Wróć do informacji o e-podręczniku Udostępnij materiał Wydrukuj

Aby istniał las, muszą rosnąć w nim drzewa. Sad pod tym względem jest podobny, też muszą w nim rosnąć drzewa. Łąka jest pełna różnych roślin. Inaczej jest na polach uprawnych, gdzie rolnik sieje lub sadzi wybrane rośliny. Jakie są podobieństwa i różnice między lasem, łąką a polem uprawnym?

Już wiesz
  • co to jest łąka;

  • co to jest pole i czym różni się od łąki.

Nauczysz się
  • oceniać warunki życia roślin i zwierząt na polach i w sadach;

  • podawać przykłady roślin uprawianych przez człowieka;

  • rozróżniać zboża uprawiane w Polsce;

  • wskazywać znaczenie pól i sadów dla zwierząt dziko żyjących.

iZzdYhTrjR_d5e184

1. Czym są pole i sad?

Pole i sad to sztucznie utworzone środowiska, które bez pomocy człowieka zarosłyby drzewami i po latach przekształciły sie w las. Pole jest obszarem przeznaczonym pod uprawę roślin. Niektóre rośliny uprawia się, aby przeznaczyć je na żywność dla ludzi lub na paszę dla zwierząt hodowlanych. Części roślin uprawianych na polach zostają przetworzone w zakładach przemysłowych na produkty spożywcze, ubrania, a nawet paliwo samochodowe.

Na danym polu uprawia się w jednym czasie tylko jedną wybraną roślinę. Najważniejsze zabiegi, które rolnik musi wykonać na polach, aby móc zebrać plony, to:

  • orka i inne zabiegi związane z uprawą gleby;

  • nawożenie nawozami naturalnymi lub sztucznymi;

  • siew nasion bądź sadzenie roślin;

  • w niektórych obszarach konieczne jest nawadnianie;

  • zabiegi ochronne;

  • zbiór plonów.

Zimą nie wykonuje się prac polowych, ale niektóre rośliny mogą być siane już jesienią po to, by wcześniej rosły i dojrzały wiosną. Na zimę sieje się na przykład rzepak i niektóre zboża. Zimą na polach pozostają resztki niezebranych roślin, które zjadane są przez różne zwierzęta.

ReIvMEm12ir511
Wykorzystanie maszyn do prac polowych umożliwiło znaczne zwiększenie obszaru upraw. Ułatwia to uprawę roślin, jednak ogromne obszary obsiane jednym gatunkiem rośliny są podatne na choroby lub ataki zwierząt uznawanych za szkodniki

Sad jest miejscem, na którym uprawia się drzewa lub krzewy owocowe. Rosną one w tym samym miejscu przez kilkanaście, a nawet kilkadziesiąt lat. Zbiór owoców odbywa się ręcznie lub za pomocą specjalistycznych maszyn. Sad jest także miejscem życia wielu zwierząt. Oprócz zapylaczy dużą grupę stanowią owady „szkodniki”, np. owocówka jabłkóweczka i żywiące się nimi owady drapieżne, jak biedronka, biegacz czy złotook. Licznymi owadami żywią się ptaki, np. sikory i szpaki, krety, ryjówki i jeże. Ślimaki są zjadane przez żaby i ropuchy. Te zwierzęta są sprzymierzeńcami sadowników.

RQgTv0PGd76xL1
W przypadku większości owoców konieczny jest ręczny zbiór
Polecenie 1

Wyjaśnij, dlaczego wskazane jest, aby nie sadzić lub nie siać przez wiele kolejnych lat tej samej rośliny na tym samym polu.

iZzdYhTrjR_d5e271

2. Rośliny uprawne pól i sadów

Na większości pól w Polsce uprawia się zboża. Są to: pszenica, żyto, pszenżyto, jęczmień, owies, proso, i kukurydza. Ze zbóż produkowane są mąki (ziarna są mielone), kasze (ziarna łamane) i płatki (ziarna gniecione). Zboża przeznacza się też na paszę dla zwierząt.

Na polach uprawia się także rośliny oleiste, np. rzepak. Na dużą skalę hoduje się warzywa, jak ziemniaki, kapusta, marchew, cebula, buraki, pomidory i wiele innych. Niektóre rośliny mają zastosowanie w przemyśle innym niż spożywczy, np. rzepak wykorzystywany do produkcji paliw oraz len – do produkcji włókien. Spośród drzew owocowych najpopularniejsze są jabłonie, wiśnie, śliwy i grusze. Krzewami są dostarczajace owoców porzeczki (czarna i czerwona), maliny, agrest i aronia. Uprawia się także wiele innych roślin, jak chmiel, słonecznik, zioła (np. rumianek czy mięta).

Niektóre rośliny uprawne mają wiele różnych zastosowań. Należy do nich ziemniak, którego bulwy mogą być po ugotowaniu, upieczeniu lub usmażeniu zjadane przez ludzi. Mogą być paszą dla zwierząt lub surowcem do produkcji mąki ziemniaczanej. Mogą także służyć do produkcji alkoholu wykorzystywanego w przemyśle lub dodawanego do benzyny.

R9AdLWjc7Z3331
Strąki rzepaku – najważniejszej rośliny oleistej uprawianej w Polsce. Ten krewniak kapusty jest też ważną rośliną miododajną
R12w93xWaUnzI1
Buraki cukrowe różnią się od buraków ćwikłowych wielkością i barwą
Polecenie 2

Zastanów się i opisz, jaki wpływ ma tępienie tzw. szkodników w sadzie i na polu. Wskaż zalety i wady takiego postępowania.

iZzdYhTrjR_d5e329

Podsumowanie

  • Pole jest miejscem uprawy roślin.

  • Sad jest miejscem uprawy drzew i krzewów owocowych.

  • Na polach i w sadach żyje wiele gatunków zwierząt, gdyż mają tam zapewnioną obfitość pożywienia.

  • Pole i sad to ekosystemy sztuczne, utrzymywane przez człowieka.

Praca domowa
Polecenie 3.1

Zrób spis artykułów spożywczych, z jakich składał się twój wybrany posiłek. Następnie zastanów się, jakie rośliny trzeba było uprawiać i jakie zwierzęta wyhodować, aby otrzymać te produkty.

Zobacz także

Zajrzyj do zagadnień pokrewnych:
Łańcuch pokarmowy i sieć pokarmowa
Obieg materii i przepływ energii w przyrodzie
Cztery pory roku
Na łące i na polu

iZzdYhTrjR_d5e405

Zadania

Ćwiczenie 1
RheAyb6CpEXoq1
zadanie interaktywne
Źródło: Andrzej Boczarowski, licencja: CC BY 3.0.
Ćwiczenie 2
R18McfZHMGBR01
zadanie interaktywne
Źródło: Andrzej Boczarowski, licencja: CC BY 3.0.
Ćwiczenie 3
Rf33SxWenIMZX1
zadanie interaktywne
Źródło: Andrzej Boczarowski, licencja: CC BY 3.0.
Ćwiczenie 4
R48u2N8qpI5sV1
zadanie interaktywne
Źródło: Andrzej Boczarowski, licencja: CC BY 3.0.
Ćwiczenie 5
RHKVYN9sZPCiH1
zadanie interaktywne
Źródło: Andrzej Boczarowski, licencja: CC BY 3.0.
Ćwiczenie 6
R1BvXNdTyxoKf1
zadanie interaktywne
Źródło: Andrzej Boczarowski, licencja: CC BY 3.0.