Wróć do informacji o e-podręczniku Wydrukuj Udostępnij materiał Zapisz jako PDF
R1avEm1qd1S52

Na drodze do demokracji. Konstytucja

Podpisanie Deklaracji niepodległości
John Trumbull, Podpisanie Deklaracji niepodległości, olej na płótnie, United States Capitol, licencja: CC 0
Ćwiczenie 1

Przeczytaj podane informacje.

Sytuacja nr 1.
Zarządzono walne zgromadzenie członków szkolnego klubu sportowego. Zgromadzili się prawie wszyscy. Podjęto ważną decyzję dotyczącą zmiany nazwy i barw klubowych.

Sytuacja nr 2.
Zakończono wybory. Szkolna komisja wyborcza policzyła głosy i poinformowała, którzy uczniowie będą w tym roku członkami rady samorządu szkolnego.

Sytuacja nr 3.
Każda klasa wytypowała jednego ucznia do udziału w comiesięcznych spotkaniach z dyrekcją szkoły. Konsultacje dotyczyć będą najważniejszych spraw związanych z organizacją życia szkolnego.

Sytuacja nr 4.
Wychowawczyni klasy wspólnie z uczniami podjęła decyzję dotyczącą przyznania nagród. Na specjalnie przygotowanych kartach każdy z uczniów wskazał trzy osoby, które, w jego ocenie, wyróżniały się pracą na rzecz klasy.

Wykonajcie zadanie, pracując w parach.

  • Wskażcie sytuacje zastosowania formy demokracji bezpośredniej w szkole.

Uzasadnijcie odpowiedź.

tA4bQV91UR_0000000N

Na drodze do współczesnej demokracji. Konstytucja

RTuIM5HyW73m0
Polityk w czasach współczesnych
Executive Office of the President of the United States, Polityk w czasach współczesnych, domena publiczna
R1HFMEdYjXT8C
Polityk w czasach starożytnych
Silvestre David Mirys, Polityk w czasach starożytnych, domena publiczna
Co potrafię?
  • wyjaśnić, na jakich wartościach opiera się państwo demokratyczne;

  • wymienić zasady demokracji bezpośredniej i pośredniej;

  • wskazać zalety i wady demokracji.

Nauczysz się
  • poznawać najważniejsze tradycje demokracji;

  • omawiać znaczenie Konstytucji w państwie demokratycznym;

  • rozumieć zasady, według których nabywa się obywatelstwo polskie.

tA4bQV91UR_0000001J

Na drodze do demokracji. Konstytucja

Mowa Peryklesa - pochwała demokracji ateńskiej
Mowa Peryklesa - pochwała demokracji ateńskiej

Nasz ustrój polityczny nie jest naśladownictwem obcych praw, a my sami raczej jesteśmy wzorem dla innych niż inni dla nas. Nazywa się ten ustrój demokracją, ponieważ opiera się na większości obywateli, a nie na mniejszości. W sporach prywatnych każdy obywatel jest równy w obliczu prawa; jeśli zaś chodzi o znaczenie, to jednostkę ceni się nie ze względu na jej przynależność do pewnej grupy, lecz ze względu na talent osobisty, jakim się wyróżnia; nikomu też, kto jest zdolny służyć ojczyźnie, ubóstwo (...) nie przeszkadza w osiągnięciu zaszczytów. W naszym życiu państwowym kierujemy się zasadą wolności. (...) Kierując się wyrozumiałością w życiu prywatnym, szanujemy prawa w życiu publicznym; jesteśmy posłuszni każdoczesnej władzy i prawom, zwłaszcza tym niepisanym, które bronią pokrzywdzonych i których przekroczenie przynosi powszechną hańbę.

tA4bQV91UR_00000_BIB_001Mowa Peryklesa - pochwała demokracji ateńskiej, [w:] Tukidydes, Wojna peloponeska, t. ks. II, tłum. Kazimierz Kumaniecki, Warszawa 2003, s. 105.
Ćwiczenie 2

Po przeczytaniu tekstu źródłowego wypisz podane w tekście zasady, na których opierał się ustrój demokratycznych Aten.

Demokratyczne zasady rządzenia państwem narodziły się już w starożytności, ale dopiero w czasach nowożytnych przybrały formy, do których nawiązują współczesne społeczeństwa. Rzeczpospolita szlachecka, monarchia parlamentarna w Anglii, myśl społeczno‑polityczna oświecenia to ważne etapy kształtowania się idei demokratycznych.

RWhCmn3wXw0Se11
Contentplus.pl sp. z o.o., licencja: CC BY 3.0

Deklaracja niepodległości

Tekst Deklaracji napisał Thomas Jefferson, współpracując między innymi z Johnem Adamsem i Benjaminem Franklinem.

R1avEm1qd1S521
Podpisanie Deklaracji niepodległości
John Trumbull, Podpisanie Deklaracji niepodległości, olej na płótnie, United States Capitol, licencja: CC 0

Odwołując się do zasady równości i wolności, twórcy dokumentu uzasadnili prawo do niezależności od Wielkiej Brytanii trzynastu kolonii w Ameryce Północnej.

Deklaracja niepodległości jest dla Amerykanów symbolem wolności. Dzień Niepodległości jest obchodzony 4 lipca.

Konstytucja Stanów Zjednoczonych Ameryki

Wstęp do: Konstytucja Stanów Zjednoczonych Ameryki
Wstęp do: Konstytucja Stanów Zjednoczonych Ameryki

My, naród Stanów Zjednoczonych, pragnąc udoskonalić Unię, ustanowić sprawiedliwość, zabezpieczyć spokój w kraju, zapewnić wspólną obronę, podnieść ogólny dobrobyt oraz utrzymać dla nas samych i naszego potomstwa dobrodziejstwa wolności, wprowadzamy i ustanawiamy dla Stanów Zjednoczonych Ameryki niniejszą konstytucję.

tA4bQV91UR_00000_BIB_002Wstęp do: Konstytucja Stanów Zjednoczonych Ameryki.

Uchwalenie Konstytucji było zwieńczeniem procesu tworzenia nowego państwa – Stanów Zjednoczonych Ameryki. Obowiązuje do dzisiaj. Została uzupełniona 27 poprawkami.

Deklaracja Praw Człowieka i Obywatela

Wielka Rewolucja Francuska zmieniła oblicze Francji i Europy. Zapoczątkowała tworzenie nowego modelu państwa i narodu. Za symboliczny początek rewolucji uznaje się wydarzenia, które rozegrały się 14 lipca 1789 roku. Lud Paryża zdobył Bastylię, symbol absolutyzmu. Jednym z najważniejszych dokumentów, które powstały w okresie rewolucji, była Deklaracja praw człowieka i obywatela, będąca zbiorem podstawowych zasad dotyczących organizacji państwa i społeczeństwa.

R1PeQRyAaTBpW1
Deklaracja praw człowieka i obywatela
Deklaracja praw człowieka i obywatela, Carnavalet muzeum, licencja: CC 0

Konstytucja 3 maja

Uchwalenie Ustawy Rządowej (konstytucji) było wielkim osiągnięciem Sejmu Czteroletniego (obradującego od października 1788 do maja 1792 r.) i próbą budowy nowoczesnego państwa.
W późniejszych latach, kiedy Polski nie było na mapie Europy, Konstytucja 3 maja stała się symbolem niepodległościowej tradycji państwa polskiego.

Wstęp do: Ustawa Rządowa z dnia 3 maja 1791 r.
Wstęp do: Ustawa Rządowa z dnia 3 maja 1791 r.

W imię Boga w Trójcy Świętej Jedynego

Stanisław August z Bożej łaski i woli Narodu Król Polski, Wielki Książę Litewski, Ruski, Pruski, Mazowiecki, Żmudzki, Kijowski, Wołyński, Podolski, Inflancki, Smoleński, Siewierski i Czerniechowski, wraz z stanami skonfederowanemi, w liczbie podwójnej Naród Polski reprezentującemi, uznając, iż los nas wszystkich od ugruntowania i wydoskonalenia konstytucji narodowej jedynie zawisł, długim doświadczeniem poznawszy zadawnione rządu naszego wady, a chcąc korzystać z pory, w jakiej się Europa znajduje, i z tej dogorywającej chwili, która nas samym sobie wróciła, wolni od hańbiących obcej przemocy nakazów, ceniąc drożej nad życie, nad szczęśliwość osobistą egzystencyją polityczną, niepodległość zewnętrzną i wolność wewnętrzną narodu, którego los w ręce nasze jest powierzony, chcąc oraz na błogosławieństwo, na wdzięczność współczesnych i przyszłych pokoleń zasłużyć, mimo przeszkód, które w nas namiętności sprawować mogą, dla dobra powszechnego, dla ugruntowania wolności, dla ocalenia ojczyzny naszej i jej granic, z największą stałością ducha niniejszą konstytucję uchwalamy i tę całkowicie za świętą, za niewzruszoną deklarujemy, dopóki by naród w czasie, prawem przepisanym, wyraźną wolą swoją nie uznał potrzeby odmienienia w niej jakiego artykułu. Do której to konstytucji dalsze ustawy sejmu teraźniejszego we wszystkiem stosować się mają.

tA4bQV91UR_00000_BIB_003Wstęp do: Ustawa Rządowa z dnia 3 maja 1791 r..
R1552N7ZA5MjO1
Uchwalenie Konstytucji 3 maja, autor: Kazimierz Wojniakowski
wolnelektury.pl, Uchwalenie Konstytucji 3 maja, autor: Kazimierz Wojniakowski, olej na płótnie, Muzeum Narodowe w Warszawie, licencja: CC 0
Ciekawostka

Czy Konstytucja 3 maja była pierwszą, drugą czy może trzecią w Europie?
Odpowiedź na powyższe pytanie zależeć będzie zarówno od jednoznacznej definicji konstytucji jak i oczekiwań społecznych, które przed takim aktem będziemy stawiać.
Faktem jest, że w 1755 r. ważne regulacje ustrojowe uchwalone zostały przez parlament zbuntowanej Korsyki, a w 1789 r. król szwedzki określił zasady funkcjonowania swego rządu, jednak z uwagi na całościową regulację systemu ustrojowego państwa większość historyków zgadza się z twierdzeniem, że to polska konstytucja była pierwszą w Europie.

tA4bQV91UR_00000032

Charakter i znaczenie Konstytucji

O konstytucjiPiotr Andrzejewski
Piotr Andrzejewski O konstytucji

(...) konstytucja jest trzonem i szkieletem funkcjonowania państwa oraz społeczeństwa (...)

O konstytucji

O konstytucjiEwa Łętowska
Ewa Łętowska O konstytucji

Konstytucja jest codziennym ubraniem chroniącym od nieprzyjaznego losu (...).

O konstytucji

Ćwiczenie 3

Po przeczytaniu materiałów informacyjnych wykonajcie zadanie, pracując w kilkuosobowych grupach.

  • Poszukajcie innych określeń, które pomogą zrozumieć rolę konstytucji w demokratycznym państwie.

Zapiszcie swoje skojarzenia w postaci krótkich haseł. Przedstawcie je pozostałej części klasy.

KONSTYTUCJA to...

RTfN98weN1OGQ1
Contentplus.pl sp. z o.o., licencja: CC BY 3.0
RBh02DQDxoDBY
Konstytucja RP z 2 kwietnia 1997 r.
Wydział Muzealiów Biblioteki Sejmowej, Konstytucja RP z 2 kwietnia 1997 r., licencja: CC BY 2.0

Jednym ze skutków obalenia rządów komunistycznych były dokonujące się zmiany prawne w Polsce. Dnia 2 kwietnia 1997 roku Zgromadzenie Narodowe uchwaliło nową konstytucję. Następnie w referendum konstytucyjnym za jej przyjęciem opowiedzieli się obywatele Polski. Po uznaniu ważności referendum przez Sąd Najwyższy nastąpiło uroczyste podpisanie Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej przez prezydenta Aleksandra Kwaśniewskiego.

tA4bQV91UR_0000003V

Zasady nabywania obywatelstwa

Konstytucja
Definicja: Konstytucja

To ustawa zasadnicza. W państwie demokratycznym jest to akt prawny o najwyższym znaczeniu.

Konstytucja zawiera postanowienia dotyczące podstawowych zasad funkcjonowania państwa, sposobu powoływania, kompetencji i odpowiedzialności władz publicznych, praw i wolności obywatelskich oraz środków ich ochrony.
Konstytucja określa również podstawowe zasady nabywania obywatelstwa.

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z 2 kwietnia 1997 r
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z 2 kwietnia 1997 r

Rozdział II
WOLNOŚCI, PRAWA I OBOWIĄZKI CZŁOWIEKA I OBYWATELA

Art. 34.

  1. Obywatelstwo polskie nabywa się przez urodzenie z rodziców będących obywatelami polskimi. Inne przypadki nabycia obywatelstwa polskiego określa ustawa.

  2. Obywatel polski nie może utracić obywatelstwa polskiego, chyba że sam się go zrzeknie.

tA4bQV91UR_00000_BIB_006Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z 2 kwietnia 1997 r.

Sposoby nabycia obywatelstwa:

  • Zasada krwi – dziecko nabywa obywatelstwo państwa, którego obywatelami są jego rodzice (lub jeden z rodziców) bez względu na miejsce urodzenia.

  • Zasada prawa ziemi – o obywatelstwie dziecka decyduje miejsce jego urodzenia.

USTAWA z dnia 2 kwietnia 2009 r. o obywatelstwie polskim
USTAWA z dnia 2 kwietnia 2009 r. o obywatelstwie polskim

Rozdział 3
Nadanie obywatelstwa polskiego
Art. 18. Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej może nadać cudzoziemcowi obywatelstwo polskie.
Art. 19. 1. Nadanie obywatelstwa polskiego następuje na wniosek cudzoziemca.

tA4bQV91UR_00000_BIB_007USTAWA z dnia 2 kwietnia 2009 r. o obywatelstwie polskim.
Cudzoziemiec
Definicja: Cudzoziemiec

Zgodnie z polskim prawem, jest nim każda osoba, która nie posiada obywatelstwa polskiego.

tA4bQV91UR_0000004Q

Zasady nabywania obywatelstwa

Ćwiczenie 4

Przeczytaj podane informacje.

Sytuacja 1.
Amelia urodziła się w Polsce. Jej rodzice są obywatelami Francji, ale od kilku lat przebywają i pracują w Polsce.

Sytuacja 2.
Krzysztof urodził się w Stanach Zjednoczonych Ameryki. Jest synem polskich imigrantów. Jego rodzice, obywatele Polski, starają się uzyskać obywatelstwo amerykańskie.

Sytuacja 3.
Ruben urodził się w Holandii, skąd pochodzi jego rodzina. Jego rodzice, jeszcze przed narodzinami Rubena, uzyskali polskie obywatelstwo.

Wykonajcie zadanie, pracując w parach.

  • Zastanówcie się, czy opisanym w tekście osobom przysługuje z mocy prawa obywatelstwo polskie.
    Uzasadnijcie odpowiedź.

Być obywatelemB. Markiewicz
B. Markiewicz Być obywatelem

Za obywatela uważany jest człowiek, który może w państwie sprawować urzędy. A obywatelem dobrym ten jest, kto miłuje własną ojczyznę, żyje według tego samego, co inni obywatele, prawa, mądrze przewodzi albo słucha rozkazów, zawsze troszczy się o dobro publiczne, nie waha się narazić na niebezpieczeństwo, a nawet na śmierć dla swej rzeczypospolitej. Takie określenie obywatelstwa nie budziłoby większego sprzeciwu także i dzisiaj, choć pochodzi ono z XVI wieku, a jego autorem jest polski pisarz polityczny Jakub Przyłuski (zm. 1554).

tA4bQV91UR_00000_BIB_008B. Markiewicz, Być obywatelem, „Wiedza i Życie” 1996, nr 11.
tA4bQV91UR_00000055

Podsumowanie

Demokracja to współcześnie najpowszechniejsza w Europie forma ustroju politycznego. Od 1989 roku do grona państw demokratycznych dołączyła Polska. Fundamentem demokracji w naszym kraju jest Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej, przyjęta przez Zgromadzenie Narodowe 2 kwietnia 1997 roku. Konstytucja to nadrzędne prawo, które chroni wspólnotę wolnych i równych obywateli.

Ćwiczenie 5
RLpneLwYIQSZo1
zadanie interaktywne
Źródło: Contentplus.pl sp. z o.o., licencja: CC BY 3.0.
Ćwiczenie 6
R1NTS0EDIpsBk1
zadanie interaktywne
Źródło: Contentplus.pl sp. z o.o., licencja: CC BY 3.0.