Zgłoś uwagi
Pokaż spis treści
Wróć do informacji o e-podręczniku Udostępnij materiał

Poszczególne dziedziny i procesy gospodarcze współczesnego świata są bardzo zróżnicowane, ale wzajemnie na siebie oddziałują. Przykładowo rolnictwo czy wydobycie surowców ma wpływ na transport, a ten z kolei na lokalizację przemysłu i natężenie ruchu turystycznego. Jeśli zachodzi to w skali globalnej, to w rezultacie następuje wzrost wzajemnych, międzynarodowych zależności ekonomicznych, społecznych, kulturalnych, politycznych nazwany globalizacją.

Dzisiejszy stan rzeczy bardzo dobrze opisuje termin globalna wioska wprowadzony już w 1962 roku przez kanadyjskiego teoretyka komunikacji Marshalla McLuhana

1. Zróżnicowanie rozmieszczenia upraw na świecie

Zboża są podstawą wyżywienia ludności świata. Uprawia się różne gatunki ze względu na ich odmienne wymagania glebowo‑klimatyczne.
Na świecie uprawiane są także m.in. rośliny włókniste, oleiste, cukrodajne, strączkowe, okopowe, owoce i warzywa, a ponadto używki – rośliny zawierające substancje pobudzające.

2. Zróżnicowanie rozmieszczenia chowu zwierząt gospodarskich na świecie

Chów zwierząt w znacznym stopniu zależy od warunków środowiskowych (klimat, ukształtowanie terenu). Ważne są jednak również względy kulturowe (żydom i muzułmanom nie wolno jeść wieprzowiny, hinduiści w ogóle nie zabijają zwierząt). Dzięki zwierzętom mamy nie tylko mięso, ale także mleko, tłuszcz, wełnę, skóry, jaja i wiele innych. Ponadto pomagają w transporcie ludzi i towarów, napędzają proste maszyny. Najczęściej chowane zwierzęta to bydło, trzoda chlewna, owce, kozy oraz drób.

3. Spożycie żywności. Formy pomocy krajom najbiedniejszym

Na świecie jest ok. 800 mln niedożywionych osób. Częściowo wynika to z przyczyn naturalnych (susza), częściowo z powodów stworzonych przez człowieka (nadmierna eksploatacja zasobów, konflikty). Można to zmienić poprzez dostarczanie żywności, edukację, wprowadzanie lepszych odmian roślin alimentacyjnych, budowę studni i racjonalne gospodarowanie wodą.

Przeciętna dawka kalorii spożywana dziennie przez jednego mieszkańca w poszczególnych państwach na świecie (wg FAO)

4. Rozmieszczenie lasów

Największe obszary leśne na Ziemi to tajga i lasy równikowe. Lasy podlegają stałej eksploatacji. Szczególnie intensywna jest ona w lasach równikowych ze względu na różnorodność gatunkową, wielkie rozmiary drzew i zwykle słabą kontrolę państwa. Prawidłowa gospodarka oznacza nie tylko wycinanie drzew, ale także nasadzanie, ochronę siedlisk i udostępnianie lasów turystom.

Rozmieszczenie największych formacji leśnych na świecie

5. Gospodarka morska

Gospodarka morska to głównie rybołówstwo, wydobycie surowców, transport oraz turystyka morska i nadmorska.
Około 90% światowej, międzynarodowej wymiany handlowej odbywa się drogą morską przede wszystkim między Europą, Ameryką Północną i wschodnią Azją.
Kilka warunków musi być spełnionych jednocześnie, by akweny były bogate w ryby. Pomimo że morza i oceany zajmują większą część powierzchni Ziemi, to łowiska ryb stanowią niewielką ich część i obejmują głównie obszary, których wody przypowierzchniowe bogate są w organizmy zawierające chlorofil.
Najważniejszymi surowcami wydobywanymi spod dna są ropa naftowa i gaz ziemny.

6. Czy „ropa rządzi światem”?

Im bardziej rozwinięty kraj, tym więcej potrzebuje energii. W skali świata długo jeszcze podstawowymi źródłami energii będą łatwe do uzyskania i wydajne nieodnawialne paliwa kopalne: węgiel kamienny, ropa naftowa i gaz ziemny. Technologie pozyskania energii odnawialnej są drogie, a ilości uzyskanej energii zwykle małe. Niezgodność w rozmieszczeniu największych złóż paliw kopalnych i obszarów o największym zapotrzebowaniu na nie powoduje skutki ekonomiczne i polityczne. Stąd m.in. znaczenie Rosji i państw OPEC.

Udział wybranych państw w światowej produkcji i konsumpcji ropy naftowej

7. Przemysł high‑tech

Przemysł zaawansowanych technologii to m.in. informatyka, elektronika, inżynieria materiałowa, chemia, farmaceutyka, przemysł kosmiczny, biotechnologia. W odróżnieniu od przemysłu tradycyjnego wymaga stosunkowo mało surowców; opiera się na odkryciach naukowych, wiedzy i kreatywności wysoko wykształconych pracowników. Wymaga bardzo kosztownych inwestycji. Z tych powodów najważniejsze ośrodki znajdują się w Stanach Zjednoczonych, Francji, Wielkiej Brytanii, Niemczech, Japonii i Izraelu.

Wybrane ośrodki przemysłu zaawansowanych technologii

8. Nowoczesne usługi komunikacyjne. Przemiany na rynku pracy

Nowoczesne technologie znacząco zmieniły rynek pracy. Możliwa jest na przykład praca na odległość – nie tylko przy biurku w firmie, ale też w domu. Upowszechnił się outsourcing – wynajmowanie firm zewnętrznych do wykonania części zadań, jak transport, księgowość lub infolinia. W życiu codziennym dzięki TIK (technologiom informacyjno‑komunikacyjnym) możemy łatwo się komunikować, robić zakupy, uczyć się, załatwiać sprawy urzędowe, znaleźć rozrywkę.

Wykres przedstawia liczbę aktywnych telefonów komórkowych zarówno w przeliczeniu na 100 mieszkańców (wykres słupkowy), jak i w liczbach bezwzględnych (wykres liniowy)

9. Rozwój transportu na świecie

Nierównomierne rozmieszczenie na Ziemi zasobów, ośrodków produkcyjnych i rynków zbytu powoduje rozwój transportu. Każdy jego rodzaj ma swoje zalety i wady. Przykładowo żegluga przewozi tanio i wielkie masy towarów, ale wolno, samoloty zaś transportują mniejsze ilości, ale za to bardzo szybko i niestety drogo.
Główne szlaki transportowe łączą Europę, Amerykę Północną i Wschodnią Azję.
Koordynacją potrzeb, możliwości i kosztów transportu zajmuje się logistyka.

10. Turystyka

Dzięki prawie miliardowi turystów międzynarodowych i miliardom turystów wewnątrz własnych krajów osoby zaangażowane w ich obsługę stanowią ok. 9% pracujących oraz zostaje wytworzone ok. 10% światowego PKB. Liczba turystów stale rośnie. Najczęściej odwiedzanym regionem jest Europa. Bardzo szybko rozwija się turystyka w Azji Wschodniej i Południowo‑Wschodniej.
Polacy najczęściej zwiedzają Europę, ale wybierają także odleglejsze kraje, jak Egipt czy Turcję.

Liczba turystów w turystyce zagranicznej rośnie z roku na rok

11. Globalizacja

Globalizacja to wzrost współzależności w skali świata: ekonomicznej, politycznej, społecznej, środowiskowej. Przykładem są inwestycje zagraniczne, oddziały korporacji międzynarodowych, transmisje wydarzeń kulturalnych, sportowych i politycznych. Dzięki globalizacji rozwój następuje szybciej, ale jednocześnie zanika zróżnicowanie (np. kulturowe) regionów świata. Krytycy podkreślają, że rozwój nie jest równomierny – państwa rozwinięte wykorzystują rozwijające się.

Przykład międzynarodowej korporacji mającej na świecie 51 oddziałów produkcyjnych w 26 państwach oraz 9 oddziałów projektowych i badawczych

12. Integracja państw

Państwa, które się integrują, zyskują, gdyż jako ugrupowanie są silniejsze w negocjacjach ze światowymi potęgami gospodarczymi. Dlatego ugrupowań integracyjnych na świecie jest wiele i o różnym stopniu intensywności współpracy.
Najczęściej wyróżnia się 5 stopni integracji gospodarczej: strefę wolnego handlu, unię celną, wspólny rynek, unię gospodarczą i unię polityczną.
Najważniejsze z organizacji to Unia Europejska i NAFTA. Pierwsza zajmuje się nie tylko współpracą gospodarczą, ale także polityczną, kulturalną i środowiskową. Druga jest jedynie wspólnotą gospodarczą.

Instytucje Unii Europejskiej

13. Zadania

Pamiętam i rozumiem

  • Omów rozmieszczenie upraw wybranej rośliny zbożowej na świecie.

  • Wyjaśnij, dlaczego w zaawansowanych technologicznie państwach, jak Stany Zjednoczone czy Australia, plony pszenicy są niższe niż w wielu państwach słabiej rozwiniętych.

  • Wskaż przykłady czynników pozaprzyrodniczych wpływających na zróżnicowanie chowu zwierząt na świecie.

  • Porównaj skutki społeczno‑ekonomiczne niedostatecznej i nadmiernej konsumpcji żywności.

  • Podaj przykłady państw z niedostateczną oraz nadmierną konsumpcją żywności.

  • Wyjaśnij, na czym polega racjonalna gospodarka leśna.

  • Wyjaśnij, dlaczego większość wód oceanu światowego jest nieprzydatna dla rybołówstwa.

  • Wskaż polityczne konsekwencje posiadania albo nieposiadania znaczących złóż ropy naftowej.

  • Wyjaśnij stały wzrost liczby turystów na świecie.

  • Wymień formy integracji gospodarczej.

Czytam i interpretuję

  • Odczytaj z wykresu wielkość plonów pszenicy we Francji i w Polsce i podaj je w t/ha. Wyjaśnij, z czego wynika tak duża różnica wysokości plonów pomiędzy Francją a Polską.

    Pomarańczową linią zaznaczono średnie plony dla świata

  • Uzasadnij, dlaczego chów przedstawiony na fotografii jest przykładem chowu intensywnego.

  • Wykres przedstawia zmiany cen ropy naftowej w latach 2007–2013 w dolarach za baryłkę. Przedstaw ekonomiczne konsekwencje takich wahań cen dla producenta albo konsumenta ropy.

  • W Rzeszowie ma siedzibę Fundacja Wspierania Edukacji przy Stowarzyszeniu Dolina Lotnicza. Stowarzyszenie to klaster przemysłowo‑technologiczny. Wyjaśnij, dlaczego zakłady przemysłowe są zainteresowane finansowaniem edukacji dzieci i młodzieży.

  • Wyjaśnij, dlaczego do Afryki przyjeżdża mniej turystów niż do Stanów Zjednoczonych lub Francji.

  • Przedstaw poglądy antyglobalistów i oceń je.

Rozwiązuję problemy

  • Oceń pogląd mówiący, że pomoc żywnościowa państwom słabo rozwiniętym przyczynia się do utrwalenia ich ubóstwa.

  • Wskaż, co można zrobić, by korzyści z globalizacji były rozłożone na świecie bardziej równomiernie.

  • W Unii Europejskiej istnieją dwa nurty opinii o jej przyszłości: jeden postuluje poszerzanie (objęcie jak największej liczby państw); drugi pogłębienie, czyli dalsze ograniczenie roli państw. Jaki jest twój pogląd w tej sprawie? Przedstaw argumenty społeczne i gospodarcze.

  • Czy w Polsce ma szansę powstać rodzima Dolina Krzemowa? Przedstaw argumenty na poparcie swojego stanowiska.

  • Rozwiązaniem niedoboru gazu ziemnego w Polsce mógłby być gaz łupkowy. Wskaż zalety i wady jego poszukiwań i eksploatacji.

  • Czy korzystanie z organizmów genetycznie modyfikowanych powinno być zabronione? Przedstaw argumenty społeczno‑gospodarcze i przyrodnicze przemawiające za korzystaniem z GMO i przeciw niemu.

14. Projekt badawczy

Wpływ nowoczesnych usług komunikacyjnych na życie w twojej miejscowości

Autor: Ryszard Pawlak

Tytuł projektu

Przemiany mojej miejscowości pod wpływem nowoczesnych usług komunikacyjnych

Temat projektu

Przemiany mojej miejscowości pod wpływem nowoczesnych usług komunikacyjnych

Badana hipoteza

Nowoczesne usługi komunikacyjne w żaden sposób nie zmieniły miejscowości

Materiały źródłowe

Strona internetowa miejscowości (gminy, powiatu); Rocznik Statystyczny Województw; e‑podręcznik – lekcja: Nowoczesne usługi komunikacyjne. Przemiany na rynku pracy

Uczeń

Co dokładnie mam zamiar zrobić, by sprawdzić, czy hipoteza jest prawdziwa?

Znaleźć przykłady wpływu nowoczesnych usług komunikacyjnych na gospodarkę i życie codzienne

Co trzeba przygotować, by zweryfikować hipotezę?

Plan miejscowości, informacje o dostawcach nowoczesnych usług komunikacyjnych, ankiety

Co będę obserwować (mierzyć)?

Infrastrukturę nowoczesnych usług komunikacyjnych, opinie korzystających z nich ludzi, instytucji i firm

Czas trwania (ile czasu potrzeba, by wykonać projekt)

1 miesiąc

Wyniki i wnioski z projektu badawczego

Test sprawdzający do działu: II Światowa gospodarka w erze globalizacji

Test sprawdzający

Klucz testu