Wróć do informacji o e-podręczniku Wydrukuj Udostępnij materiał Zapisz jako PDF
RTGmWuFx5yQDN

Moja wielka i mała ojczyzna. Patriotyzm

Flaga Polski
pexels, Flaga Polski, licencja: CC 0

Przeczytaj uważnie podane teksty.

Władysław Bartoszewski. Wywiad rzekaMichał Komar
Michał Komar Władysław Bartoszewski. Wywiad rzeka

Bo ja uważam się za patriotę. Co to znaczy? Że biorę odpowiedzialność za przeszłość mojego narodu w dobrym i złym, i za jego przyszłość, tak jak biorę odpowiedzialność za samego siebie. A ponieważ tak się składa, że jestem wierzącym chrześcijaninem, to mam pewność, że moje dobro nie może stać w sprzeczności z dobrem narodu i z dobrem powszechnym. Więc jeśli jestem potrzebny, to nie powinienem się wahać.

t9GDT5cW6K_00000_BIB_001Michał Komar, Władysław Bartoszewski. Wywiad rzeka, Warszawa 2006.
Kamienie na szaniecAleksander Kamiński
Aleksander Kamiński Kamienie na szaniec

Patriotyzm nie polega na przekrzykiwaniu się, kto Polskę bardziej kocha. Rzecz w tym, aby po cichu, z zaciętymi zębami, nieco pochylonym karkiem, ale z podniesioną głową żyć w niej i nie uciekać.

t9GDT5cW6K_00000_BIB_002Aleksander Kamiński, Kamienie na szaniec, xxxx ?.
Karol Dickens
Karol Dickens

Prawdziwym patriotą jest ten, który nie ze wszystkiego jest zadowolony w swej ojczyźnie, to człowiek, który pragnie i walczy o to, by w niej było lepiej.

t9GDT5cW6K_00000_BIB_003Karol Dickens.
Bolesław Prus
Bolesław Prus

Prawdziwy patriotyzm nie tylko polega na tym, ażeby kochać jakąś idealną ojczyznę, ale – ażeby kochać, badać i pracować dla realnych składników tej ojczyzny, którymi są ziemia, społeczeństwo, ludzie i wszelkie ich bogactwa.

t9GDT5cW6K_00000_BIB_004Bolesław Prus.
Marek Edelman. Życie. Do końca.Witold Bereś, Krzysztof Burnetko
Witold Bereś, Krzysztof Burnetko Marek Edelman. Życie. Do końca.

[Ojczyzna] to jest mieszkanie, w którym się żyje, dom, przed którym stoi drzewo albo nie stoi, podwórko. I piątka czy dziesiątka przyjaciół. To jest ojczyzna. Co to jest patriotyzm? To przywiązanie do tego drzewa, domu, podwórka i paru znajomych.

t9GDT5cW6K_00000_BIB_005Witold Bereś, Krzysztof Burnetko, Marek Edelman. Życie. Do końca., Agora 2013.
Ćwiczenie 1

Zastanów się i wybierz słowa, które są najbliższe twojemu rozumieniu pojęcia patriotyzm. Wyjaśnij, czym kierowałeś się/kierowałaś się, dokonując wyboru.

t9GDT5cW6K_0000000O

Moja wielka i mała ojczyzna. Patriotyzm

Co potrafię?
  • wskazać różnice między zbiorowością, społeczeństwem i wspólnotą;

  • określić rolę małych grup społecznych w życiu człowieka;

  • wymienić czynniki integrujące grupę społeczną.

Nauczysz się
  • wyjaśniać, co łączy człowieka z wielką i małą ojczyzną;

  • określać, czym jest patriotyzm, podawać przykłady działań i postaw patriotycznych;

  • wymieniać różnice między patriotyzmem, nacjonalizmem a szowinizmem;

  • jakie są cechy postawy kosmopolitycznej.

t9GDT5cW6K_0000001W
Ćwiczenie 2

Wykonajcie zadanie, pracując w parach.
Wypiszcie określenia, które według was najlepiej charakteryzują postawę patriotyczną.

Ks. prof. Józef Tischner
Ks. prof. Józef Tischner

Ojczyzna to wspólnota, szczególna wspólnota etyczna. Etyka to nie system abstrakcyjnych norm i zasad postępowania, ale to sposób doświadczania człowieka przez człowieka. Ojczyzna to trwający w narodzie sposób doświadczania człowieka przez człowieka.

t9GDT5cW6K_00000_BIB_006Ks. prof. Józef Tischner.
Etyka
Definicja: Etyka

Zasady i normy postępowania odnoszące się do najważniejszych w danym społeczeństwie wartości.

t9GDT5cW6K_00000026
R17IaJqNWOQXQ
Fikcyjny fanpage RP
Contentplus.pl sp. z o.o., Fikcyjny fanpage RP, licencja: CC BY 3.0
Ćwiczenie 3

Wykonajcie zadanie, pracując w kilkuosobowych grupach.
Przedstawcie wyniki swojej pracy pozostałej części klasy.

  • Podajcie przykłady działań, które współcześnie świadczą o miłości do ojczyzny.

Kochajcie ojczyznę, nie emigrujcieKazimierz M. Ujazdowski
Kazimierz M. Ujazdowski Kochajcie ojczyznę, nie emigrujcie

To symboliczny sojusz starszego i młodszego pokolenia, sojusz bohaterów niepodległej Polski oraz najbardziej kreatywnej części młodego pokolenia. Mówimy wielkie nie dla przekonania, że patriotyzm to nudne przedstawianie historii przodków.

t9GDT5cW6K_00000_BIB_007Kazimierz M. Ujazdowski, Kochajcie ojczyznę, nie emigrujcie, „Rzeczpospolita” 2007, nr 4.
t9GDT5cW6K_0000002N

Różne aspekty współczesnego patriotyzmu

Od najmłodszych lat możemy podkreślać nasze związki z państwem i narodem. Szkolne uroczystości rozpoczynamy odśpiewaniem hymnu polskiego. Palimy znicze, składamy kwiaty na grobach i pomnikach bohaterów narodowych oraz ofiar naszej trudnej historii. Akademiami i wieczornicami upamiętniamy wydarzenia ważne dla państwa i narodu. Ubrani w biało‑czerwone stroje oklaskujemy naszych sportowców.

Każdy dorosły Polak ma możliwość współkształtowania sytuacji w państwie i wspólnocie lokalnej. Korzystanie z praw wyborczych, włączanie się w inicjatywy społeczne, zaangażowanie w działalność stowarzyszeń i fundacji to wyraz współodpowiedzialności za losy naszej ojczyzny.

Przestrzeganie prawa, płacenie podatków, codzienna troska o wspólne dobro, gotowość do obrony ojczyzny, czyli przestrzeganie konstytucyjnych obowiązków obywatelskich, to również forma współczesnego patriotyzmu.

Patriotyzm
Definicja: Patriotyzm

PATRIOTYZM LOKALNY to miłość do stron rodzinnych, miejsca urodzenia i wychowania oraz zamieszkania. Przejawia się zainteresowaniem historią miasta lub regionu, uczestnictwem w wyborach samorządowych, zainteresowaniem inicjatywami lokalnymi lub zgłaszaniem własnych.

t9GDT5cW6K_0000002W

Patriotyzm a kosmopolityzm

KOSMOPOLITA

kosmos (gr.) = wszechświat + polites (gr.) = obywatel

OBYWATEL ŚWIATA

Kosmiczne związki: spojrzenie na Ziemię z kosmicznej perspektywyC. Sagan
C. Sagan Kosmiczne związki: spojrzenie na Ziemię z kosmicznej perspektywy

Wielu obdarzonych wyobraźnią przywódców marzyło o nadejściu czasów, kiedy istota ludzka nie będzie utożsamiała się z konkretnym państwem czy narodem, religią, rasą czy grupą zawodową, lecz uzna się za przynależną do rodzaju ludzkiego jako całości. (...) Świat wprawdzie zmierza w tym kierunku, lecz dzieje się to rozpaczliwie powoli. Istnieją poważne obawy, czy w skali globalnej taki stopień (samo) identyfikowania się ludzkości zostanie osiągnięty, zanim doprowadzimy do własnej zguby za pomocą środków technicznych, które powstały z udziałem naszej inteligencji.

t9GDT5cW6K_00000_BIB_008C. Sagan, Kosmiczne związki: spojrzenie na Ziemię z kosmicznej perspektywy, Warszawa 2000, s. 21.

Zwolennicy kosmopolityzmu uważają, że ich ojczyzną jest cały świat. Po wstąpieniu Polski do Unii Europejskiej coraz częściej myślimy w podobny sposób. Przed wykształconymi i otwartymi na inne kultury ludźmi niemal cały świat współczesny stoi otworem. Czy chęć i gotowość przemierzania go wykluczają patriotyzm?

Obywatel Polski to dziś również obywatel Unii Europejskiej. Jeżeli zaczniemy o Unii Europejskiej myśleć jako o wspólnocie Europejczyków, połączonych wypracowanymi przez wieki wspólnymi wartościami, to zrozumiemy, że patriotyzm narodowy nie zaprzecza poczuciu przynależności do szerszej, europejskiej rodziny i nie wymaga od nas negowania naszej narodowej kultury. Wręcz przeciwnie – możemy dostrzec konieczność wspólnej pracy i odpowiedzialności za losy całego kontynentu.

t9GDT5cW6K_0000003M

Patriotyzm a nacjonalizm

Nacjonalizm
Definicja: Nacjonalizm

Postawa oparta na przekonaniu, że naród jest dla człowieka jedną z najważniejszych wspólnot, a nasza tożsamość narodowa w znacznym stopniu określa to, kim jesteśmy.

Nacjonaliści przedkładają solidarność narodową ponad inne związki i zobowiązania. Według nich podstawowym zadaniem państwa jest obrona interesów narodowych. Są przeciwnikami państw i społeczeństw wielonarodowych.

Ćwiczenie 4

Zastanów się,

  • czy postawa nacjonalistyczna jest koniecznym elementem patriotyzmu.

  • czy potrafisz wskazać sytuacje, w których zachowania nacjonalistów nie mają charakteru patriotycznego, a nawet mogą działać na szkodę ojczyzny.

Patriotyzm a szowinizm

Szowinizm to skrajna odmiana nacjonalizmu, w której uznaje się prawo własnego narodu do podbojów i panowania nad innymi narodami. Przejawia się bezkrytycznym stosunkiem do własnego narodu i pogardą, a nawet nienawiścią, do innych narodów. Przyczyną zachowań szowinistycznych jest często brak wiedzy, ślepe uleganie stereotypom oraz chęć wyzysku.

Stereotyp
Definicja: Stereotyp

Funkcjonujący w świadomości społecznej uproszczony obraz kogoś lub czegoś, często oparty na nieuzasadnionych sądach.

Jan Paweł II
Jan Paweł II

Oświęcim jest rozrachunkiem z sumieniem ludzkości poprzez te tablice, które świadczą o ofiarach, jakie poniosły narody. Oświęcim jest miejscem, którego nie można tylko zwiedzać. Trzeba przy odwiedzinach pomyśleć z lękiem o tym, gdzie leżą granice nienawiści. Nigdy jeden naród nie może rozwijać się kosztem drugiego, za cenę jego uzależnienia, podboju, zniewolenia, za cenę jego eksploatacji, jego śmierci.

t9GDT5cW6K_00000_BIB_009Jan Paweł II.
t9GDT5cW6K_00000048

Podsumowanie

Patriotyzm jest wyrazem przywiązania do ojczyzny, tej małej i tej wielkiej. Jednak wielu współczesnych ludzi często zmienia miejsce zamieszkania, nierzadko rodzice i dzieci zupełnie inny rejon świata uznają za swój i z jego tradycji oraz historii czerpią swoje poczucie tożsamości. Mimo to że współczesny świat jest światem częstych przeprowadzek, a więc także przestrzenią zajmowaną przez dynamiczne i zróżnicowane wspólnoty oraz społeczności, to każdy z nas pragnie żyć godnie i bezpiecznie na obszarze, który wybraliśmy na swój dom. Patriotyzm może przyjmować różne postaci. Z jednej strony może być rozumiany jako przywiązanie do ojczyzny i troska o to, by wspólny kraj się rozwijał i pozwalał na satysfakcjonujące życie w jego obrębie. Wtedy oznacza przede wszystkim odpowiedzialność za wspólne losy. Z drugiej strony zdarza się jednak, że identyfikowany jest z troską wyłącznie o wybraną część społeczeństwa. Takie czy inne kryteria (jak np. rasa, posiadanie odpowiednich przodków, wyznanie) dzielą wówczas społeczeństwo na lepszych i gorszych, godnych i niegodnych życia we wspólnym kraju. W skrajnych postaciach nacjonalizm może doprowadzić do śmiertelnej walki między tymi, którzy jeszcze do niedawna byli sąsiadami czy nawet członkami jednej rodziny.

Literatura uzupełniająca

Król M., Patriotyzm przyszłości, Rosner & Wspólnicy, Warszawa 2004.

Ćwiczenie 5
R1WIuNDl5jXzB1
zadanie interaktywne
Źródło: Contentplus.pl sp. z o.o., licencja: CC BY 3.0.
Ćwiczenie 6
RPMMTotG2vPqj1
zadanie interaktywne
Źródło: Contentplus.pl sp. z o.o., licencja: CC BY 3.0.
t9GDT5cW6K_000EX001

Projekt edukacyjny: Poznajemy naszą miejscowość

JPOL_E3_E4_Dodatkowyopiszasobow
  1. Zadanie: opracujcie trasę wycieczki po miejscowości, w której mieszkacie lub w której znajduje się wasza szkoła. Celem wycieczki jest zaprezentowanie osób, miejsc i wydarzeń, które mają lub miały istotne znaczenie dla lokalnej społeczności.

  2. Przygotujcie:

    • mapę (plan miejscowości), na której oznaczycie trasę wycieczki;

    • krótkie informacje o osobach, obiektach/miejscach, wydarzeniach, które zostaną zaprezentowane w trakcie jej trwania.

  3. Realizacja:

    • praca w grupach,

    • czas trwania: 4 tygodnie,

    • wycieczka nie powinna trwać dłużej niż trzy godziny.