieniany na skutek działalności człowieka. Wyjaśnij przyczyny tego zjawiska.

Ciekawostka

Południowe krańce Afryki opływają dwa prądy morskie o różnej temperaturze wody. Zimny Prąd Benguelski otacza zachodnie brzegi południowej Afryki, przyczyniając się do powstania skrajnie suchej Pustyni Namib. Po drugiej stronie Afryki płynący wzdłuż wschodnich jej brzegów, ciepły Prąd Mozambicki (w południowym biegu zwany Agulhas) powoduje, że na tych samych szerokościach geograficznych co Pustynia Namib występuje bujna roślinność.

Ważne!

W ostatnich latach bardzo dużo mówi się o globalnym ociepleniu klimatuglobalne ocieplenie klimatuglobalnym ociepleniu klimatu wywołanym przez działalność gospodarczą człowieka. Jest to możliwe, ale należy pamiętać, że w przeszłości dochodziło do długotrwałych okresów ocieplenia bez udziału człowieka, kiedy to temperatura na Ziemi była znacznie wyższa niż dziś. Obecnie nie mamy jeszcze pewności, czy wzrost temperatury powietrza na naszej planecie jest trwały. A jeżeli nawet jest, to nie wiemy, czy wynika on z przyczyn naturalnych, czy spowodowały go nasze działania. W ciągu ostatnich ok. 2 mln lat, w plejstocenie, na półkuli północnej kilkakrotnie występowały wielkie zlodowacenia, czyli epoki lodowcowe, w których wielokrotnie następowały po sobie okresy lodowcowe – glacjały oraz międzylodowcowe – interglacjały. Okres, w którym żyjemy, to kolejna epoka międzylodowcowa i nikt nie wie, kiedy się skończy.

Uwaga!

Naukowcy przypuszczają, że podniesienie średniej rocznej temperatury powietrza na Ziemi o kilka stopni grozi bardzo poważnymi konsekwencjami. Przesuną się strefy klimatyczne, zmienią się warunki dla rolnictwa. Stopi się większość lądolodów i lodowców, co spowoduje podniesienie poziomu mórz i oceanów, a w konsekwencji zalanie wielu obszarów (oblicza się, że już nieznaczny wzrost temperatury, tylko o 1°C, może spowodować wzrost poziomu mórz od 31 cm do 110 cm). Mogą się pojawić silniejsze niż dotychczas susze, huragany i inne klęski żywiołowe.

RAwa8Xgqna1Zw1
Film omawia problem ocieplenia klimatu. Na filmie widać obrywające się do morza brzegi lądolodu, potem falujące morze. Następnie widać obraz satelitarny Ameryki Północnej. Zbliżenie i szybki ruch kamery wzdłuż linii brzegowej kontynentu. Naukowiec omawia problem. W pewnym momencie pojawia się napis: lód się topi, poziom mórz podnosi się. W dalszej części animacje pokazujące podnoszenie poziomu wody i topnienie lodowców. Pojawia się kobieta – glacjolog i omawia zagadnienia związane z globalnym ociepleniem.
iV9fie2VPX_d5e641

4. Charakterystyka klimatu na podstawie danych meteorologicznych

Umiejętność pomiaru, zapisu i prezentacji danych klimatycznych pozwala nam na analizę warunków klimatycznych na Ziemi. Najlepiej przedstawić wiele różnych składników klimatu z bardzo dużą dokładnością. Bardzo pomocne przy analizie klimatu są wykresy pokazujące przebieg temperatury powietrza i opadów atmosferycznych w danym miejscu i w określonym czasie (najczęściej roku) nazywane klimatogramamiklimatogramklimatogramami (wykresami klimatycznymi lub diagramami klimatycznymi).
Klimatogramy mogą także prezentować inne elementy klimatu (np. wilgotność względną). Przedstawiane na wykresach klimatycznych dane są wartościami uśrednionymi z kilkudziesięciu lat pomiarów i często ukazują średnie miesięczne, nie uwzględniając tym samym zjawisk ekstremalnych – szczególnie silnych mrozów czy upałów, ulewnych deszczów czy nadzwyczajnych susz. Średnie wartości bywają czasem mylące. Na pustyniach zwrotnikowych spotyka się bardzo duże dobowe amplitudy temperatury powietrza. Jeżeli w dzień temperatura wzrośnie do +40°C, a w nocy spadnie do 0°C, to średnio uzyskujemy bardzo przyjemną dla człowieka temperaturę 20°C. Dlatego dla prawidłowej charakterystyki klimatu nie wystarcza klimatogram i konieczne jest dołączenie dodatkowych informacji.

Poniżej przykład klimatogramu utworzonego na podstawie danych z okresu wieloletniego (1971‑2000), wykonanych w Wysokogórskim Obserwatorium Meteorologicznym im. Tadeusza Hołdysa na Śnieżce w Karkonoszach.

Ważne!

Dane dotyczące poszczególnych elementów klimatu (np. temperatury powietrza, sumy opadów, parowania) uzyskuje się na podstawie pomiarów prowadzonych kilkakrotnie w ciągu dnia. Następnie oblicza się średnie dobowe, później średnie miesięczne, wreszcie średnie roczne, które przy długiej serii obserwacyjnej można uśrednić dla okresu wieloletniego.

Średnie miesięczne temperatury powietrza i sumy opadów atmosferycznych dla stacji meteorologicznej na Śnieżce za lata 1971‑2000 (dane Instytutu Meteorologii i Gospodarki Wodnej)

I

II

III

IV

V

VI

VII

VIII

IX

X

XI

XII

Średnie miesięczne temperatury powietrza (°C)

-6,1

-6,4

-4,7

-1,5

3,8

6,4

8,3

8,7

5,2

1,7

-3,0

-5,0

Sumy opadów atmosferycznych (mm)

87

84

83

89

94

115

138

108

85

72

93

103

R1iByTF5WyQcF1
Klimatogram stacji meteorologicznej na Śnieżce przedstawiający średnie miesięczne temperatury powietrza i sumy opadów atmosferycznych wyliczone dla okresu przypadającego na lata 1971-2000
Polecenie 3

Na podstawie zamieszczonej tabeli narysuj klimatogram.

Średnie miesięczne temperatury powietrza i sumy opadów atmosferycznych dla stacji meteorologicznej we Wrocławiu za lata 1971‑2000 (dane Instytutu Meteorologii i Gospodarki Wodnej)

I

II

III

IV

V

VI

VII

VIII

IX

X

XI

XII

Średnie miesięczne temperatury powietrza (°C)

-0,9

0,2

3,9

8,2

13,5

16,3

18,1

17,8

13,6

8,9

3,6

0,7

Sumy opadów atmosferycznych (mm)

28

24

30

37

57

79

91

64

51

38

37

34

Polecenie 4

Bez szczegółowych danych liczbowych spróbuj narysować orientacyjne i uproszczone klimatogramy zawierające roczny przebieg średnich miesięcznych temperatur powietrza i miesięczne sumy opadów dla trzech miejsc:

  • równika w Brazylii,

  • zwrotnika Raka na Saharze,

  • bieguna południowego.

Ciekawostka

Klimatogramy sporządzone dla różnych miejsc na Ziemi są czasem bardzo podobne. Informują nas o podobieństwie cech klimatu.

Na podstawie samego klimatogramu nie jesteśmy w stanie wskazać jednego tylko miejsca na Ziemi, któremu on odpowiada. Jeżeli jednak znamy konkretne miejsce na mapie świata i mamy kilka istotnie różniących się od siebie klimatogramów, to łatwo możemy wybrać ten z nich, który przedstawia klimat wybranego miejsca.

iV9fie2VPX_d5e813

Podsumowanie

  • Do ustalenia pogody służą odpowiednie obserwacje i pomiary jej składników: temperatury powietrza, ciśnienia atmosferycznego, wilgotności, wielkości opadów i osadów atmosferycznych, prędkości i kierunku wiatru, zachmurzenia, natężenia promieniowania słonecznego, zjawisk atmosferycznych.

  • Długotrwałe i systematyczne pomiary składników pogody pozwalają na określenie klimatu w danym miejscu.

  • Czynniki klimatotwórcze to: szerokość geograficzna, rozmieszczenie lądów i oceanów, prądy morskie, wysokość nad poziomem morza i ukształtowanie terenu, a w mniejszym stopniu pokrycie terenu i działalność człowieka.

  • Klimatogramy są graficznym przedstawieniem cech klimatu danego miejsca.

Praca domowa
Polecenie 5.1

Na podstawie własnej wiedzy geograficznej lub danych znalezionych w różnych źródłach sporządź przybliżone i uproszczone klimatogramy dla miejsc o następujących współrzędnych geograficznych:
52°N, 0°,
52°N, 20°E,
52°N, 90°E.
Wytłumacz przyczyny różnic.

Zobacz także
iV9fie2VPX_d5e929

Słowniczek

barograf
barograf

rodzaj barometru zapisujący dokonywane pomiary ciśnienia; wyniki są notowane na specjalnej taśmie papierowej zamocowanej na poruszającym się bębnie

bryza miejska
bryza miejska

wiatr lokalny tworzący się w wyniku różnicy ciśnienia powietrza pomiędzy terenami miejskimi a pozamiejskimi; powstaje wskutek silnego nagrzania terenów miejskich – tworzą się silne prądy wstępujące (konwekcyjne), co powoduje powstanie nad miastem lokalnego ośrodka niskiego ciśnienia i dzięki temu do miasta napływa chłodniejsze powietrze z obszarów pozamiejskich

efekt cieplarniany
efekt cieplarniany

zjawisko podwyższenia temperatury powodowane obecnością gazów cieplarnianych w atmosferze, które zatrzymują znaczną część promieniowania wysyłanego przez powierzchnię Ziemi

globalne ocieplenie klimatu
globalne ocieplenie klimatu

wzrost średniej temperatury atmosfery przy powierzchni Ziemi i oceanów obserwowany od połowy XX wieku

heliograf
heliograf

przyrząd służący do pomiaru czasu usłonecznienia

higrograf
higrograf

rodzaj higrometruhigrometrhigrometru notujący stan i zmiany wilgotności powietrza w czasie; wyniki są zapisywane na pasku papieru przymocowanym do ruchomego bębna

higrometr
higrometr

urządzenie mierzące wilgotność powietrza

klimat
klimat

ogół zjawisk pogodowych na danym obszarze ustalony na podstawie obserwacji prowadzonych przez kilkadziesiąt lat

klimatogram
klimatogram

wykres służący przedstawieniu wybranych cech klimatu, najczęściej temperatury i opadów danego miejsca

kwaśne opady
kwaśne opady

opady zawierające roztwory kwasów tworzących się w atmosferze na skutek połączenia emitowanych zanieczyszczeń gazowych (tlenków azotu, dwutlenku siarki, dwutlenku węgla, chlorowodoru i innych) z wodą; kwaśne deszcze uszkadzają szatę roślinną i wpływają niekorzystnie na środowisko

miejska wyspa ciepła
miejska wyspa ciepła

zjawisko meteorologiczne polegające na wzroście temperatury powietrza na terenie miasta w stosunku do obszarów otaczających

termograf
termograf

przyrząd mierzący temperaturę i rejestrujący jej przebieg; wyniki są zapisywane na taśmie papierowej zamocowanej na obracającym się bębnie

iV9fie2VPX_d5e1140

Zadania

Ćwiczenie 1
RsgHhhurSLtgJ1
Zadanie interaktywne
Źródło: Andrzej Boczarowski, licencja: CC BY 3.0.
Ćwiczenie 2
Rmuzl13333hFa1
zadanie interaktywne
Źródło: Andrzej Boczarowski, licencja: CC BY 3.0.
Ćwiczenie 3
RDLxOCreWbY941
zadanie interaktywne
Źródło: Andrzej Boczarowski, licencja: CC BY 3.0.
Ćwiczenie 4
R19GWO1idNAe71
zadanie interaktywne
Źródło: Andrzej Boczarowski, licencja: CC BY 3.0.
Ćwiczenie 5
RlRiOZ8KGl6GY1
zadanie interaktywne
Źródło: Andrzej Boczarowski, licencja: CC BY 3.0.
Ćwiczenie 6
RdBYRDBkg9aoN1
zadanie interaktywne
Źródło: Andrzej Boczarowski, licencja: CC BY 3.0.
Ćwiczenie 7
R1QGuiWlhwOrY1
zadanie interaktywne
Źródło: Andrzej Boczarowski, licencja: CC BY 3.0.
Ćwiczenie 8
RXXRLGWyy9As51
zadanie interaktywne
Źródło: Andrzej Boczarowski, licencja: CC BY 3.0.
atmosfera1
atmosfera

gazowa powłoka Ziemi otaczająca litosferę i hydrosferę; nazwa pochodzi od greckiego słowa atmos, co znaczy 'para wodna, opar'

ciśnienie atmosferyczne1
ciśnienie atmosferyczne

siła, z jaką słup powietrza naciska na określoną jednostkę powierzchni Ziemi

wilgotność bezwzględna1
wilgotność bezwzględna

zawartość pary wodnej w 1 mIndeks górny 3 powietrza wyrażona w gramach

wilgotność względna1
wilgotność względna

wyrażony w procentach stosunek ciśnienia pary wodnej zawartej w powietrzu do maksymalnego możliwego ciśnienia pary wodnej w danej temperaturze; wilgotność względna wynosząca 0% to powietrze zupełnie suche, natomiast równa 100% to powietrze całkowicie wysycone parą wodną

Zgłoś problem