Wróć do informacji o e-podręczniku Wydrukuj Zapisz jako PDF Udostępnij materiał

Uniwersalizm

Wielokrotnie przytaczane słowa Fiodora Dostojewskiego: „Prawdziwa sztuka jest zawsze współczesna” trafnie charakteryzują ponadczasowość, uniwersalność niektórych dzieł. Jakie cechy powinien posiadać utwór ponadczasowy? Na pewno takie, które powodują, że jest on nadal aktualny i chętnie czytany. Dzieło ponadczasowe nie należy do żadnej epoki, terytorium czy narodu, nie ima się go czas. Porusza problemy, które dotykają ludzi i docierają do ich wnętrza pod każdą szerokością geograficzną. Kanon tekstów uniwersalnych jest obszerny, należy do niego zaliczyć Biblię, utwory Homera, J. Kochanowskiego, W. Szekspira czy J.W.Goethego. Tajemnica ich ponadczasowości tkwi w tym, że mówią o ludzkich uczuciach, pragnieniach, namiętnościach, lękach, kształtują niezmienne wartości, a zawarte w nich refleksje i myśli wciąż wzbudzają żywe dyskusje.

Dzieła Szekspira przetłumaczono na ponad 150 języków, jego sztuki wystawiane są wszędzie. Pisarz był doskonałym obserwatorem i genialnym psychologiem. Miał dar wnikliwej analizy ludzkiej duszy, opisywania najskrytszych pragnień, jak również stawiania pytań. Jego bohaterowie to wielowymiarowe i ponadczasowe postacie, których motywy postępowania i działania nie uległy dezaktualizacji. Szekspir celnie opisuje naturę ludzką, w jego dramatach są namiętności i uczucia, od nienawiści, zazdrości, żądzy władzy, po miłość czy odwagę. Reżyserzy chętnie podejmują się adaptacji, gdyż teksty sztuk z łatwością poddają się współczesnym przeróbkom, a ich uniwersalną fabułę można interpretować na różne sposoby.

O reżyserze

Rz27T4wng1yF01
Andrzej Seweryn
Źródło: Jarosław Roland Kruk, Wikimedia Commons, licencja: CC BY-SA 4.0.

Andrzej Seweryn – jest polskim aktorem teatralnym i filmowym, reżyserem teatralnym, dyrektorem naczelnym Teatru Polskiego w Warszawie. Urodził się w 1946 w Heilbronn. Jest absolwentem Państwowej Wyższej Szkoły Teatralnej w Warszawie, którą ukończył w 1968 roku. Od lat 60. był członkiem zespołu aktorskiego Teatru Ateneum w Warszawie. W 1980 wyjechał do Francji, gdzie pozostał w związku z wprowadzeniem w Polsce stanu wojennego. Został aktorem teatrów francuskich i kinowych produkcji filmowych. Zaangażowany – jako trzeci cudzoziemiec w historii teatru francuskiego – do jednego z najbardziej prestiżowych teatrów na świecie Comédie‑Française . Uznanie widzów przyniosły mu takie filmy jak: Ziemia obiecana, Człowiek z marmuru, Granica, Człowiek z żelaza, Danton, Lista Schindlera, Pan Tadeusz, Ogniem i mieczem, Prymas. Trzy lata z tysiąca, Zemsta, Bitwa pod Wiedniem, Ostatnia rodzina. O swoich przygodach z tekstami Szekspira mówi tak:

Andrzej Seweryn

Jak znaleźć formę do realizacji szekspirowskich tekstów?

Trzeba szukać i próbować każdej formy. Każdy ma swoją artystyczną drogę. Podstawową sprawą na tych drogach jest, żeby być uczciwym wobec siebie i innych. Żeby nie kłamać i nie naśladować, tylko podążać za swoją tożsamością i szacunkiem dla autora.

Zarys fabuły spektaklu Szekspir forever!

W przypadku monodramu Andrzeja Seweryna trudno mówić o spójnej fabule. Można, a nawet trzeba, mówić o dość swobodnej rozmowie z publicznością, która jednak jest tylko elementem dodanym do istoty przedstawienia: ukazania ponadczasowości, aktualności i niebanalności dzieł Szekspira. Dlatego też Andrzej Seweryn wybiera słynne monologi bohaterów i bohaterek Szekspirowskich, by np. pokazać je w zupełnie innej oprawie, bawić się interpretacją i wydobywać z tekstu elementy, na które przeciętny czytelnik rzadko zwraca uwagę. Spektakl i śmieszy, i rozczula, i bawi, i straszy, wydobywając głębię psychologiczną, socjologiczną i polityczną z tekstów Szekspira.

Czytamy o spektaklu:

Seweryn forever

Teatr Telewizji zaczął sezon w TVP Kultura spektaklem „Szekspir forever”. To monodram Andrzeja Seweryna z Teatru Polskiego, będący wiązanką szekspirowskich scen przeplatanych słowem własnym. Niby przeniesiony wiernie na ekran ze sceny, co jest warunkiem powodzenia, bo aktor odgrywa swoisty show, dialogując z żywą publiką, którą trzeba także pokazać. A przecież jednak bardzo telewizyjny, skoro Seweryn w finale rozmawia sam z sobą, wreszcie rozdzielając się w pełni, dzięki pracy kamer, na dwie osoby - Ryszarda III (wtedy jeszcze księcia Gloucestera) i napastowanej przez niego podczas pogrzebu Lady Annę. W teatrze nie da się takiego efektu osiągnąć.

Artysta, który jest współautorem scenariusza i reżyserem, opowiada o Szekspirze, bawi się nim, posuwa teatralną umowność do granic (trzy role kobiece), czasem jest bliski ekshibicjonistycznej bufonady, ale jej nie przekracza. Przeciwnie, oferuje nam mnóstwo uwag celnych, ujmujących, a czasem przejmujących. Jego różnorodność aktorskich technik i wrażliwości, prawdziwy wachlarz, odpowiada kosmicznej różnorodności dramaturga ze Staffordu.

Ciekawie mówi o sensie postaci Falstaffa. Wstrząsająco wypowiada monolog Tymona Ateńczyka. I wreszcie w przywołanej końcowej konfrontacji dwóch postaci: demonicznego kaleki ze zranioną kobietą powala przynajmniej mnie na kolana. Powtórzę to, co pisałem niedawno przy okazji „Zakochanego Szekspira”: wszystkiego potem było więcej, z większymi komplikacjami, ale tak naprawdę wszystko nam opowiedział już ON. I trzeba pośrednika rangi Seweryna, żeby nam to uświadomić tak do końca.

sew Źródło: Seweryn forever, „Encyklopedia teatru”, dostępny w internecie: http://encyklopediateatru.pl/artykuly/279888/seweryn-forever.

Słownik

mise en scène
mise en scène

z języka francuskiego: umieszczanie na scenie. To pojęcie określające składniki inscenizacji teatralnej (również filmowej). Do elementów mise en scène zalicza się wszystkie wizualne aspekty spektaklu lub filmu będące pod kontrolą reżysera: kompozycję wizualną, scenografię, rekwizyty, kostiumy, charakteryzację, oświetlenie, ruch i grę aktorską

monodram
monodram

utwór dramatyczny, w którym występuje jeden bohater