Wróć do informacji o e-podręczniku Wydrukuj Zapisz jako PDF Udostępnij materiał
11
Ćwiczenie 1

Wyobraź sobie, że jesteś scenarzystą i pracujesz nad scenariuszem filmu dokumentalnego o wydarzeniach 17 czerwca 1953 r. w Niemczech Wschodnich. Aby jak najlepiej przygotować się do pracy, przeprowadzasz „research” – gromadzisz potrzebne materiały.

Na początek uporządkuj swoją wiedzę o faktach dotyczących początków Niemieckiej Republiki Demokratycznej oraz początków zimnej wojny. Dopasuj wydarzenia do dat.

RmbkezwxgQubS
8.05.1945 Możliwe odpowiedzi: 1. Powstanie NRD, 2. Przemówienie Churchilla w Fulton, 3. Powstanie Bizonii, 4. Referendum ludowe w Polsce, 5. Powstanie RFN, 6. Kapitulacja Niemiec, 7. Powstanie NATO, 8. Koniec konferencji w Poczdamie, 9. Początek wojny w Korei, 10. Początek blokady Berlina, 11. Śmierć Stalina 2.08.1945 Możliwe odpowiedzi: 1. Powstanie NRD, 2. Przemówienie Churchilla w Fulton, 3. Powstanie Bizonii, 4. Referendum ludowe w Polsce, 5. Powstanie RFN, 6. Kapitulacja Niemiec, 7. Powstanie NATO, 8. Koniec konferencji w Poczdamie, 9. Początek wojny w Korei, 10. Początek blokady Berlina, 11. Śmierć Stalina 5.03.1946 Możliwe odpowiedzi: 1. Powstanie NRD, 2. Przemówienie Churchilla w Fulton, 3. Powstanie Bizonii, 4. Referendum ludowe w Polsce, 5. Powstanie RFN, 6. Kapitulacja Niemiec, 7. Powstanie NATO, 8. Koniec konferencji w Poczdamie, 9. Początek wojny w Korei, 10. Początek blokady Berlina, 11. Śmierć Stalina 30.06.1946 Możliwe odpowiedzi: 1. Powstanie NRD, 2. Przemówienie Churchilla w Fulton, 3. Powstanie Bizonii, 4. Referendum ludowe w Polsce, 5. Powstanie RFN, 6. Kapitulacja Niemiec, 7. Powstanie NATO, 8. Koniec konferencji w Poczdamie, 9. Początek wojny w Korei, 10. Początek blokady Berlina, 11. Śmierć Stalina 1.01.1947 Możliwe odpowiedzi: 1. Powstanie NRD, 2. Przemówienie Churchilla w Fulton, 3. Powstanie Bizonii, 4. Referendum ludowe w Polsce, 5. Powstanie RFN, 6. Kapitulacja Niemiec, 7. Powstanie NATO, 8. Koniec konferencji w Poczdamie, 9. Początek wojny w Korei, 10. Początek blokady Berlina, 11. Śmierć Stalina 24.06.1948 Możliwe odpowiedzi: 1. Powstanie NRD, 2. Przemówienie Churchilla w Fulton, 3. Powstanie Bizonii, 4. Referendum ludowe w Polsce, 5. Powstanie RFN, 6. Kapitulacja Niemiec, 7. Powstanie NATO, 8. Koniec konferencji w Poczdamie, 9. Początek wojny w Korei, 10. Początek blokady Berlina, 11. Śmierć Stalina 16.06.1949 Możliwe odpowiedzi: 1. Powstanie NRD, 2. Przemówienie Churchilla w Fulton, 3. Powstanie Bizonii, 4. Referendum ludowe w Polsce, 5. Powstanie RFN, 6. Kapitulacja Niemiec, 7. Powstanie NATO, 8. Koniec konferencji w Poczdamie, 9. Początek wojny w Korei, 10. Początek blokady Berlina, 11. Śmierć Stalina 24.08.1949 Możliwe odpowiedzi: 1. Powstanie NRD, 2. Przemówienie Churchilla w Fulton, 3. Powstanie Bizonii, 4. Referendum ludowe w Polsce, 5. Powstanie RFN, 6. Kapitulacja Niemiec, 7. Powstanie NATO, 8. Koniec konferencji w Poczdamie, 9. Początek wojny w Korei, 10. Początek blokady Berlina, 11. Śmierć Stalina 7.09.1949 Możliwe odpowiedzi: 1. Powstanie NRD, 2. Przemówienie Churchilla w Fulton, 3. Powstanie Bizonii, 4. Referendum ludowe w Polsce, 5. Powstanie RFN, 6. Kapitulacja Niemiec, 7. Powstanie NATO, 8. Koniec konferencji w Poczdamie, 9. Początek wojny w Korei, 10. Początek blokady Berlina, 11. Śmierć Stalina 25.06.1950 Możliwe odpowiedzi: 1. Powstanie NRD, 2. Przemówienie Churchilla w Fulton, 3. Powstanie Bizonii, 4. Referendum ludowe w Polsce, 5. Powstanie RFN, 6. Kapitulacja Niemiec, 7. Powstanie NATO, 8. Koniec konferencji w Poczdamie, 9. Początek wojny w Korei, 10. Początek blokady Berlina, 11. Śmierć Stalina 5.03.1953 Możliwe odpowiedzi: 1. Powstanie NRD, 2. Przemówienie Churchilla w Fulton, 3. Powstanie Bizonii, 4. Referendum ludowe w Polsce, 5. Powstanie RFN, 6. Kapitulacja Niemiec, 7. Powstanie NATO, 8. Koniec konferencji w Poczdamie, 9. Początek wojny w Korei, 10. Początek blokady Berlina, 11. Śmierć Stalina
111
Ćwiczenie 2

Oto jeden z plakatów, który pojawi się w twoim filmie.

RdYnJCLxQ2fCQ
Plakat propagandowy NRD obrazujący uprzemysłowienie kraju. Podpis pod plakatem: „Odbudowa idzie tak sprawnie, że nie nadąża za nią żadne kłamstwo”. Napisy na kotarze: „Kłamstwo” i „Nagonka”.
Źródło: tylko do użytku edukacyjnego, dostępny w internecie: krzysztofruchniewicz.eu.
RUIiJkrhCKPDs
Wyjaśnij widoczne na nim elementy symboliczne: kotara Możliwe odpowiedzi: 1. symbolizuje oszczerstwa i kłamstwa, którymi Zachód próbuje przesłonić (rzekome) sukcesy powojennej odbudowy Niemiec Wschodnich, 2. zachodni politycy i wojskowi, 3. imponujące efekty komunistycznej odbudowy kraju ze zniszczeń wojennych, 4. przedstawiciele społeczeństwa Niemiec Wschodnich zaangażowani w odbudowę kraju postaci w dolnej części plakatu Możliwe odpowiedzi: 1. symbolizuje oszczerstwa i kłamstwa, którymi Zachód próbuje przesłonić (rzekome) sukcesy powojennej odbudowy Niemiec Wschodnich, 2. zachodni politycy i wojskowi, 3. imponujące efekty komunistycznej odbudowy kraju ze zniszczeń wojennych, 4. przedstawiciele społeczeństwa Niemiec Wschodnich zaangażowani w odbudowę kraju postaci murarzy Możliwe odpowiedzi: 1. symbolizuje oszczerstwa i kłamstwa, którymi Zachód próbuje przesłonić (rzekome) sukcesy powojennej odbudowy Niemiec Wschodnich, 2. zachodni politycy i wojskowi, 3. imponujące efekty komunistycznej odbudowy kraju ze zniszczeń wojennych, 4. przedstawiciele społeczeństwa Niemiec Wschodnich zaangażowani w odbudowę kraju konstrukcja w tle Możliwe odpowiedzi: 1. symbolizuje oszczerstwa i kłamstwa, którymi Zachód próbuje przesłonić (rzekome) sukcesy powojennej odbudowy Niemiec Wschodnich, 2. zachodni politycy i wojskowi, 3. imponujące efekty komunistycznej odbudowy kraju ze zniszczeń wojennych, 4. przedstawiciele społeczeństwa Niemiec Wschodnich zaangażowani w odbudowę kraju
R151oO7mJ1nSO
Wybierz najtrafniejsze przesłanie plakatu: Możliwe odpowiedzi: 1. Należy oddzielić murem Niemcy Wschodnie od Niemiec Zachodnich., 2. Powojenna odbudowa Niemiec Wschodnich następuje w sposób imponujący, chociaż zachodnia propaganda próbuje usilnie umniejszać osiągnięcia NRD., 3. Propaganda komunistyczna w przesadny sposób ukazuje sukcesy władz w powojennej odbudowie kraju., 4. Politycy zachodni usiłują przejąć kontrolę nad zajętymi odbudową kraju Niemcami ze Wschodu.
RNx7canJ5D0Rq
Twoja odpowiedź (Uzupełnij).
211
Ćwiczenie 3

Udało ci się dotrzeć do świadków historii, uczestników wydarzeń z 1953 r. Opracuj listę trzech pytań do:

a) mężczyzny z Lipska w białym stroju – spogląda w stronę fotografa w lewym dolnym rogu (fotografia A), obok przejeżdża sowiecki czołg; zdjęcie z 17 czerwca 1953 r.;

Fotografia A

R1IseUQg11KZS
Źródło: Bundesarchiv, Bild, Wikimedia Commons, licencja: CC BY-SA 3.0.
R1E2G0lqTJiq2
Twoje pytanie (Uzupełnij).

b) mężczyzny, który w młodości został uwieczniony na fotografii (fotografia B) na czele pochodu socjalistycznej młodzieży; chodzi o młodzieńca w długich spodniach, który wspólnie z dwójką towarzyszy niesie propagandowe hasło: „Nasza odpowiedź na prowokację: mocne zaufanie dla rządu!”; demonstracja odbyła się w Berlinie Wschodnim 26 czerwca 1953 r.;

Fotografia B

RLop1J0kUgW2z
Źródło: Bundesarchiv, Bild, Wikimedia Commons, licencja: CC BY-SA 3.0.
Rir1hskUnYlxQ
Twoje pytanie (Uzupełnij).

c) żołnierza radzieckiego, który odbiera kwiaty po udanej interwencji.

Fotografia C

RHmEYM97eWnia
Źródło: Wikimedia Commons, licencja: CC BY-SA 3.0.
R1YXJ42XxR34r
Twoje pytanie (Uzupełnij).
211
Ćwiczenie 4

Telewizja i platformy cyfrowe mają do zaoferowania mnóstwo interesujących seriali. Aby przyciągnąć widzów do nowego serialu, należy zadbać o atrakcyjne tytuły serii oraz poszczególnych odcinków.

Zaproponuj przykuwający uwagę tytuł swojego serialu oraz tytuły pięciu odcinków.

R14dgRfhCQlWE
Tytuł serialu Tytuł pierwszego odcinka Treść (Uzupełnij) Tytuł drugiego odcinka Treść (Uzupełnij) Tytuł trzeciego odcinka Treść (Uzupełnij) Tytuł czwartego odcinka Treść (Uzupełnij) Tytuł piątego odcinka Treść (Uzupełnij).
21
Ćwiczenie 5

Postaw się w roli berlińskiego robotnika. Czy decydujesz się przystąpić się do protestu 17 czerwca 1953 r.? Rozważ „za” i „przeciw” takiej decyzji. Przedstaw po trzy argumenty.

R1eMPNoN5gP3w
1. (Uzupełnij) 2. (Uzupełnij) 3. (Uzupełnij).
RoL7SCIe4jhe8
.
311
Ćwiczenie 6

Postaw się w roli Waltera Ulbrichta. Jest 16 czerwca 1953 r. W kraju rozpoczynają się masowe protesty antyrządowe. Rozważ podane niżej możliwe rozwiązania kryzysowej sytuacji, a następnie przedstaw po dwa argumenty przemawiające za ich zastosowaniem oraz przeciw zastosowaniu.

RAelUJu3Klt1c
(Uzupełnij) (Uzupełnij) (Uzupełnij) (Uzupełnij).
R1aVIrkLB31Go
(Uzupełnij) ' (Uzupełnij) (Uzupełnij) (Uzupełnij).
R8ptpX5q4TAsy
Twoja odpowiedź (Uzupełnij).
3
Ćwiczenie 7

Przeczytałeś/przeczytałaś artykuł prasowy, który wzbogacił twoją wiedzę o atmosferze powstania 1953 r. Napisał go niemiecki dziennikarz Joachim Trenkner, który jako licealista wziął udział w buncie 17 czerwca 1953 r. w swym rodzinnym miasteczku w Turyngii. Uważasz, że warto wykorzystać fragmenty tego tekstu w twoim filmie dokumentalnym. Niestety ręcznie przepisane na różnych kartkach fragmenty się pomieszały i teraz trzeba je ułożyć we właściwej kolejności. Ułóż fragmenty wywiadu tak, aby stanowiły spójną całość.

RHxCASkApuUtt
Elementy do uszeregowania: 1. Nagle jeden z czołgów staje w płomieniach. Padają strzały, najpierw ponad głowami demonstrantów – czy może już: powstańców. Potem w tłum. Padają zabici i ranni. Na placu Poczdamskim i w okolicy Bramy Brandenburskiej ginie co najmniej dwunastu. Licznych rannych zbierają sanitariusze z zachodnioberlińskich karetek pogotowia.[...], 2. Nagle na horyzoncie pojawia się pierwszy sowiecki czołg. Ludzie uciekają w kierunku pobliskiego placu Poczdamskiego, przez który przebiega granica sektorów alianckich i sektora sowieckiego. Ale starcia – jakże nierówne – eskalują także w innych miejscach. Płoną budynki. Demonstranci rzucają kamieniami w czołgi. Wygląda na to, że wojska sowieckie wkraczają do akcji w całym mieście; kolejne kolumny czołgów zmierzają do centrum i zajmują stanowiska wzdłuż granicy sektorów., 3. 17 czerwca. Już około godziny dziesiątej przed siedzibą rządu NRD gromadzi się tłum. Szacowany początkowo na jakieś osiem tysięcy ludzi, błyskawicznie rośnie – ze wszystkich dzielnic ciągną do centrum strumienie ludzi. Tylko z Hennigsdorf, na północ od Berlina, przybywa sześć tysięcy robotników z tamtejszych stalowni, by wspomóc kolegów ze stolicy. Trasa ich marszu prowadzi częściowo przez Berlin Zachodni, tak jest szybciej – tutaj demonstrantów eskortują zachodnioberlińscy policjanci., 4. Tego dnia rewolta rozlewa się na prawie całą NRD. Strajkuje ponad 450 tys. robotników w sześciuset zakładach. Gdzieniegdzie powstają komitety strajkowe, gotowe przejąć władzę. Kolejne setki tysięcy wychodzą na ulice – nie tylko w większych miastach, ale także na prowincji. Jak w Mühlhausen w Turyngii, gdzie gniewny tłum również żąda wolnych wyborów. Władza wymyka się z rąk NRD-owskich komunistów – sowieckie wojska interweniują więc nie tylko w Berlinie. Bywa, że czołgi otaczają nawet buntownicze wsie..., 5. Nastroje są znacznie bardziej radykalne niż poprzedniego dnia. Okazuje się, że w nocy wschodnioniemiecka Volkspolizei (Policja Ludowa) ściągnęła trzy wozy pancerne; zajęły stanowiska w okolicy gmachu rządu, straszą lufami karabinów maszynowych. Ale demonstrantów nie wystraszą. Lecą pierwsze kamienie, rwane z bruku; okna w rządowym gmachu nie mają już szyb. Pojawiają się milicjanci z pałkami, biją. Są nawet – nowość – działka wodne. Ale niewiele to pomaga. Wydaje się, że rząd traci kontrolę nad sytuacją.

Indeks dolny 3 Cytat za: artykuł Chodźcie z nami, J. Trenkner, tygodnikpowszechny.pl. Indeks dolny koniec

311
Ćwiczenie 8

Zapoznaj się z fragmentami wywiadu, którego udzielił prof. Krzysztof Ruchniewicz, polski historyk specjalizujący się w najnowszej historii Niemiec oraz badacz stosunków polsko‑niemieckich w XX w. Na podstawie wywiadu stwórz notatkę (pięć zdań) dotyczącą stosunku Polaków do powstania berlińskiego w 1953 r.

1

Róża Romaniec: Określa Pan powstanie ludowe w NRD w 1953 roku „powstaniem wypartym”. Dlaczego?
Krzysztof Ruchniewicz: Tak je nazywam, bo wśród Polaków to powstanie w ogóle nie funkcjonuje. Przykładamy dużą wagę do tradycji powstań i walki o niepodległość – posłużę się wręcz sloganem „za waszą i naszą wolność” – ale powstanie w NRD w żaden sposób nie utkwiło w polskiej pamięci zbiorowej. Dlatego jest ono dla mnie wyparte.
R.R.: Dlaczego właściwie nie utkwiło w pamięci?
K.R.: To jest rzeczywiście ciekawe, zwłaszcza gdy uwzględnimy reakcje Polaków zaraz po powstaniu. Społeczeństwo polskie reagowało bowiem na nie bardzo przyjaźnie. Były to naturalnie reakcje zróżnicowane, ale biorąc pod uwagę, że minęło dopiero osiem lat od zakończenia II wojny światowej i można by się spodziewać wielu negatywnych wypowiedzi, działo się inaczej. Materiały źródłowe pokazują, że żywo się na ten temat dyskutowało, a społeczeństwo było dość dobrze poinformowane o przyczynach powstania.
R.R.: Skąd wtedy to dobre poinformowanie?
K.R.: W 1953 Polacy mieli dostęp do stacji radiowych, np. Wolnej Europy, a poza tym żyło wtedy jeszcze w Polsce wielu Niemców, którzy otrzymywali informacje od swoich rodzin. Polacy czytali też między wierszami w komunistycznej prasie, a ta sporo drukowała. Na tej podstawie wyciągano wnioski. 
**R.R.: Pan dotarł niedługo po 1989 do szeregu oryginalnych raportów z owego czasu. Opisują one przychylne reakcje społeczeństwa polskiego wobec powstania 1953 w NRD, ale też reakcje władz PRL. Jakie były te reakcje? ** K.R.: Władze PRL szybko zareagowały i zleciły swoim służbom intensywne obserwowanie społeczeństwa. Obawiano się, że także w Polsce może dojść do podobnych sytuacji. Tym bardziej że wcześniej też zapowiedziano podwyższenia norm, i to nawet wiele większe niż w NRD. Stąd obawa przed powtórzeniem wydarzeń. Oprócz obserwacji zalecano, by nie dopuszczać do spotkań i dyskusji w zakładach pracy. Kiedy okazało się, że powstanie ludowe w NRD trwało zaledwie kilka dni, władze PRL odetchnęły.
R.R.: Dlaczego […] Polacy nie poszli wtedy na barykady jak w NRD?
K.R.: W Polsce sytuacja była bardzo złożona i większy terror. W NRD po powstaniu terror nieco złagodniał, natomiast w Polsce po śmierci Stalina się wręcz wzmocnił (nie tylko procesy biskupów, ale też uwięzienie kardynała Wyszyńskiego). Nie było wtedy raczej gotowości i takiego wrzenia w społeczeństwie, aby wywołać powstanie. Dochodzi do tego dopiero trzy lata później. Trzeba więc podkreślić, że obywatele NRD byli pierwszymi, którzy wystąpili przeciwko władzom komunistycznym.

2 Cytat za: artykuł Powstanie ludowe w NRD 17.06.1953. Pierwszy zryw wolności w obozie komunistycznym, K. Ruchniewicz, red. R. Romaniec, dw.com.
RxdwC0jBeOP9a
Notatka (Uzupełnij).