Wróć do informacji o e-podręczniku Wydrukuj Udostępnij materiał Zapisz jako PDF
RPpcQHGdJP6x01

Verba semideponentia 1

Ważne daty

218‑201 p.n.e. – II wojna punicka między Kartaginą i Rzymem

2 sierpnia 216 p.n.e. – bitwa pod Kannami – największe zwycięstwo Hannibala nad wojskami rzymskimi podczas II wojny punickiej

19 października 202 p.n.e. – bitwa pod Zamą – decydujące starcie w II wojnie punickiej, które przesądziło o klęsce Hannibala

1781 – Christian Wilhelm Kindleben opublikował studencką pieśń Gaudeāmus igitur w znanej nam dzisiaj postaci

1

Scenariusz lekcji dla nauczyciela.

Ra76IyAqddlOt1
Scenariusz zajęć do pobrania
Źródło: online-skills, licencja: CC0.

I. W zakresie kompetencji językowych. Uczeń:
1. zna i rozpoznaje następujące formy morfologiczne z zakresu gramatyki języka łacińskiego:
l) formy czasowników nieregularnych:
- verba semideponentia.
8. dokonuje następujących transformacji gramatycznych w zakresie morfologii:
l) odmienia następujące czasowniki nieregularne:
- verba semideponentia.

Nauczysz się

wykorzystywać znajomość verba semideponentiaVerba semideponentiaverba semideponentia;

czytać ze zrozumieniem w języku łacińskim oraz odpowiadać na pytania związane z danym tekstem;

konstruować krótkie dialogi w języku łacińskim na bazie przeczytanego tekstu.

Verba semideponentia

Językowi łacińskiemu znane są tzw. połowiczne deponentia. Są to czasowniki, które formy czasu praesentis, imperfecti i futuri I tworzą tylko w stronie czynnej, a perfecti, plusquamperfecti i futuri II tworzą tylko w stronie biernej.

Jeden z czasowników zachowuje się inaczej. Czasownik revertor, revertī, revertī czasy praesens, imperfectum i futurum I tworzy w stronie biernej, a czasy perfectum, plusquamperfectum i futurum II - w stronie czynnej.

Verba semideponentia zachowują znaczenie czynne.

Wiesz już, że verba semideponentia to takie czasowniki, które formy czasu praesentis, imperfecti i futuri I tworzą tylko w stronie czynnej, a perfecti, plusquamperfecti i futuri II tworzą tylko w stronie biernej. Od tej zasady jest jeden wyjątek. Jeden z czasowników czasy praesens, imperfectum i futurum I tworzy w stronie biernej, a czasy perfectum, plusquamperfectum i futurum II - w stronie czynnej. Verba deponentia natomiast wszystkie formy tworzą w stronie biernej. Zapamiętaj jednak, że zarówno verba semideponentia, jak i verba deponentia, mają znaczenie czynne!

R3EQ0OBJo95lm
Ćwiczenie 1
Wskaż, które z podanych czasowników są semideponentia, a które deponentia. Lista czasowników do przyporządkowania: 1. sequor, sequī, secūtus sum 2. revertor, revertī, revertī 3. soleō, solēre, solitus sum 4. cōnor, cōnārī, cōnātus sum 5. audeō, audēre, ausus sum 6. fīdō, fīdere, fīsus sum 7. gaudeō, gaudēre, gāvīsus sum 8. proficīscor, proficīscī, profectus sum 9. labor, lābī, lāpsus sum

Indicativus praesentis
I persona sing.

Infinitivus

Indicativus perfecti
I persona sing.

Explicatio

audeōm8aa7031684d854c4_0000000000002audeō

audērem8aa7031684d854c4_0000000000003audēre

ausus summ8aa7031684d854c4_0000000000004ausus sum
ausa sum
ausum sum

Maxima cupiditāte
aliquid cōnor.

fīdōm8aa7031684d854c4_0000000000005fīdō

fīderem8aa7031684d854c4_0000000000006fīdere

fīsus summ8aa7031684d854c4_0000000000007fīsus sum
fīsa sum
fīsum sum

Fīdūciam habeō.
Spem pōnō.

cōnfīdōm8aa7031684d854c4_0000000000017cōnfīdō

cōnfīderem8aa7031684d854c4_0000000000018cōnfīdere

cōnfīsus summ8aa7031684d854c4_0000000000019cōnfīsus sum
cōnfīsa sum
cōnfīsum sum

Fīdō.

diffīdōm8aa7031684d854c4_0000000000020diffīdō

diffīderem8aa7031684d854c4_0000000000021diffīdere

diffīsus summ8aa7031684d854c4_0000000000022diffīsus sum
diffīsa sum
diffīsum sum

Fīdō.

gaudeōm8aa7031684d854c4_0000000000008gaudeō

gaudērem8aa7031684d854c4_0000000000009gaudēre

gāvīsus summ8aa7031684d854c4_0000000000010gāvīsus sum
gāvīsa sum
gāvīsus sum

Laetus sum.

soleōm8aa7031684d854c4_0000000000011soleō

solērem8aa7031684d854c4_0000000000012solēre

solitus summ8aa7031684d854c4_0000000000013solitus sum
solita sum
solitum sum

Mōs meus est.
Meae cōnsuētūdinis est.
Cōnsuēscō, cōnsuēscere, cōnsuēvī, cōnsuētum

revertorm8aa7031684d854c4_0000000000014revertor

revertīm8aa7031684d854c4_0000000000015revertī

revertīm8aa7031684d854c4_0000000000015revertī

Revēniō.
Redeō.

Rki9hiGBFxWoY
Ćwiczenie 2
Przetłumacz zdania na język polski: 1. Puer gaudet. 2. Femina Deo confidit. 3. Pueri aquis insultare audent. 4. Vir domum revertitur.
R1FfdWMO8jq9f
Ćwiczenie 3
Wskaż zdanie, które wyraża tę samą myśl, co zdanie następujące: Cottīdiānō pater convīvium suavum habēbat. Możliwe odpowiedzi: 1. Pater convīvium suāvum habēre solitus est. 2. Pater convīvium suāvum habēre gāvīsus est. 3. Pater convīvium suāvum habēre ausus est.
m8aa7031684d854c4_0000000000002
m8aa7031684d854c4_0000000000003
m8aa7031684d854c4_0000000000004
m8aa7031684d854c4_0000000000005
m8aa7031684d854c4_0000000000006
m8aa7031684d854c4_0000000000007
m8aa7031684d854c4_0000000000008
m8aa7031684d854c4_0000000000009
m8aa7031684d854c4_0000000000010
m8aa7031684d854c4_0000000000011
m8aa7031684d854c4_0000000000012
m8aa7031684d854c4_0000000000013
m8aa7031684d854c4_0000000000014
m8aa7031684d854c4_0000000000015
m8aa7031684d854c4_0000000000015
m8aa7031684d854c4_0000000000017
m8aa7031684d854c4_0000000000018
m8aa7031684d854c4_0000000000019
m8aa7031684d854c4_0000000000020
m8aa7031684d854c4_0000000000021
m8aa7031684d854c4_0000000000022

Przypomnienie postaci Hannibala Barkasa

Rha5SqQaTv6qn1
Czarnobiała ilustracja przedstawia popiersie Hannibala. Ukazany jest jako mężczyzna w średnim wieku. Głowę odchyla lekko w bok, patrzy w dal. Ma krótki kręcony zarost, na głowie hełm, spod którego wystają kosmyki włosów. Ramiona spowite są szatą sczepioną okrągłą zapinką. Dodatkowe informacje: Hannibal Barkas urodził się w 247 r. p.n.e. jako syn Hamilkara Barkasa. Jeszcze będąc dzieckiem, zaprzysiągł wobec ojca wieczną nienawiść Rzymianom.
Hannibal Barkas – ilustracja z książki Theodora Mommsena pt: „Historia Rzymu”, wikimedia.org, domena publiczna
RdwTrTt4wZcLM1
Kolorowa ilustracja przedstawia dzieło Cornelisa Corta pt. „Bitwa pod Zamą”. Jest to scena starcia wojsk rzymskich z punickimi. W centralnej części obrazu znajdują się wojownicy jadący na słoniach. Dwa słonie ukazane są z przodu, jeden, na drugim planie, tyłem. Na pierwszym planie walczy konnica. Na ziemi leżą martwi i ranni żołnierze. Nad walczącymi powiewają chorągwie. Dodatkowe informacje: 1: Po śmierci ojca służył w wojsku pod rozkazami swego szwagra Hasdrubala, a gdy tego zamordowano w roku 221 p.n.e., został naczelnym wodzem armii kartagińskiej i natychmiast rozpoczął przygotowania do nowej wojny z Rzymem (II wojny punickiej). 2. Na czarnobiałej ilustracji ukazano słonie atakujące żołnierzy rzymskich. Ze słoni strzelają z kusz Kartagińczycy. Dodatkowe informacje: Szarża słoni kartagińskich nie odniosła spodziewanego sukcesu. Wojska Rzymskie hałasując odstraszyły zwierzęta, wśród których jedna część przebiegła pomiędzy legionami, a druga zawróciła w stronę wojsk Hannibala. Henri-Paul Motte, Kartagińskie słonie bojowe atakują piechotę rzymską, 1890, w: Wiedza o XX wieku, Rheda 1931
Giulio Romano, „Bitwa pod Zamą”, 1521, Muzeum Sztuk Pięknych im. Puszkina w Moskwie, grafik.rp.pl, CC BY 3.0

Biogram:m8aa7031684d854c4_0000000000023Biogram:

Hannibal wyprawił się na Hiszpanię w roku 219 p.n.e., po 8‑miesięcznym oblężeniu zdobył sprzymierzony z Rzymem Sagunt, co było powodem do wypowiedzenia wojny przez Rzymian. Następnie dokonał z wojskiem niezwykle śmiałej wyprawy przez Alpy do Italii, pragnąc zaskoczyć Rzymian nieprzygotowanych do wojny. W pierwszym okresie wojny, Hannibal zadał szereg klęsk Rzymianom: w roku 217 nad Jeziorem Trazymeńskim, w roku 216 pod Kannami. Potem jednak nastąpiły niepowodzenia, w tym nie udało się planowane zdobycie Rzymu. Mimo to, jeszcze przez szereg lat utrzymał się Hannibal w Italii i dopiero w roku 203 wrócił do Afryki; wtedy Publiusz Korneliusz Scypion, nazwany później Afrykańskim, zadał mu ostateczną klęskę pod Zamą w Afryce w roku 202. Hannibal, po zawarciu pokoju, przez jakiś czas działał jeszcze jako naczelny polityk w Kartaginie. Podejrzany o knowania z wrogami Rzymu, w roku 196 udał się do Azji; najpierw znalazł schronienie u Antiocha III Wielkiego, potem na Krecie, wreszcie u króla Bitynii Prusjasza, który jednak zgodził się go wydać w ręce Rzymian. Hannibal, aby nie popaść w ręce wroga, w 182 r. p.n.e. popełnił samobójstwo.

R4XNyWikrJcUy1
Ilustracja przedstawia dzieło Johna Trumbulla pt. „Śmierć Emiliusza Paulusa na polu bitwy”. Ukazana jest scena z bitwy pod Kannami. W centrum obrazu znajduje się wódz rzymski (Warron?). Obok niego stoi ekwita z koniem, w pełnym uzbrojeniu. Mówi do wodza, wskazując ręką w prawą stronę. Na drugim planie ukazani są walczący żołnierze. W lewym rogu widnieje postać żołnierza rzymskiego wznoszącego w górę insygnium legionów: orła trzymającego wieniec. Dodatkowa informacja: W bitwie pod Kannami, w sposób najdoskonalszy i najprostszy, został użyty manewr okrążenia wroga. Nigdy przedtem, ani nigdy potem, nie rozegrała się już batalia, w której dwukrotnie słabsza armia potrafiłaby okrążyć i wyciąć w pień siły wroga.
John Trumbull, „Śmierć Emiliusza Paulusa na polu bitwy”, 1773, Galeria Sztuki Uniwersytetu w Yale, Stany Zjednoczone, Wikimedia.org, domena publiczna

Hannibal cōpiāsm8aa7031684d854c4_0000000000026cōpiās in Ītaliam dūcere et bellum cum Rōmānīs gerere cōnstituitm8aa7031684d854c4_0000000000027cōnstituit. Rōmānōs inquit timērem8aa7031684d854c4_0000000000028timēre nōn soleō. Hannibal, quī somnīsm8aa7031684d854c4_0000000000029somnīs fisus est, illā nocte in somniō vidēbātur in conciliumm8aa7031684d854c4_0000000000030concilium deōrum vocārī, ubi dē itinerem8aa7031684d854c4_0000000000031itinere rogāvit. Iuppiter Ducem inquit dabō quī tē in Ītaliam dūcet. Aderatm8aa7031684d854c4_0000000000032Aderat iuvenism8aa7031684d854c4_0000000000033iuvenis, quī Hannibalī inquit sequīm8aa7031684d854c4_0000000000034sequī dēbēs. Nōlī in itinere respicerem8aa7031684d854c4_0000000000035respicere neque reverti et in somniō profectī suntm8aa7031684d854c4_0000000000036profectī sunt. Hannibal tamen, quod mīlitēs suōs spectāre volēbat, respicere ausus est. Tum post sē vīdit mōnstrum magnum, quod agrōs et silvās et vīllās dēlēbatm8aa7031684d854c4_0000000000037dēlēbat. Hannibal ducem dē mōnstrō rogāre ausus est. Iuvenis eī respondit: vastitāsm8aa7031684d854c4_0000000000038vastitās Ītaliae est.

Tłumaczenie:m8aa7031684d854c4_0000000000024Tłumaczenie:

Źródło:m8aa7031684d854c4_0000000000025Źródło:

R1YSy10x1Xg1a
Ćwiczenie 4
Wskaż, które z poniższych zdań odnoszących się do opowieści o śnie Hannibala są prawdziwe: 1. Hannibal dīcit sē timēre nōn solēre. 2. Iuvenis dīcit Hannibalem revertī posse. 3. Hannibal somnīs fīdere dīcitur.
m8aa7031684d854c4_0000000000023
m8aa7031684d854c4_0000000000024
m8aa7031684d854c4_0000000000025
m8aa7031684d854c4_0000000000026
m8aa7031684d854c4_0000000000027
m8aa7031684d854c4_0000000000028
m8aa7031684d854c4_0000000000029
m8aa7031684d854c4_0000000000030
m8aa7031684d854c4_0000000000031
m8aa7031684d854c4_0000000000032
m8aa7031684d854c4_0000000000033
m8aa7031684d854c4_0000000000034
m8aa7031684d854c4_0000000000035
m8aa7031684d854c4_0000000000036
m8aa7031684d854c4_0000000000037
m8aa7031684d854c4_0000000000038

Pieśń Gaudeamus igitur (Radujmy się więc)

R1WaWUY2R4Qhq
Ilustracja interaktywna przedstawia pięciolinię wygiętą w kształcie fali, na której znajduje się zapis nutowy. Dodatkowo zamieszczono utwór muzyczny „Gaudeamus igitur”. Pieśń wykonywana jest przez chór przy akompaniamencie pianina. Utwór cechuje się szybkim tempem oraz żywiołowym, radosnym charakterem.
„Gaudeamus igitur”, lacina.info.pl, CC BY 3.0
R1FFWopEdzJo11
Ilustracja przedstawia dzieło Laurentinusa de Voltolina pt. „Henricus de Alemannia przemawiający z mównicy naprzeciwko swoich uczniów”. Na obrazie widnieje aula; po lewej stronie na katedrze zasiada wykładowca, po prawej w ławkach siedzą studenci. Naukowiec ma długą ciemną brodę, niebieską szatę, a na głowię chustę. Na podłodze obok katedry siedzi starszy mężczyzna z brodą, który patrzy na Henrykusa. Reakcje uczniów są różne. Siedzący w pierwszych rzędach słuchają i notują. Z tyłu auli studenci rozmawiają; jeden, oparty o ławkę, sprawia wrażenie śpiącego. Dodatkowa informacja: Pieśń Gaudeamus igitur (Radujmy się więc) jest studencką pieśnią hymniczną, śpiewaną w trakcie uroczystości akademickich. Powstała w XIII lub XIV wieku. Tekst, który jest zbliżony do dzisiejszej wersji pieśni, zachował się w śpiewniku studenckim z Niemiec z XVIII w. Tekst znalazł Christian Wilhelm Kindleben i po znaczącej korekcie wydał w 1781 roku w znanej nam dzisiaj postaci.
Laurentinus de Voltolina, „Henricus de Alemannia naprzeciwko swoich uczniów”, druga poł. XIV wieku, Muzeum Druku i Rysunków w Berlinie, Niemcy, Wikimedia.org, CC BY 3.0

Zwrotki pierwsza i czwarta pieśni Gaudeamus igitur

Gaudeāmusm8aa7031684d854c4_0000000000039Gaudeāmus igitur,
Iuvenēs dumm8aa7031684d854c4_0000000000040dum sumus;
Post iūcundamm8aa7031684d854c4_0000000000041iūcundam iuventūtem,
Post molestamm8aa7031684d854c4_0000000000042molestam senectūtem,
Nōs habēbit humusm8aa7031684d854c4_0000000000043humus!

Vīvat Acadēmia,
Vīvant professōrēs,
Vīvat membrumm8aa7031684d854c4_0000000000044membrum quodlibetm8aa7031684d854c4_0000000000045quodlibet,
Vīvant membra quaelibet,
Semper sint in flōrem8aa7031684d854c4_0000000000046flōre!

R1Io1gkoZ48HE
Ćwiczenie 5
Podaj polskie znaczenie następujących słów: 1. iuvenis, iuvenis 2. humus, humi 3. timeo, timere, timui 4. iter, itineris 5. sequor, sequi, secutus sum
m8aa7031684d854c4_0000000000039
m8aa7031684d854c4_0000000000040
m8aa7031684d854c4_0000000000041
m8aa7031684d854c4_0000000000042
m8aa7031684d854c4_0000000000043
m8aa7031684d854c4_0000000000044
m8aa7031684d854c4_0000000000045
m8aa7031684d854c4_0000000000046
RNnrouUxPXqOY
Ćwiczenie 6
Wskaż właściwe wyjaśnienie podanych czasowników w grupy verba semideponentia. Fido, fīdere, fīsus sum. Możliwe odpowiedzi: 1. Revēniō. Redeō 2. Fīdūciam habeō 3. Mōs meus est 4. Laetus sum. Soleō, solēre, solitus sum. Możliwe odpowiedzi: 1. Revēniō. Redeō 2. Fīdūciam habeō 3. Mōs meus est 4. Laetus sum. Revertor, revertī, revertī. Możliwe odpowiedzi: 1. Revēniō. Redeō 2. Fīdūciam habeō 3. Mōs meus est 4. Laetus sum. gaudeō, gaudēre, gāvīsus sum. Możliwe odpowiedzi: 1. Revēniō. Redeō 2. Fīdūciam habeō 3. Mōs meus est 4. Laetus sum.
RfbiJrIJSidHT
Ćwiczenie 7
Wskaż, które ze zdań w języku polskim są tłumaczeniem przytoczonych zdań łacińskich, pochodzących z pieśni „Gaudeamus igitur”. Vīvat membrum quodlibet. Możliwe odpowiedzi: 1. Niechaj kwitną zawsze 2. Pochłonie nas ziemia 3. Dopókiśmy młodzi 4. Po przykrej starości 5. Radujmy się więc 6. Niech żyje Akademia 7. Niech żyją profesorowie 8. Po przyjemnej młodości 9. Niech żyją wszyscy członkowie 10. Niech żyje każdy członek. Iuvenēs dum sumus. Możliwe odpowiedzi: 1. Niechaj kwitną zawsze 2. Pochłonie nas ziemia 3. Dopókiśmy młodzi 4. Po przykrej starości 5. Radujmy się więc 6. Niech żyje Akademia 7. Niech żyją profesorowie 8. Po przyjemnej młodości 9. Niech żyją wszyscy członkowie 10. Niech żyje każdy członek. Nōs habēbit humus. Możliwe odpowiedzi: 1. Niechaj kwitną zawsze 2. Pochłonie nas ziemia 3. Dopókiśmy młodzi 4. Po przykrej starości 5. Radujmy się więc 6. Niech żyje Akademia 7. Niech żyją profesorowie 8. Po przyjemnej młodości 9. Niech żyją wszyscy członkowie 10. Niech żyje każdy członek. Vīvant membra quaelibet. Możliwe odpowiedzi: 1. Niechaj kwitną zawsze 2. Pochłonie nas ziemia 3. Dopókiśmy młodzi 4. Po przykrej starości 5. Radujmy się więc 6. Niech żyje Akademia 7. Niech żyją profesorowie 8. Po przyjemnej młodości 9. Niech żyją wszyscy członkowie 10. Niech żyje każdy członek. Semper sint in flōre. Możliwe odpowiedzi: 1. Niechaj kwitną zawsze 2. Pochłonie nas ziemia 3. Dopókiśmy młodzi 4. Po przykrej starości 5. Radujmy się więc 6. Niech żyje Akademia 7. Niech żyją profesorowie 8. Po przyjemnej młodości 9. Niech żyją wszyscy członkowie 10. Niech żyje każdy członek. Vīvat Acadēmia. Możliwe odpowiedzi: 1. Niechaj kwitną zawsze 2. Pochłonie nas ziemia 3. Dopókiśmy młodzi 4. Po przykrej starości 5. Radujmy się więc 6. Niech żyje Akademia 7. Niech żyją profesorowie 8. Po przyjemnej młodości 9. Niech żyją wszyscy członkowie 10. Niech żyje każdy członek. Post molestam senectutem. Możliwe odpowiedzi: 1. Niechaj kwitną zawsze 2. Pochłonie nas ziemia 3. Dopókiśmy młodzi 4. Po przykrej starości 5. Radujmy się więc 6. Niech żyje Akademia 7. Niech żyją profesorowie 8. Po przyjemnej młodości 9. Niech żyją wszyscy członkowie 10. Niech żyje każdy członek. Gaudeāmus igitur. Możliwe odpowiedzi: 1. Niechaj kwitną zawsze 2. Pochłonie nas ziemia 3. Dopókiśmy młodzi 4. Po przykrej starości 5. Radujmy się więc 6. Niech żyje Akademia 7. Niech żyją profesorowie 8. Po przyjemnej młodości 9. Niech żyją wszyscy członkowie 10. Niech żyje każdy członek. Vīvant professōrēs. Możliwe odpowiedzi: 1. Niechaj kwitną zawsze 2. Pochłonie nas ziemia 3. Dopókiśmy młodzi 4. Po przykrej starości 5. Radujmy się więc 6. Niech żyje Akademia 7. Niech żyją profesorowie 8. Po przyjemnej młodości 9. Niech żyją wszyscy członkowie 10. Niech żyje każdy członek. Post iūcundam iuventūtem. Możliwe odpowiedzi: 1. Niechaj kwitną zawsze 2. Pochłonie nas ziemia 3. Dopókiśmy młodzi 4. Po przykrej starości 5. Radujmy się więc 6. Niech żyje Akademia 7. Niech żyją profesorowie 8. Po przyjemnej młodości 9. Niech żyją wszyscy członkowie 10. Niech żyje każdy członek.

Słowniki

Słownik pojęć

Verba semideponentia
Verba semideponentia

językowi łacińskiemu znane są tzw. połowiczne deponensy. Są to czasowniki, które formy czasu praesentis, imperfecti i futuri I tworzą tylko w stronie czynnej, a perfecti, plusquamperfecti i futuri II tworzą tylko w stronie biernej. Do tej grupy należą czasowniki: audeō, audēre, ausus sum; gaudeō, gaudēre, gāvīsus sum; fīdō, fīdere, fīsus sum; soleō, solēre, solitus sum.
Jeden z czasowników należących do grupy verba semideponentia zachowuje się inaczej. Czasownik revertor, revertī, revertī czasy praesens, imperfectum i futurum I tworzy w stronie biernej, a czasy perfectum, plusquamperfectum i futurum II - w stronie czynnej.
Verba semideponentia zachowują znaczenie czynne.

Słownik łacińsko polski

RDyfYknGrJBmg1
Słownik łacińsko – polski
Źródło: online skills, licencja: CC0.
m8aa7031684d854c4_0000000000314

Galeria dzieł sztuki

Biblioteka muzyczna

R1WaWUY2R4Qhq1
Ilustracja interaktywna przedstawia pięciolinię wygiętą w kształcie fali, na której znajduje się zapis nutowy. Dodatkowo zamieszczono utwór muzyczny „Gaudeamus igitur”. Pieśń wykonywana jest przez chór przy akompaniamencie pianina. Utwór cechuje się szybkim tempem oraz żywiołowym, radosnym charakterem.
„Gaudeamus igitur”, lacina.info.pl, CC BY 3.0

Bibliografia

H. Cullen, J. Taylor, Latin to GCSE Part 2, Bloomsbury Academic, Londyn‑Nowy Jork 2016.

J. Wikarjak, Gramatyka opisowa języka łacińskiego, Państwowe Wydawnictwo Naukowe, Warszawa 2013.

H. Wolanin, Gramatyka opisowa klasycznej łaciny w ujęciu strukturalnym, Księgarnia Akademicka, Kraków 2012.

L. Winniczuk (red.), Słownik kultury antycznej, Wiedza Powszechna, Warszawa 1986.