Pokaż spis treści
Wróć do informacji o e-podręczniku

Substancje chemiczne stale towarzyszą człowiekowi w jego codziennym życiu. Podobnie rzecz ma się z bakteriami, które w powszechnej opinii są błędnie kojarzone wyłącznie z groźnymi chorobami. Nie przeceniając pozytywnych cech substancji chemicznych, jak i bakterii, warto pamiętać, że mogą one mieć niszczący wpływ na nasz organizm.

Źródło: Adam Gregor (https://pl.fotolia.com), .
Już wiesz
  • jak scharakteryzować zagrożenia naturalne i cywilizacyjne;

  • jakie są sposoby ostrzegania i alarmowania;

  • jaki jest wpływ promieniowania na organizmy, żywność i wodę.

Nauczysz się
  • wymieniać źródła zagrożeń biologiczno‑chemicznych;

  • wymieniać etatowe indywidualne środki ochrony przed skażeniami;

  • wykonywać zastępcze środki ochrony dróg oddechowych;

  • charakteryzować zbiorowe środki ochrony;

  • wyjaśniać sposoby zabezpieczenia żywności oraz wody przed skażeniami;

  • opisywać sposób wykonywania zabiegów sanitarnych i specjalnych.

1. Źródła zagrożeń biologiczno‑chemicznych

Substancje chemiczne są nieodłącznym elementem życia codziennego. Wiele z nich, np. leki, kosmetyki czy też środki czyszczące, pomaga nam i ułatwia życie. Podobnie rzecz ma się z bakteriami. Te mikroorganizmy możemy spotkać wszędzie na naszej planecie – nawet w warunkach, które na pierwszy rzut oka wykluczają jakiekolwiek życie. Ponadto wiele z nich, jak np. probiotyki – bakterie kwasu mlekowego – mają pozytywny wpływ na nasz organizm.

Bakterie są jednak kojarzone przede wszystkim z chorobami, a wiele substancji chemicznych i mikroorganizmów może stanowić niebezpieczeństwo dla zdrowia i życia ludzi. Z tego względu istotną rolę odgrywa odpowiednia ochrona przed zagrożeniami biologiczno‑chemicznymi, a także przed promieniowaniem opisywanym na poprzednich lekcjach.

Źródło: Unknown (https://commons.wikimedia.org), The U.S. Army (https://www.flickr.com), 7th Army Joint Multinational Training Command (https://www.flickr.com), Daniel X. O'Nei (https://www.flickr.com), Matthew Hurst (https://www.flickr.com), Oregon Department of Transportation (https://www.flickr.com), Stan Wiechers (https://www.flickr.com), We have moved! Please visit (https://www.flickr.com), U.S. Department of Agriculture (https://www.flickr.com), Tomorrow, licencja: CC BY-SA 2.0. Źródła zagrożeń biologiczno-chemicznych można podzielić na związane z czasem wojny oraz charakterystyczne dla czasu pokoju

2.
Indywidualne środki ochrony przed skażeniami i zakażeniami

Fundamentalnym zadaniem indywidualnych środków ochrony jest zabezpieczenie organizmu człowieka przed szkodliwymi substancjami chemicznymi, niebezpiecznymi mikroorganizmami oraz pyłem promieniotwórczym. Dzieli się je na środki etatowezastępcze.

Etatowe indywidualne środki ochrony przed skażeniami można podzielić na środki ochrony dróg oddechowych oraz skóry. Podstawowymi środkami ochrony dróg oddechowych są przede wszystkim maski przeciwgazowe, które dzieli się na filtracyjneizolacyjne.

  • Maski filtracyjne oczyszczają wdychane powietrze za pomocą specjalnych filtrów, filtropochłaniaczy albo pochłaniaczy. Maskami takiego rodzaju są maski MP‑4, MP‑5 i MP‑6 (zaprezentowane w galerii 1).

  • Maski izolacyjne całkowicie odseparowują drogi oddechowe, oczy i twarz od skażonego środowiska – czyste powietrze dostarczane jest człowiekowi z podłączonej do maski butli.

Wspomniane środki ochrony skóry służą do ochrony powierzchni ciała przed zagrożeniem związanym z działaniem szkodliwych substancji chemicznych, mikroorganizmów, materiałów promieniotwórczych oraz innych niebezpiecznych środków. Do środków ochrony skóry należą:

  • filtracyjna odzież ochronna (zestaw FOO‑1): ubranie filtracyjne (kurtka z kapturem i spodnie), rękawice gumowe z bawełnianymi wkładkami ocieplającymi, buty ochronne, torba na buty i rękawice oraz zasobnik na strój;

  • odzież ochronna OP‑1M: płaszcz z kapturem, pończochy ochronne, rękawice ochronne z bawełnianymi ocieplaczami oraz torba na cały zestaw;

  • jednoczęściowy lekki strój ochronny L‑2 (wykonany z podgumowanej impregnowanej tkaniny bawełnianej koloru khaki);

  • lekka odzież ochronna L‑1: bluza z kapturem, spodnie z pończochami ochronnymi, rękawice ochronne oraz torba na cały zestaw.

3. Zastępcze środki ochrony przed skażeniami

Choć etatowe indywidualne środki ochrony przed skażeniami stanowią bardzo dobre zabezpieczenie przed szkodliwym działaniem substancji chemicznych, to jednak jest mało prawdopodobne, aby w razie zagrożenia dysponowała nimi również ludność cywilna. Dlatego też istotne jest przygotowanie zastępczych środków ochrony dróg oddechowych i skóry. Nie chronią one przed działaniem bojowych środków trujących, ale mogą zabezpieczyć nasz organizm przed szkodliwymi substancjami chemicznymi, niebezpiecznymi mikroorganizmami chorobotwórczymi oraz pyłem promieniotwórczym.

Do zastępczych środków chroniących drogi oddechowe zalicza się m.in.:

Takie zastępcze środki można również wykonać samemu z powszechnie dostępnych materiałów. Kilka przykładów prezentuje nagranie wideo 1.

Nagranie prezentuje sposób samodzielnego wykonania substytutu maski. Film rozpoczyna ujęcie aktora prezentującego stolik, na którym leżą wszystkie wymieniane przez lektora przedmioty. Towarzyszy temu pokazywanie przedmiotów z bliska. Po tym następuje demonstracja wykonywania kolejnych wersji masek zgodnie z komentarzem lektora. Każda demonstracja kończy się ujęciem z bliska twarzy aktora z założoną zaimprowizowaną maską. Film kończy ponowne ujęcie aktora prezentującego wszystkie materiały niezbędne do wykonania prowizorycznej ochrony dróg oddechowych.

Zastępczymi środkami ochrony skóry mogą być:

  • fartuchy ochronne wykonane z gumy, tkanin impregnowanych, skóry i tworzyw sztucznych,

  • wszelkiego rodzaju płaszcze i peleryny przeciwdeszczowe (najlepiej z gumy, tworzyw sztucznych lub folii),

  • kombinezony skórzane,

  • ubiory z folii metalizowanej,

  • buty i kalosze gumowe lub z tworzyw sztucznych,

  • wysokie buty skórzane i z tworzyw sztucznych,

  • okulary ochronne (narciarskie, przemysłowe, motocyklowe, wodne),

  • nakrycia głowy wykonane z gumy, skóry lub z tworzyw sztucznych,

  • rękawice skórzane lub wykonane z materiałów syntetycznych.

Z wymienionych środków można skompletować zastępczą odzież ochronną (zastępczy środek ochrony dróg oddechowych + zastępczy środek ochrony skóry). Stosując taką odzież, należy bezwzględnie pamiętać, że zapewnia ona możliwość tylko krótkotrwałego przebywania na terenie skażonym!

Polecenie 1

Rozejrzyj się po klasie i poszukaj materiałów, jakie mogłyby posłużyć do konstrukcji zastępczych środków ochrony przed skażeniami. Skorzystaj również ze swojego plecaka i jego zawartości.

4. Zbiorowe środki ochrony

Etatowe i zastępcze środki ochrony przed skażeniami służą do zabezpieczenia pojedynczych osób, a ich właściwości są często krótkotrwałe. Dlatego konieczne było stworzenie mechanizmów zapewniających bezpieczeństwo i schronienie większej liczbie ludzi – zbiorowych środków ochrony. Ich zadaniem jest zabezpieczenie ludności przed wieloma niebezpieczeństwami: bojowymi środkami trującymi, toksycznymi środkami przemysłowymi, innymi szkodliwymi substancjami chemicznymi, mikroorganizmami chorobotwórczymi, pyłem promieniotwórczym, promieniowaniem, uderzeniami broni masowego rażenia oraz atakami bronią konwencjonalną. Ponadto w warunkach zagrożenia w takich budowlach można przechowywać również ruchome dobra kultury, ważną dokumentację, cenną aparaturę, leki, a także cenniejsze zwierzęta.

Do zbiorowych środków ochronnych zaliczamy schronyukrycia.

Aby znaleźć schronienie przed różnymi niebezpieczeństwami, można także udać się do najbliższej stacji metra lub tunelu. Szkodliwe pyły i inne substancje przedostają się tam w mniejszych ilościach. Ponadto takie konstrukcje stanowią dobrą ochronę przed atakami bronią konwencjonalną, np. bombardowaniem, ponieważ ich konstrukcje są znacznie bardziej odporne niż konstrukcje budynków mieszkalnych i budynków użyteczności publicznej.

Polecenie 2

Jakie działania należy podjąć, aby przystosować pomieszczenie przedstawione na poniższej fotografii do pełnienia przez nie funkcji ukrycia zapeniającego krótkotrwałą ochronę przed czynnikami rażenia broni konwencjonalnej i pyłem promieniotwórczym? Odpowiedź podaj w formie kilku punktów.

Źródło: Piotr Frydecki (https://commons.wikimedia.org), licencja: CC BY-SA 3.0.

5.
Sposoby zabezpieczenia żywności i wody

Na jednej z pierwszych lekcji przedstawiono piramidę potrzeb według Maslowa. Jej podstawę stanowią potrzeby fizjologiczne, do których zalicza się m.in. żywność oraz wodę.

Człowiek nie jest w stanie przetrwać bez żywności oraz wody. Dlatego należy zadbać o ich odpowiednie zabezpieczenie przed działaniem szkodliwych substancji chemicznych oraz chorobotwórczych bakterii. Jeśli już gromadzimy zapasy, warto pamiętać o zasadach dotyczących wyboru i przygotowywania artykułów żywnościowych, które mają tę rezerwę stanowić. Należy pamiętać, aby:

  • nie zajmowały one zbyt dużo miejsca,

  • były produktami wysokokalorycznymi, lekkostrawnymi i nadającymi się do przechowywania przez dłuższy czas,

  • można było je spożywać na zimno lub ewentualnie po lekkim podgrzaniu.

Gwarancją skutecznego zabezpieczenia żywności jest umieszczenie jej w szczelnych pojemnikach. O właściwościach ochronnych opakowań decyduje przede wszystkim ich konstrukcja oraz rodzaj materiału, z jakiego zostały wykonane. Bardzo dobre są naczynia szklane z hermetycznie zamykanymi wieczkami – nie przepuszczają one zarówno gazów, par, jak i pyłów. Podobne właściwości mają opakowania wykonane z metalu i tworzyw sztucznych. Dodatkową zaletą takich opakowań jest to, że w bardzo łatwy sposób dokonuje się ich dezynfekcji. Ponadto w warunkach domowych skuteczne opakowanie zbiorcze może stanowić lodówka. Jej właściwości ochronne można zwiększyć za pomocą dodatkowych zasłon z folii lub ceraty.

Ważne!

Wyjątkowo trwałego i hermetycznego opakowania wymagają produkty sypkie, takie jak sól, cukier, kasza, mąka. Także przetwory owocowe i wszystkie produkty płynne należy zabezpieczyć wyjątkowo szczelnie, ponieważ nie ma możliwości ich odkażenia w razie przedostania się do nich substancji niepożądanych.

Podsumowując, wśród opakowań ochronnych wyróżnia się m.in. opakowania:

  • pyłoszczelne z materiałów twardych – np. metalowe puszki, opakowania szklane, słoje i butelki nieprzepuszczające pary wodnej i gazu;

  • drewniane – skonstruowane m.in. ze sklejki lub płyty pilśniowej; np. skrzynki wyłożone kilkoma warstwami papieru lub beczki;

  • pyłoszczelne z tworzyw miękkich – np. hermetycznie zamykane worki, woreczki, torby wykonane z folii powlekanych, metalowych i innych tworzyw sztucznych;

  • pyłoszczelne papierowe – opakowania wielowarstwowe, najlepiej z wkładką parafinową lub z tworzyw sztucznych.

Polecenie 3

Przyporządkuj opakowania do rodzajów zagrożeń, przed którym stanowią one ochronę.

W przypadku zagrożenia skażeniem władze lokalne mogą zadecydować o zamknięciu punktu poboru wody, co spowoduje jej brak wśród odbiorców (ludności cywilnej). W związku z tym, istotne jest odpowiednie zabezpieczenie jej zapasów, które zagwarantują regularne nawadnianie organizmu.

Ciekawostka

Jak długo człowiek może żyć bez wody?

Górna granica wytrzymałości organizmu bez wody to 3‑5 dni. Czas ten zależy jednak od wieku, kondycji, budowy ciała oraz warunków środowiskowych. W wysokich temperaturach odwodnienie może nastąpić nawet po 60 minutach. Dziecko zamknięte w nagrzanym samochodzie może umrzeć nawet po 30 minutach!

Aby przygotować odpowiednie i dobrze zabezpieczone zapasy wody, należy:

  • zgromadzić zapas nieskażonej wody (ilość należy dostosować do indywidualnych potrzeb),

  • zabezpieczyć studnie kopane oraz ujęcia domowych studni wierconych, wykonując obudowy w postaci budek obitych papą lub blachą albo utwardzone powierzchnie z cegieł, cementu lub asfaltu (z niewielkim spadkiem na zewnątrz) w promieniu od 1,5 m do 2 m wokół studni,

  • przechowywać nieskażoną wodę w szczelnie zamkniętych szklanych, metalowych lub plastikowych pojemnikach (np. butelkach, słojach, bańkach).

6. Zabiegi specjalne i sanitarne

Do skażenia środowiska może dość w przypadku użycia broni masowego rażenia czy też bojowych środków trujących, a także w sytuacji niekontrolowanego uwolnienia toksycznych środków przemysłowych, katastrof transportowych, pożarów lub awarii (np. elektrowni atomowych). Organizmy nie są w stanie żyć i normalnie funkcjonować w takich warunkach, dlatego jest niezwykle ważne jak najszybsze usunięcie źródła skażenia ze środowiska. Dokonuje się tego poprzez zabiegi specjalne.

Zabiegi specjalne wykonuje się, aby w maksymalny możliwy sposób ograniczyć wpływ szkodliwych substancji chemicznych, niebezpiecznych mikroorganizmów oraz pyłu promieniotwórczego na organizm człowieka i jego otoczenie. Dzięki temu jest możliwy powrót ludzi na teren skażony i przywrócenie normalnego trybu funkcjonowania społeczeństwa. Zabiegi specjalne dzieli się na zabiegi całkowite i częściowe.

Do całkowitych zabiegów specjalnych zalicza się odkażanie, dezynfekcjędezaktywację. Ponadto wyróżnia się również deratyzacjędezynsekcję. Z poniższych aplikacji można się dowiedzieć, na czym polegają te zabiegi.

Ważne!

Wszystkie czynności z zakresu zabiegów specjalnych powinny być wykonywane przy użyciu etatowych indywidualnych środków ochronnych. W trakcie ich wykonywania nie można ściągać odzieży ochronnej oraz odsłaniać swojego ciała!

Od zabiegów specjalnych odróżnić należy zabiegi sanitarne, które stanowią zespół czynności mających na celu usunięcie środków skażających, zakażających i promieniotwórczych z powierzchni ciała człowieka. Podobnie jak zabiegi specjalne, dzielimy je również na zabiegi częściowecałkowite.

Częściowe zabiegi sanitarne mają na celu jak najszybsze usunięcie z ciała niebezpiecznych substancji chemicznych, biologicznych i promieniotwórczych. Przeprowadza się je od razu po stwierdzeniu skażenia, czyli już na terenie skażonym lub ewentualnie natychmiastowo po jego opuszczeniu przez mieszkańców. Zabiegi sanitarne wykonuje się również obowiązkowo po wszystkich rodzajach zabiegów specjalnych.
Częściowe zabiegi sanitarne polegają m.in. na przecieraniu odsłoniętych części ciała roztworami dezynfekującymi lub odkażającymi. W przypadku ich braku można zastosować czystą wodę, wodę z mydłem, czyste chusteczki, a nawet trawę, siano lub śnieg. Warto również przepłukać jamę ustną płynami odkażającymi lub czystą wodą. Ponadto wykonując te zabiegi, można wykorzystać Indywidualny Pakiet Przeciwchemiczny (IPP) oraz Indywidualny Pakiet Radioochronny (IPR).

Celem całkowitych zabiegów sanitarnych jest kompletne usunięcie z powierzchni ciała niebezpiecznych, trujących i toksycznych substancji chemicznych, promieniotwórczych i biologicznych oraz środków odkażających. Przeprowadza się je w specjalnie dostosowanych do tego miejscach, np. łaźniach, kąpieliskach lub zorganizowanych zespołach urządzeń specjalnych. Podczas całkowitych zabiegów sanitarnych osoby, które są im poddawane, oddają skażoną odzież, a następnie są sprawdzane pod kątem obecności niebezpiecznych substancji (natężenia skażenia – takie działanie nazywa się kontrolą dozymetryczną). Później osoby te kilkukrotnie myją wodą z mydłem kolejno: ręce, głowę, twarz, szyję oraz pozostałe części ciała. Po ponownej kontroli dozymetrycznej (i pozytywnym jej wyniku) otrzymują odkażoną odzież. Osoby, które nie są w stanie same wykonać całkowitych zabiegów sanitarnych, są kąpane przez odpowiednie służby. Przykładowy zabieg sanitarny prezentuje ilustracja 2.

Źródło: Aberdeen Proving Ground (http://www.flickr.com), licencja: CC BY 2.0.

Podsumowanie

  • Zagrożenia biologiczno‑chemiczne można ogólnie podzielić na występujące w czasie wojny oraz charakterystyczne dla czasu pokoju.

  • Indywidualne środki ochrony zabezpieczają organizm człowieka przed szkodliwymi substancjami chemicznymi, niebezpiecznymi mikroorganizmami oraz pyłem promieniotwórczym.

  • Indywidualne środki ochrony przed skażeniami dzielimy na etatowe oraz zastępcze.

  • Etatowe indywidualne środki ochrony przed skażeniami można podzielić na środki ochrony dróg oddechowych oraz środki ochrony skóry.

  • Podstawowymi środkami ochrony dróg oddechowych są przede wszystkim maski przeciwgazowe, które dzieli się na maski filtracyjne i izolacyjne.

    Do środków ochrony skóry zalicza się zestawy odzieży ochronnej.

  • Zastępcze środki ochrony nie chronią przed działaniem bojowych środków trujących, ale w razie wystąpienia zagrożenia mogą zabezpieczyć organizm przed szkodliwymi substancjami chemicznymi, niebezpiecznymi mikroorganizmami chorobotwórczymi oraz pyłem promieniotwórczym. Należy jednak pamiętać, że ich działanie jest krótkotrwałe.

  • Zbiorowe środki ochrony to budowle, które zapewniają bezpieczeństwo grupom ludzi. Zalicza się do nich schrony oraz ukrycia. Tumczasowego schronienia można szukać także w tunelach oraz na podziemnych stacjach metra.

  • Człowiek nie jest w stanie przetrwać bez żywności oraz wody. Dlatego istotne jest ich odpowiednie zabezpieczenie przed działaniem bojowych środków trujących, toksycznych środków przemysłowych, innych szkodliwych substancji chemicznych oraz chorobotwórczych bakterii.

  • Gwarancją skutecznego zabezpieczenia żywności jest umieszczenie jej w szczelnych pojemnikach. O właściwościach ochronnych opakowań decyduje głównie konstrukcja oraz rodzaj materiału, z jakiego zostały wykonane.

  • Organizmy żywe nie są w stanie żyć i normalnie funkcjonować w skażonym środowisku. Dlatego istotna jest szybka neutralizacja lub usunięcie źródła skażenia. Dokonuje się tego poprzez zabiegi specjalne, które dzieli się na całkowite i częściowe.

  • Do całkowitych zabiegów specjalnych zalicza się odkażanie, dezynfekcję i dezaktywację, oraz deratyzację i dezynsekcję.

  • Od zabiegów specjalnych należy odróżnić zabiegi sanitarne, które stanowią zespół czynności mających na celu usunięcie środków skażających, zakażających i promieniotwórczych z powierzchni ciała człowieka. Podobnie jak zabiegi specjalne, dzielimy je na częściowe i całkowite.

Praca domowa
Polecenie 4.1

Jakie materiały spośród tych, które masz w domu, wykorzystasz w celu przygotowania zastępczych środków ochrony dla siebie i swojej rodziny?

Słowniczek

Definicja: bojowe środki trujące

toksyczne związki chemiczne, które ze względu na swoje właściwości chemiczne i fizyczne mają zastosowanie militarne

Definicja: całkowite zabiegi sanitarne

zespół czynności mających na celu usunięcie z powierzchni ciała niebezpiecznych, trujących i toksycznych substancji chemicznych, promieniotwórczych i biologicznych oraz środków odkażających; przeprowadza się je w specjalnie dostosowanych do tego miejscach, np. łaźniach, kąpieliskach

Definicja: częściowe zabiegi sanitarne

zespół czynności mających na celu usunięcie lub neutralizację szkodliwych substancji chemicznych, niebezpiecznych mikroorganizmów oraz pyłu promieniotwórczego

Definicja: częściowe zabiegi specjalne

zespół czynności mających na na celu zmniejszenie działania szkodliwych substancji, niebezpiecznych mikroorganizmów i pyłu promieniotwórczego na organizm człowieka i środowisko naturalne

Definicja: deratyzacja

zwalczanie za pomocą środków chemicznych, fizycznych lub biologicznych wszelkich szkodliwych gryzoni, najczęściej szczurów i myszy

Definicja: dezaktywacja

zabiegi zmniejszające właściwości pyłu promieniotwórczego; polegają one najczęściej na usuwaniu go z terenu, wody, żywności, sprzętu, uzbrojenia itp.; zabiegi dezaktywacyjne nie powodują zmniejszania stopnia napromieniowania przedmiotów i materiałów

Definicja: dezynfekcja

zabiegi mające na celu niszczenie drobnoustrojów chorobotwórczych i ich form przetrwalnikowych środkami fizycznymi i chemicznymi, by zapobiec zakażeniu

Definicja: dezynsekcja

działania polegające na tępieniu szkodliwych owadów (zwłaszcza pasożytniczych, jak: muchy, komary, pchły, wszy i karaluchy), ich jaj i larw, ze względów sanitarnych i gospodarczych

Definicja: etatowe indywidualne środki ochrony przed skażeniami

specjalne środki skonstruowane i przeznaczone do zabezpieczenia organizmu przed konkretnymi skażeniami i zakażeniami; znajdują się one na wyposażeniu sił zbrojnych, służb ratowniczych, formacji obronnych, zakładów przemysłowych oraz innych wyspecjalizowanych jednostek

Definicja: indywidualne środki ochrony przed skażeniami

środki (cały ubiór lub jego części) przeznaczone do indywidualnego zabezpieczenia całej powierzchni ciała lub jego części (np. dróg oddechowych i oczu) przed działaniem szkodliwych substancji chemicznych, niebezpiecznymi mikroorganizmami oraz pyłem promieniotwórczym

Definicja: Indywidualny Pakiet Przeciwchemiczny (IPP)

polski zestaw substancji stosowanych do dezaktywacji bojowych środków trujących, służy do odkażania niewielkich powierzchni ciała (dłonie, ręce i szyja), broni osobistej, oporządzenia i umundurowania

Definicja: Indywidualny Pakiet Radioochronny (IPR)

zestaw substancji do stosowania po skażeniu promieniotwórczym oraz po skażeniu bojowymi środkami chemicznymi

Definicja: odkażanie

działania polegające na usuwaniu lub neutralizacji niebezpiecznych substancji chemicznych z powierzchni różnego rodzaju przedmiotów i materiałów

Definicja: schron

budowla ochronna, która charakteryzuje się wysoką wytrzymałością konstrukcji zapewniającą ochronę ludności (w liczbie od około 50 do 300 osób) przed działaniem broni masowego rażenia, broni klasycznej, a także niebezpiecznych środków chemicznych i biologicznych; znajduje się w nim wyposażenie umożliwiające przetrwanie przez dłuższy czas

Definicja: skażenie środowiska

zanieczyszczenie środowiska przyrodniczego (zwłaszcza gleby, wody, powietrza) toksycznymi środkami chemicznymi, materiałami promieniotwórczymi lub zakaźnymi czynnikami biologicznymi, niezależnie od ich rodzaju i czasu oddziaływania

Definicja: toksyczne środki przemysłowe

używane w przemyśle oraz innych sektorach gospodarki związki chemiczne, materiały promieniotwórcze, substancje biologiczne oraz ich odpady, których niekontrolowane uwolnienie może prowadzić do skażenia środowiska oraz zagrożenia życia i zdrowia ludności cywilnej

Definicja: ukrycia

budowle ochronne, które zapewniają krótkotrwałą ochronę przed czynnikami rażenia broni konwencjonalnych, pyłem promieniotwórczym, bojowymi środkami trującymi i toksycznymi środkami przemysłowymi; przygotowuje się je np. w dostosowanych do tego celu piwnicach lub podpiwniczeniach

Definicja: zabiegi sanitarne

zespół czynności mających na celu usunięcie środków skażających, zakażających i promieniotwórczych z powierzchni ciała człowieka

Definicja: zabiegi specjalne

zespół czynności polegających na usuwaniu szkodliwych substancji chemicznych, niebezpiecznych mikroorganizmów oraz pyłu promieniotwórczego z powierzchni znajdujących się w otoczeniu człowieka

Definicja: zastępcze środki ochrony przed skażeniami

środki ochrony wykonane z szeroko dostępnych i na co dzień wykorzystywanych materiałów, nie chronią przed działaniem bojowych środków trujących, ale w razie wystąpienia zagrożenia mogą zabezpieczyć organizm przed szkodliwymi substancjami chemicznymi, niebezpiecznymi mikroorganizmami chorobotwórczymi oraz pyłem promieniotwórczym

Definicja: zbiorowe środki ochrony

budowle ochronne, których konstrukcja zabezpiecza ludność, zwierzęta oraz cenne dobra przed wieloma niebezpieczeństwami: bojowymi środkami trującymi, toksycznymi środkami przemysłowymi, innymi szkodliwymi substancjami chemicznymi, mikroorganizmami chorobotwórczymi, pyłem promieniotwórczym, promieniowaniem, uderzeniami broni masowego rażenia oraz atakami bronią konwencjonalną

Zadania

Ćwiczenie 1
Ćwiczenie 2
Ćwiczenie 3