Zgłoś uwagi
Pokaż spis treści
Wróć do informacji o e-podręczniku Udostępnij materiał

Europa Zachodnia to najgęściej zaludniony region naszego kontynentu. Można więc przypuszczać, że warunki naturalne musiały tu sprzyjać osadnictwu i rozwojowi gospodarczemu. Które konkretnie cechy środowiska przyrodniczego przyczyniły się do tego rozwoju w największym stopniu?

Źródło: Christoph Derganc (https://commons.wikimedia.org), .
Już wiesz
  • że Europa dzieli się na 4 wielkie regiony fizycznogeograficzne o zróżnicowanych warunkach środowiska przyrodniczego;

  • że mapy tematyczne umożliwiają opis wybranych cech środowiska przyrodniczego;

  • że dane klimatyczne umożliwiają opis cech klimatu i porównywanie cech klimatu w różnych obszarach.

Nauczysz się
  • wskazywać na mapie hipsometrycznej i nazywać główne jednostki w Europie Zachodniej;

  • wyjaśniać terminy: basen, masyw paleozoiczny, stare góry zrębowe, młode góry fałdowe;

  • opisywać położenie geograficzne i cechy ukształtowania powierzchni w głównych jednostkach Europy Zachodniej;

  • oceniać cechy środowiska przyrodniczego dla potrzeb rozwoju gospodarczego.

1. Europa Zachodnia – podział na główne jednostki (prowincje)

Europa Zachodnia to najbardziej zróżnicowany region fizycznogeograficzny w Europie. Dzieli się na cztery główne jednostki – prowincje. Należą do nich:

  • archipelag Wysp Brytyjskich leżący na szelfie kontynentalnym Europy;

  • pas Niżu Środkowoeuropejskiego ciągnący się od wybrzeża Morza Północnego aż po środkową Wisłę;

  • pas starych gór zrębowychwyżyn oraz rozległych obniżeń (tzw. basenów) ciągnący się od zachodnich wybrzeży Francji aż po Sudety i Wyżyny Polskie;

  • młode góry fałdowe – Alpy i Karpaty wraz z przedgórzami i śródgórskimi zapadliskami.

    Źródło: Wydawnictwo Edukacyjne Wiking, licencja: CC BY 3.0. Podział Europy Zachodniej na główne obszary fizycznogeograficzne (prowincje)

Polecenie 1

Wskaż na powyższej mapie i odczytaj nazwy głównych obszarów, na które podzielono Europę Zachodnią.

2. Europa Zachodnia – położenie i ukształtowanie powierzchni głównych obszarów

Polecenie 2

Korzystając z mapy hipsometrycznej Europy Zachodniej, wykonaj poniższe zadania, dzięki którym samodzielnie określisz położenie i ukształtowanie powierzchni głównych obszarów Europy Zachodniej.

Źródło: Wydawnictwo Edukacyjne Wiking, licencja: CC BY 3.0. Podział Europy Zachodniej na główne obszary fizycznogeograficzne (prowincje)
Ćwiczenie 1
Ćwiczenie 2
Ćwiczenie 3
Ćwiczenie 4
Ćwiczenie 5
Ćwiczenie 6
Ćwiczenie 7

3. Europa Zachodnia – cechy klimatu

Cała Europa Zachodnia, poza wysokimi górami, objęta jest klimatem umiarkowanym ciepłym. W zachodniej części regionu na Wyspach Brytyjskich i wybrzeżach atlantyckich występuje klimat wybitnie morski. Im dalej na wschód, tym wpływy Oceanu Atlantyckiego są mniejsze i we wschodniej części regionu, m.in. na Nizinie Polskiej, występuje klimat umiarkowany ciepły przejściowy.

Najważniejsze cechy klimatu morskiego to:

  • łagodna zima – średnie temperatury dobowe w zachodniej części sięgają 5°C, we wschodniej części spadają do -3°C;

  • niezbyt ciepłe lato – w zachodniej części regionu średnie temperatury powietrza osiągają ok. 17°C, a na wschodzie są nieco wyższe i wynoszą ok. 19°C;

  • amplitudy roczne temperatur powietrza są mniejsze na zachodzie, a większe na wschodzie;

  • wyrównany rozkład opadów w ciągu roku, jedynie we wschodniej części regionu nieznacznie przeważają opady półrocza ciepłego;

  • duża zmienność pogody;

  • duża liczba dni deszczowych;

  • dość silne wiatry na wybrzeżach.

Ćwiczenie 8
Dane klimatyczne dla 4 stacji leżących w Europie Zachodniej

Nr stacji

Średnia miesięczna
temperatura powietrza (°C)

styczeń

lipiec

Średnia roczna
temperatura powietrza (°C)

Amplituda roczna
średnich miesięcznych temperatur powietrza (°C)

Miesięczna suma opadów (mm)

Roczna suma opadów (mm)

1

t

4,6

16,8

9,9

12,2

o

48

58

617

2

t

0,2

18,9

9,1

18,7

o

44

70

539

3

t

-2,9

18,6

7,9

21,5

o

35

85

547

4

t

-11,0

1,8

-5,0

12,8

o

65

192

1350

4. Europa Zachodnia – sieć rzeczna

Sieć rzeczna Europy Zachodniej jest bardzo gęsta. W klimacie wybitnie morskim rzeki są zasilane głównie przez deszcze. Równomiernie rozłożone opady powodują, że rzeki mają wyrównane stany wód przez cały rok. Natomiast we wschodniej części Europy Zachodniej rzeki mają bardziej zmienne stany wód, gdyż ich zasilanie jest deszczowo‑śnieżne. Ponadto rzeki mające obszar źródłowy w Alpach są w okresie wiosenno‑letnim zasilane przez wody z topniejących lodowców górskich. Wszystko to powoduje, że w rocznym przebiegu stanów wody często zaznaczają się wiosenne i letnie wezbrania.

Zdecydowanie najdłuższą rzeką Europy Zachodniej jest liczący 2857 km Dunaj (druga po Wołdze najdłuższa rzeka całej Europy). Inne większe rzeki tego regionu to: Ren (1233 km), Łaba (1154 km), Wisła (1047 km), Loara (1013 km).

Ćwiczenie 9

5. Europa Zachodnia – formacje roślinne

W klimacie umiarkowanym ciepłym o wyraźnym wpływie oceanu dominują lasy liściaste. W podłożu tych lasów wytworzyły się urodzajne gleby brunatne, które przed wiekami zachęcały człowieka do osiedlania się. Dzisiaj Europa Zachodnia to region bardzo gęsto zaludniony i z dawnych naturalnych formacji roślinnych zachowały się tylko niewielkie fragmenty, często podlegające ochronie. W części zachodniej są to wspomniane lasy liściaste, które ku wschodowi przechodzą w lasy mieszane. Na obszarach górskich zaznacza się piętrowość roślinności.

Polecenie 3

W różnych źródłach informacji odszukaj i wyjaśnij, co oznacza termin potencjalna roślinność naturalna.

Podsumowanie

  • Europa Zachodnia składa się z trzech równoleżnikowo ułożonych pasów o zróżnicowanych formach ukształtowania powierzchni. Są to:

    • nizinny pas Niżu Środkowoeuropejskiego,

    • pas starych gór i masywów,

    • pas młodych gór fałdowych.

Ponadto w skład regionu wchodzi też położony na szelfie największy archipelag w Europie – Wyspy Brytyjskie.

  • W całej Europie Zachodniej dominuje klimat umiarkowany ciepły, który przechodzi ku wschodowi w klimat umiarkowany ciepły przejściowy.

  • Rzeźba powierzchni i klimat umożliwiły powstanie w Europie zachodniej gęstej sieci rzecznej. Rzeki zostały tu uregulowane, a ich drożność zwiększa duża liczba kanałów.

  • Europa Zachodnia jest względnie wolna od katastrofalnych żywiołów naturalnych. Jest to bowiem obszar asejsmiczny. Jedynymi większymi zagrożeniami są silne wiatry na wybrzeżach oraz powodzie w dolinach dużych rzek.

  • Warunki środowiska przyrodniczego w Europie Zachodniej sprzyjały osadnictwu i rozwojowi gospodarczemu. Obecnie jest to najgęściej zaludniony obszar w Europie.

Praca domowa
Polecenie 4.1

Wykorzystaj mapę hipsometryczną Europy i w ciągu 3 minut opisz słowami położenie geograficzne Europy Zachodniej.

Polecenie 4.2

Odczytaj na mapie hipsometrycznej Europy:

  • nazwy mórz oblewających Europę Zachodnią,

  • nazwy większych półwyspów i wysp należących do Europy Zachodniej.

Polecenie 4.3

Wykorzystaj mapy tematyczne i wyjaśnij, jakie czynniki geograficzne kształtują klimat w Europie Zachodniej.

Polecenie 4.4

Oceń, które elementy środowiska przyrodniczego sprzyjały osadnictwu i gospodarczej działalności człowieka w Europie Zachodniej. Wskaż także te elementy środowiska, które ograniczają gospodarkę człowieka.

Zadania

Ćwiczenie 10
Ćwiczenie 11
Ćwiczenie 12
Ćwiczenie 13
Ćwiczenie 14