Zgłoś uwagi
Pokaż spis treści
Wróć do informacji o e-podręczniku

Europa i świat na przełomie XIX i XX wieku (lekcja powtórzeniowa)

Mapa kolonii i dróg handlowych w 1910 r.
domena publiczna
Polecenie 1

Wyjaśnij, do jakich wydarzeń, osób i zjawisk odnoszą się poniższe nazwy:
kocioł bałkański, sufrażystki, krwawa niedziela, serdeczne porozumienie, Weltpolitik, panslawizm, hakata, orientacje polityczne, trializm.

Ćwiczenie 1
Ćwiczenie 2
Ćwiczenie 3
Ćwiczenie 4
Polecenie 2

Oto spektrum radu i atom polonu, pierwiastków odkrytych przez Marię Skłodowską‑Curie. Wykorzystaj odkrycie tej światowej sławy uczonej do swoich prywatnych celów. Zrób sobie atom lub zaprojektuj zabawkę (na przykład miniaturę mebla). Wykonaj ją z zapałek i plasteliny w jednym z kolorów pokazanych poniżej.

Spektrum radu
McZusatz, Spektrum radu, 2013, licencja: CC 0
Atom polonu
Cadmium, Atom polonu, 2006,
Ćwiczenie 5
Polecenie 3

Poniżej zamieszczono fragmenty sprawozdania lekarza doktora Adama Jakubowskiego, wieloletniego burmistrza Grybowa (stolicy jednego z powiatów w Galicji) z 20‑letniego urzędowania. Miasto zaczęło przechodzić zmiany cywilizacyjne w związku z rozwojem sąsiadującego z nim zagłębia naftowego, a także dzięki przeprowadzeniu linii kolejowej w 1876 roku. Napływali do niego licznie urzędnicy. Przeczytaj uważnie tekst i zaznacz informacje o warunkach życia mieszkańców w momencie objęcia funkcji burmistrza przez doktora Jakubowskiego i w okresie powstawania tego sprawozdania. Co możesz powiedzieć o życiu codziennym w Galicji przełomu XIX i XX wieku po przeczytaniu tego tekstu?

Z dniem 2 listopada 1902 roku minęło lat dwadzieścia od chwili, kiedy zaszczycony zaufaniem Rady Miejskiej, wybrany zostałem na burmistrza miasta Grybowa. […] Jakiż bowiem był wówczas ów dzisiejszy Grybów, zachwycający [obecnie] malowniczym położeniem i czystością swego wnętrza?

G. Chomicki, L. Śliwa Wiek XIX. Teksty źródłowe

Szanowna Rado Miejska!

[…] Rynek – kilka starych brudnych i obszarpanych domów murowanych, reszta stare i pochylone domki drewniane, między którymi tzw. miedziuchy, zbiorniki długoletnich nieczystości, od których woń zgnilizny zionęła na przechodnia. Podwórza brudne i ciasne, gdyż zajęte lichymi i wilgotnymi zaułkami bez jakiejkolwiek kanalizacji, a doły kloaczne nie omurowane, bez nakrycia. Rynek sam był tylko wielkim gnojowiskiem, gdyż odchody około jednego tysiąca bydła, przypędzanego na poniedziałkowe targi tygodniowe, roztaczały woń wstrętną, tak iż nawet przewietrzanie mieszkań przynajmniej przez dwa dni po targu było niemożliwe; usuwanie zaś nieczystości przez całą zimę było wręcz niemożliwe z powodu mrozu i śniegu, a w letnich miesiącach również nie mogło się z należytaą dokładnością odbywać; tak więc Rynek zatruwał powietrze górnej części miasta i ze wstrętem był, o ile możności, omijany. […] W braku publicznej rzeźni miejskiej odbywała się rzeź w prywatnych domach rzeźników, a w szczególności w sieniach; to też przerażająca była woń, którą domy te w pewnym już oddaleniu roztaczały, krew bowiem i inne ciecze, którymi nasiąkła glina w sieni, nie posiadającej podłogi, w ustawicznym były gnilnym rozkładzie […].

Ulice, z wyjątkiem Kolejowej, nie o wiele lepsze od Rynku, nie uregulowane, błotniste, bez kanałów i ścieków […], około 20 domów w śródmieściu bez kominów […]. Budynek szkolny stary, przeważnie z kamienia rzecznego, niski, ciemny i wilgotny. […]

Opisany na wstępie Grybów przed 20 laty nie uprzyjemniał z pewnością pobytu mieszkańcom […], jednym zatem z najgłówniejszych zadań gospodarki miejskiej było postawienie go na stopie odpowiadającej nazwie miasta […]. Usiłowania do tego celu wiodące pociągnęły za sobą cały szereg prac w kierunku policji zdrowotnej, budowniczej i ogniowej. Usilną zatem zwracałem uwagę, aby miasto należycie zagospodarować […].

Zakupiono trzy realności pod budowę szkoły […]. Nabyto realność […] na dom ubogich. Zakupiono plac przy ulicy Węgierskiej pod budynek na pomieszczenie przyrządów do gaszenia ognia i strażnicę dla ochotniczej straży pożarnej założonej w 1882. […] Zniwelowano, częściowo rozszerzono, zrekonstruowano dawne ulice oraz otwarto nowe […]. Zaopatrzono chodnikami kamiennymi Rynek, [ulicę] od Rynku przez most do drogi powiatowej oraz znaczną część ulicy Kolejowej. […] Zregulowano i skanalizowano przedmieście. Przeniesiono targowicę bydła z Rynku na [podmiejski folwark] Zofinów […]. Urządzono wodociąg na górnej części miasta. Wybudowano przeszło dwieście metrów kanałów publicznych. […] Wybudowano rzeźnię miejską według nowoczesnych wymogów, ze studnią, wodociągiem, kanalizacją, stajnią i odrębną kancelarią dla weterynarza. Zobowiązano licznych właścicieli domów do odpowiedniego urządzenia miejsc ustępowych i kloak. Zaprowadzono stałe, przez cały rok trwające, czyszczenie miasta. Rozwinięto obszerną i systematyczną akcję w celu poprawienia stosunków budowo‑ogniowych, i tak uzyskano przede wszystkim uchwałę Rady Miejskiej normującą dzielnice, w których wyłącznie domy z twardego materiału i z ogniotrwałym pokryciem budować wolno. […] W ten sposób znikło w Rynku i w podwórzach dwadzieścia domów [drewnianych], a powstały schludne, piętrowe domy murowane z ogniotrwałym pokryciem, kanalizacją, wodociągiem i dostatecznym podwórzem. […] Przeprowadzono nową numerację miasta. Pomnożono liczbę latarń ulicznych i zaprowadzono oświetlenie gazoliną, która obok zaoszczędzenia kosztów daje płomienie cztery razy silniejsze od naftowych”.

G. Chomicki, L. Śliwa, Wiek XIX. Teksty źródłowe, Kraków 2001, s. 334–336.
Polecenie 4

Na podstawie wiedzy o życiu społecznym w II połowie XIX wieku i na przełomie XIX i XX wieku przeprowadźcie w grupach analizę SWOT w odniesieniu do podanych niżej ról życiowych/grup społecznych/narodowości/społeczności. Przygotujcie informacje, materiały źródłowe, ilustracje oraz dane statystyczne dotyczące sytuacji:

  • kobiet,

  • uczniów,

  • robotników wielkoprzemysłowych,

  • ludzi ubogich,

  • Polaków w zaborach pruskim, /rosyjskim, /austriackim,

  • Żydów na ziemiach polskich,

  • emigrantów do Stanów Zjednoczonych,

  • dowolnie wybranej przez was grupy.