Wróć do informacji o e-podręczniku Udostępnij materiał Wydrukuj
RqxtfkoeSNEeb

Polska to my. Demokracja

Flaga Rzeczypospolitej Polskiej
domena publiczna
REWQBIqadAvoN1
Contentplus.pl sp. z o.o., licencja: CC BY 3.0
Ćwiczenie 1

Po przeczytaniu tekstu źródłowego wykonaj ćwiczenia.

Oceńcie sposób argumentacji osób, które uczestniczą w dyskusji. Która z nich bardziej was przekonuje?

Zastanówcie się, co jest silną, a co słabą stroną przedstawionych argumentów.

UWAGA Nie oceniamy stanowiska, które zajęli uczestnicy dyskusji.

ttHwKUxwMr_0000000N
Co potrafię?
  • wymienić najważniejsze cechy i funkcje państwa;

  • zastosować podstawowe zasady prowadzenia dyskusji;

  • określić, czym jest samorząd szkolny.

Nauczysz się
  • poznawać wartości, na których opiera się demokracja;

  • porównywać zasady demokracji pośredniej i bezpośredniej;

  • wskazywać zalety i wady demokracji.

ttHwKUxwMr_00000017

Demokracja

Słowo demokracja pojawiło się w starożytnej Grecji. Powstało z połączenia dwóch słów: demos – lud i kratos – władza, rząd. Oznaczało władzę ludu (ludowładztwo), czyli rządy ogółu obywateli. Najważniejszymi wartościami i zasadami greckiej demokracji były wolność i równość obywateli.

Współcześnie przyjmuje się, że podstawą i celem demokratycznego sprawowania władzy są:

WOLNOŚĆ

RÓWNOŚĆ

SPRAWIEDLIWOŚĆ

TOLERANCJA

PLURALIZM

PRAWORZĄDNOŚĆ

GODNOŚĆ CZŁOWIEKA

Z większością tych pojęć już się spotkałeś/spotkałaś i potrafisz je wyjaśnić. Przypomnijmy, że:

  • pluralizm oznacza wielość/różnorodność, np. w państwie może działać wiele partii politycznych posiadających odmienne programy;

  • praworządność oznacza przestrzeganie obowiązującego prawa przez wszystkich obywateli, ale również instytucje, organizacje i organy państwa.

System polityczny, państwo, partie polityczne, wszelkie organizacje i instytucje społeczne zasługują na miano demokratycznych, jeśli w swoich programach i działaniach uwzględniają i realizują wymienione wartości.

Rf0z5vRxS8LY01
Klejstenes
Yaniv256 , Klejstenes, licencja: CC BY 2.0

Klejstenes żył na przełomie VI i V wieku p.n.e. Przeprowadził reformy, które stały się podstawą demokracji ateńskiej. Nazywany jest ojcem demokracji. Jednym z ciekawszych pomysłów Klejstenesa był ostracyzm, czyli sąd skorupkowy. Obywatele Aten w drodze głosowania mogli doprowadzić do usunięcia z kraju osoby, której poglądy uznawali za zagrażające demokracji. Głosy oddawano na skorupkach, stąd nazwa „sąd skorupkowy”.

Współcześnie ostracyzm oznacza:

  • wykluczenie z grupy społecznej osoby, która mu się naraziła;

  • wrogość/niechęć otaczająca osobę, która została odrzucona przez grupę.

Ćwiczenie 2

Przypomnij sobie zasady, na których opierała się demokracja ateńska w starożytności. Zastanów się, które z nich zaprzeczają współczesnym standardom demokracji.

Jeśli chcesz wiedzieć więcej

RbFrR9SP6TEel1
Czy demokracja przeżywa kryzys? Źródło: Contentplus.pl sp. z o.o., licencja: CC BY-SA 3.0.
ttHwKUxwMr_0000002X

Jeśli chcesz wiedzieć więcej

Pojęcie demokracji

Kapitalizm, socjalizm, demokracjaJ. A. Schumpeter
J. A. Schumpeter Kapitalizm, socjalizm, demokracja

Istotą demokracji są rywalizacyjne i cykliczne wybory rządzących, a rola ludu polega na wyłonieniu rządu, albo też jakiegoś ciała pośredniego, które z kolei wyłoni władzę wykonawczą na szczeblu krajowym lub rząd centralny.

ttHwKUxwMr_00000_BIB_001J. A. Schumpeter, Kapitalizm, socjalizm, demokracja, Warszawa 1995, s. 336–337.
Homo politicus. Społeczne podstawy politykiS. M. Lipset
S. M. Lipset Homo politicus. Społeczne podstawy polityki

Demokrację można określić jako „system polityczny posiadający konstytucyjne możliwości regularnej zmiany osób u władzy oraz mechanizm społeczny zapewniający możliwie największej części ludności wpływ na podstawowe decyzje za pomocą wyboru, spośród osób ubiegających się o stanowiska polityczne”.

ttHwKUxwMr_00000_BIB_002S. M. Lipset, Homo politicus. Społeczne podstawy polityki, Warszawa 1995, s. 48.
Czym jest demokracja… i czym nie jestP. C. Schmitter, T. L. Karl
P. C. Schmitter, T. L. Karl Czym jest demokracja… i czym nie jest

Współczesna demokracja polityczna to ustrój, w którym „sprawujący władzę odpowiedzialni są na forum publicznym przed obywatelami, którzy działają za pośrednictwem obieralnych przedstawicieli, współzawodniczących i współpracujących zarazem ze sobą”.

ttHwKUxwMr_00000_BIB_003T. L. Karl, P. C. Schmitter, Czym jest demokracja… i czym nie jest, [w:] J. Szczupaczyński, Władza i społeczeństwo. Antologia tekstów z zakresu socjologii polityki, Warszawa 1995, s. 29.
ttHwKUxwMr_000EX001
JPOL_E3_E4_Dodatkowyopiszasobow

Ania wchodząc do klasy, usłyszała podniesione głosy kolegów. Nie zgadzam się! Nie mogą nam tego zrobić! Jak ja nie lubię tej szkoły! Uczniowie przekrzykiwali jeden drugiego. Oni nas kompletnie nie rozumieją! Jacy Oni – zastanawiała się Ania. Dopiero po dłuższej chwili zrozumiała. Wychowawczyni przekazała klasie decyzję podjętą przez dyrekcję szkoły. Dlaczego My nie możemy się porozumieć. Przecież można inaczej – pomyślała Ania.

Ćwiczenie 3

Przeczytajcie informację podaną w ramce.

Wykonajcie zadania, pracując w kilkuosobowych grupach.

  • Określcie, na czym polega problem przedstawiony w tekście. Zastanówcie się, jakie mogą być dalsze negatywne konsekwencje zaistniałej sytuacji.

  • Zastanówcie się, jak zwiększyć wpływ uczniów na podejmowanie decyzji, które ich dotyczą? Zaproponujcie jedno rozwiązanie, które może poprawić komunikację między uczniami a dyrekcją szkoły.

USTAWA z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty [fragmenty]
USTAWA z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty [fragmenty]

Art. 55. 5.
Samorząd [uczniowski] może przedstawiać radzie szkoły lub placówki, radzie pedagogicznej oraz dyrektorowi wnioski i opinie we wszystkich sprawach szkoły lub placówki, w szczególności dotyczących realizacji podstawowych praw uczniów, takich jak:
1) prawo do zapoznawania się z programem nauczania, z jego treścią, celem i stawianymi wymaganiami;
2) prawo do jawnej i umotywowanej oceny postępów w nauce i zachowaniu;
3) prawo do organizacji życia szkolnego, umożliwiające zachowanie właściwych proporcji między wysiłkiem szkolnym a możliwością rozwijania i zaspokajania własnych zainteresowań;
4) prawo redagowania i wydawania gazety szkolnej;
5) prawo organizowania działalności kulturalnej, oświatowej, sportowej oraz rozrywkowej zgodnie z własnymi potrzebami i możliwościami organizacyjnymi, w porozumieniu z dyrektorem;
6) prawo wyboru nauczyciela pełniącego rolę opiekuna samorządu.

ttHwKUxwMr_00000_BIB_004USTAWA z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty [fragmenty].
ttHwKUxwMr_0000003W

Wybrane zasady współczesnego państwa demokratycznego

SUWERENNOŚĆ NARODU

OCHRONA PRAW CZŁOWIEKA

PODZIAŁ WŁADZ

PAŃSTWO PRAWA

Wyjaśnienie podanych zasad odnajdziesz w następnych lekcjach.

W historycznym rozwoju społeczeństw ukształtowały się dwie formy demokracji: bezpośrednia i pośrednia (przedstawicielska).

DEMOKRACJA BEZPOŚREDNIA
Rodowód demokracji bezpośredniej wiąże się z systemem politycznym starożytnych Aten. Każdy obywatel ateński osobiście brał udział w rządzeniu państwem, uczestnicząc w obradach zgromadzenia ludowego. Demokracja bezpośrednia, jako sposób sprawowania władzy politycznej, była możliwa w warunkach niedużej powierzchni państwa‑miasta (polis) i małej liczby obywateli. We współczesnych państwach demokratycznych zachowały się elementy bezpośrednich form rządzenia. Jedną z nich jest referendum.

Referendum
Definicja: Referendum

Głosowanie, w którym uprawnieni obywatele podejmują decyzje w sprawach o szczególnym znaczeniu dla państwa i społeczności lokalnej.

RRcteT5z3FPB01
We współczesnej Szwajcarii odbywa się więcej referendów niż we wszystkich pozostałych państwach łącznie.
Marc Schlumpf www.icarus-design.ch, licencja: CC BY-SA 3.0

Jeśli chcesz wiedziec więcej

RH1EZPcsbDVFP1
film korzystanie z referendum
ttHwKUxwMr_0000004W

Demokracja pośrednia (przedstawicielska)

Demokracja pośrednia jest typowa dla większości współczesnych państwa demokratycznych, w tym także Polski. Ponieważ liczba mieszkańców współczesnych państw przekracza wielokrotnie liczbę obywateli starożytnych Aten, demokracja o charakterze bezpośrednim nie mogłaby w nich skutecznie funkcjonować.

Demokracja pośrednia
Definicja: Demokracja pośrednia

System, w którym decyzje w imieniu obywateli podejmują wybrani przez nich w drodze wolnych wyborów przedstawiciele (np. posłowie, radni).

R1D9h1HVVn5va1
Istotą demokracji jest możliwość wpływania na to, kto sprawuje władzę. W systemie demokratycznym sprawujący władzę odpowiadają przed obywatelami, w których imieniu działają.
Piotr VaGla Waglowski, Posiedzenie Sejmu RP, licencja: CC 0
Ćwiczenie 4

Przeczytajcie informację podaną w ramce.

Dyrekcja szkoły pozyskała środki finansowe umożliwiające zorganizowanie dodatkowych zajęć z języków obcych dla wszystkich uczniów szkoły. Jaki język wybrać? Zdecydowano, że powinni wypowiedzieć się w tej sprawie sami zainteresowani, czyli uczniowie. Dyrekcja zastanawia się, w jaki sposób uzyskać ich opinię.
1. Czy zorganizować szkolne referendum? Każdy z uczniów na specjalnie przygotowanej kartce będzie mógł wymienić język obcy, którego chce się uczyć. 2. Czy spotkać się z przedstawicielami poszczególnych klas, np. przewodniczącymi samorządów klasowych, i po dyskusji, w drodze głosowania, podjąć decyzję?

Podzielcie się na dwie grupy – zwolenników pierwszego i zwolenników drugiego rozwiązania.

  • Zastanówcie się, jakie są wady, a jakie zalety wybranego przez was rozwiązania.

Porównajcie wnioski z wynikami pracy drugiego zespołu.

ttHwKUxwMr_0000005O

Podsumowanie

Demokracja to nie tylko system polityczny, ale to przede wszystkim aktywni, odpowiedzialni obywatele. Już w szkole poznajesz zasady i mechanizmy demokracji. Przez aktywny udział w działaniach podejmowanych przez społeczność szkolną uczysz się samodzielności, podejmowania decyzji, odpowiedzialności za siebie i innych. Samorząd szkolny to cała społeczność szkolna, to również TY. To także od ciebie zależy los szkoły, a w przyszłości państwa. Pamiętaj, że trwałość i jakość demokracji zależą od nas samych.

Ćwiczenie 5
R1Az4m28qKZrh1
zadanie interaktywne
Źródło: Contentplus.pl sp. z o.o., licencja: CC BY 3.0.
R1PL9KRvFVXQn11
Contentplus.pl sp. z o.o., licencja: CC BY 3.0
1
Ćwiczenie 6
R5nrRVhRvrEau1
zadanie interaktywne
Źródło: Contentplus.pl sp. z o.o., licencja: CC BY 3.0.