Pokaż spis treści
Wróć do informacji o e-podręczniku

Zachorowanie na padaczkę czy choroba niedokrwienna serca mogą dotknąć każdego z nas. To, jak będzie wyglądało życie po ataku epilepsji czy zawale mięśnia sercowego, jest uzależnione od tego, jak szybko nadejdzie pomoc i w jaki sposób zostanie udzielona. Dlatego warto wiedzieć, jak właściwie reagować w tego typu sytuacjach.

Źródło: Fotolia (https://pl.fotolia.com), .
Już wiesz
  • pod jaki numer zadzwonić, aby wezwać pogotowie ratunkowe;

  • jak rozpoznać stan przytomności;

  • jak poprawnie ułożyć poszkodowanego w pozycji bocznej bezpiecznej.

Nauczysz się
  • określać, czym jest padaczka i choroba niedokrwienna serca;

  • zapobiegać chorobie wieńcowej;

  • zachowywać się odpowiednio w czasie ataku epilepsji i odczuwania bólu w klatce piersiowej.

1. Padaczka

Padaczka, zwana też epilepsją, jest jedną z najczęściej występujących w Polsce chorób neurologicznych. Jej głównym objawem jest okresowe pojawianie się tzw. napadów. Są one efektem przejściowych zaburzeń czynności mózgu wywołanych nagłymi i nadmiernymi wyładowaniami elektrycznymi w komórkach nerwowych.

Nie u każdego chorego na epilepsję napady mają taki sam przebieg. Czasami przybierają formę krótkotrwałej utraty świadomości, kiedy chory na chwilę przerywa wykonywaną czynność i nie nawiązuje kontaktu z otoczeniem. Po ustaniu napadu taka osoba powraca do swojego zajęcia i często nie zdaje sobie sprawy z chwilowego zaniku świadomości. U innych osób natomiast występują tzw. duże uogólnione napady, podczas których chory nagle traci przytomność, upada na ziemię i dostaje drgawek. Następuje wtedy napięcie mięśni całego ciała, ponadto często obserwuje się odgięcie głowy do tyłu i wyprężenie kończyn. W tym czasie oddychanie ustaje, co jest przyczyną narastania sinicy, na ustach pojawia się piana i chory często nie panuje nad potrzebami fizjologicznymi.

Źródło: Tomorrow Sp. z o.o., licencja: CC BY 3.0. Wyładowania są nagłe i nieprzewidziane, w związku z czym chory nie jest w stanie się na nie przygotować
Ciekawostka

Ile osób choruje na padaczkę?

W Polsce żyje ok. 400 tysięcy osób dotkniętych padaczką, natomiast w całej Europie liczbę tę szacuje się nawet na 8 milionów. Przyczyny padaczki nie są do końca poznane. Może zachorować na nią każdy – niezależnie od wieku (choć większość zachorowań rozpoznaje się u dzieci i nastolatków przed 20. rokiem życia). Choroba ta w jednakowym stopniu dotyczy obu płci.

Wystąpienie napadu padaczkowego jest trudne do przewidzenia. Wiadomo jednak, że może on być sprowokowany przez:

  • przemęczenie (zwłaszcza brak snu),

  • silny stres, emocje,

  • duży wysiłek fizyczny (umiarkowany działa korzystnie),

  • picie alkoholu i zażywanie narkotyków,

  • błyski świetlne.

Małe napady drgawkowe, często niezauważane przez otoczenie, nie wymagają interwencji. Jeżeli natomiast jesteś świadkiem dużego napadu, to osoba chora potrzebuje twojej pomocy. Udzielając pierwszej pomocy pamiętaj:

  • zachowaj spokój (większość napadów ustępuje samoistnie w ciągu 2‑3 min);

  • jeżeli możesz – zminimalizuj upadek chorego;

  • usuń wszystkie niebezpieczne przedmioty lub przenieś chorego w bezpieczne miejsce (z dala od ruchu ulicznego, wody, ostrych przedmiotów itp.);

  • jeżeli poszkodowany ma okulary, zdejmij je;

  • chroń głowę chorego przed urazami (np. uklęknij za głową chorego i przytrzymaj ją między kolanami lub złap rękami, albo podłóż coś miękkiego pod głowę);

  • jeśli chory zacznie wymiotować, ułóż go na boku (pamiętaj o ochronie głowy);

  • jeśli możesz, przykryj poszkodowanego folią NRC lub zwykłym kocem.

Uwaga!

Jeżeli atak przedłuża się, bezzwłocznie wezwij pogotowie ratunkowe.

Polecenie 1

Obejrzyj film i zapoznaj się z prawidłowym sposobem udzielania pomocy osobie z napadem drgawkowym.

Film rozpoczyna ujęcie przedstawiające pokój w którym znajdują się dwie dziewczyny. Jedna siedzi na tapczanie i gra na konsoli, a druga nieopodal maluje obraz przy sztaludze. Malująca przerywa na chwilę pracę, odzywa się do grającej i po wysłuchaniu odpowiedzi odkłada farby i wychodzi. Idzie do kuchni, wyjmuje z szafki kubki, przygotowuje kawę. Pyta głośno o cukier i nie mogąc doczekać się odpowiedzi wraca do pokoju. Zmiana ujęcia. Koleżanka leży na podłodze, ma drgawki, dziewczyna podbiega do niej, odsuwa leżące obok przedmioty i sięga po telefon. Po krótkiej rozmowie z pogotowiem odkłada telefon, stara się uspokoić koleżankę, po czym przytrzymuje jej głowę. Kamera oddala się pokazując pokój, dziewczynę przechodzącą atak i towarzyszącą jej koleżankę. Następuje zmiana ujęcia na planszę informacyjną. Na ekranie pojawiają się napisy: jeżeli jesteś świadkiem padaczki, zachowaj spokój, zminimalizuj upadek, zdejmij okulary, chroń głowę przed urazami, jeśli chory zacznie wymiotować, ułóż go na boku. Zmiana planszy. Na ekranie pojawiają się napisy: Zawsze wezwij pogotowie ratunkowe, gdy chory w czasie napadu doznał urazu, po napadzie nie odzyskuje przytomności, jest to pierwszy w życiu napad padaczki bądź napad przedłuża się. Zmiana planszy. Na ekranie pojawiają się napisy: Nigdy nie należy: powstrzymywać drgawek przy użyciu siły, wkładać żadnych przedmiotów do ust osoby mającej napad, cucić jej na przykład polewając wodą, podawać żadnych leków, płynów ani jedzenia, wykonywać sztucznego oddychania.

W czasie ataku nie należy:

  • powstrzymywać drgawek na siłę,

  • wkładać żadnych przedmiotów do ust,

  • cucić, np. polewając wodą,

  • podawać żadnych leków, płynów ani jedzenia,

  • używać siły,

  • wykonywać sztucznego oddychania,

  • zostawiać chorego samego.

Po ataku, jeżeli chory zasypia, nie budź go, lecz zapewnij mu spokój. Sen po napadzie jest zjawiskiem naturalnym i korzystnym dla chorego.

Uwaga!

Zawsze wezwij pogotowie ratunkowe, gdy chory w czasie napadu doznał urazu, po napadzie nie odzyskuje przytomności lub gdy jest to pierwszy w życiu napad padaczki.

Ciekawostka

Jacy sławni ludzie chorowali na padaczkę?

Na padaczkę chorowali m.in.: Fiodor Dostojewski, Juliusz Cezar, Włodzimierz Lenin, Napoleon Bonaparte i Vincent van Gogh.

2. Ból w klatce piersiowej

Krew dopływa do serca tętnicami wieńcowymi, które tworzą sieć kanalików zaopatrujących mięsień sercowy w tlen i pożywienie. U osoby dorosłej w najszerszym miejscu średnica zdrowej tętnicy wynosi ok. 4‑7 mm. W drobniejszych, dalszych częściach prawidłowe kanaliki mają średnicę mikroskopową. Gdy tętnica wieńcowa ulegnie zwężeniu, do serca dopływa mniej krwi niż potrzeba. Taki stan lekarze nazywają chorobą wieńcową, a bóle odczuwane wtedy w klatce piersiowej – bólami wieńcowymi.

Ciekawostka

Ile krwi przepływa przez tętnice wieńcowe?

Ilość krwi przepływająca przez tętnice wieńcowe nie jest stała – zależy od zapotrzebowania mięśnia sercowego na tlen. Rośnie ono np. podczas wykonywania wysiłku fizycznego – pracujące mięśnie potrzebują więcej krwi, co przekłada się na wzrost akcji serca. Zdrowe tętnice wieńcowe mają bardzo dużą rezerwę i przepływ przez nie może się zwiększyć nawet trzykrotnie.

Przyczyną zwężania się tętnic wieńcowych jest miażdżyca, choroba rozwijająca się we wszystkich tętnicach, nie tylko wieńcowych. W ścianach tętnic odkładają się tzw. złogi cholesterolu, które powodują stwardnienie tętnic i stopniowe zmniejszanie ich światła, co w sposób schematyczny przedstawia ilustracja 2.

Źródło: Andrzej Bogusz, licencja: CC BY 3.0. Odkładający się cholerstorol może doprowadzić do całkowitego zamknięcia tętnicy

Całkowite zamknięcie tętnicy wieńcowej w którymkolwiek miejscu powoduje zawał serca czyli obumarcie tej części serca, do której tętnica doprowadzała krew.

Źródło: Andrzej Bogusz, licencja: CC BY 3.0. Zablokowana tętnica przestaje doprowadzać tlen do części mięśnia sercowego, co jest orzyczyną jego zawału

Osoba ze zwężonymi tętnicami wieńcowymi początkowo nie odczuwa dolegliwości. Z czasem serce staje się coraz bardziej niedokrwione i pojawiają się bóle w klatce piersiowej. Ból często promieniuje w kierunku szyi i lewej ręki, zazwyczaj pojawia się podczas dużego wysiłku. W miarę postępowania choroby ból może występować podczas mniejszego wysiłku, a nawet w spoczynku.

Ciekawostka

W jaki sposób sprawdzić, czy w tętnicach odkładają się złogi cholesterolu?

Drożność tętnic wieńcowych ocenia się, wykonując koronarografię. Badanie to polega na wprowadzeniu cewnika poprzez tętnicę obwodową do tętnic wieńcowych, a następnie podaniu kontrastu i nagraniu filmu (serii zdjęć rentgenowskich), obrazującego stan naczyń wieńcowych. Koronarografia pozwala stwierdzić, które tętnice wieńcowe są zwężone i jednocześnie często udrożnić przytkane naczynia tętnicze.

3. Zapobieganie chorobie wieńcowej i pierwsza pomoc

Za większość zmian w organizmie prowadzących do wystąpienia choroby wieńcowej (miażdżycy) odpowiedzialny jest sam człowiek. Choroba częściej i szybciej rozwija się u osób, które są otyłe, palą papierosy, nie są aktywne fizycznie i niewłaściwie się odżywiają. Zapobiegać chorobie wieńcowej można, prowadząc higieniczny tryb życia:

  • unikając dymu papierosowego, który uszkadza tętnice wieńcowe i przyspiesza ich zwężanie;

  • będąc aktywnym fizycznie – ruch mięśni pobudza krążenie krwi, a tym samym poprawia ukrwienie serca;

  • odżywiając się prawidłowo – jedząc z umiarem i unikając zbyt tłustych oraz słodkich potraw;

  • utrzymując prawidłową masę ciała.

Polecenie 2

Oceń swoją masę ciała metodą BMI (ang. Body Mass Index), dzieląc swoją wagę w kilogramach przez kwadrat wzrostu w metrach (kgm2). Otrzymany wynik pozwoli ocenić, czy masz odpowiednią masę ciała.

  • < 19 niedowaga. Jeżeli wartość BMI jest mniejsza od 19, wskazuje to na niedowagę. Postaraj się zwiększyć swoją masę ciała.

  • 19‑24,9 w normie. Wartość BMI w przedziale 19‑24,9 wskazuje na prawidłową wagę. Staraj się ją utrzymać i prowadź higieniczny tryb życia.

  • 25‑29,9 nadwaga. Wartość BMI w przedziale 25‑29,9 oznacza nadwagę. Nie jest to jeszcze otyłość, ale postaraj się zmniejszyć swoją wagę. Ogranicz spożycie cukrów, jedz mniej ale częściej, staraj się uprawiać sport, chodź częściej na spacery.

  • > 30 otyłość. Wartość BMI powyżej 30 oznacza otyłość, która może być powodem chorób serca, miażdżycy, cukrzycy i innych chorób. Musisz koniecznie zmniejszyć masę swojego ciała.

Ciekawostka

Czy choroby układu krążenia dotyczą wyłącznie osób starszych?

Choroby układu krążenia, w tym zawał mięśnia sercowego, są obok chorób nowotworowych najczęstszą przyczyną przedwczesnych zgonów w Polsce i dotykają coraz młodsze osoby.

Zapamiętaj!

Każdy ból w klatce piersiowej o charakterze ucisku, pieczenia lub ściskania (pojawiający się w trakcie fizycznego wysiłku, wyjścia na zimne powietrze czy stresu) oraz promieniujący do lewego ramienia lub żuchwy, a ustępujący po wyeliminowaniu wymienionych czynników, nasuwa podejrzenie choroby wieńcowej. Należy wtedy niezwłocznie zgłosić się do lekarza.

Źródło: Tomorrow Sp. z o.o., licencja: CC BY 3.0. Bóle w klatce piersiowej zbyt często są bagatelizowane, a ich powstawanie – tłumaczone zwiększonym wysiłkiem fizycznym

Całkowite zamknięcie tętnicy wieńcowej prowadzi do zawału mięśnia sercowego, który jest stanem bezpośrednio zagrażającym życiu człowieka. Jeżeli ból w klatce piersiowej utrzymuje się u kogoś dłużej niż 20‑30 min, stale nawraca lub utrzymuje się w spoczynku, a równocześnie występują:

  • uczucie lęku, niepokój, strach przed śmiercią,

  • duszność, osłabienie,

  • wzmożona potliwość,

  • zawroty głowy,

  • kołatanie serca,

poproś taką osobę, żeby usiadła i unikała niepotrzebnego wysiłku fizycznego. Następnie wezwij pogotowie ratunkowe.

Zapamiętaj!

W niektórych przypadkach zawał serca manifestuje (objawia) się dolegliwościami o charakterze nietypowym i trudnym do rozpoznania (ból brzucha lub dyskomfort w nadbrzuszu, nudności, wymioty, złe samopoczucie). Nie lekceważ żadnych, choćby najmniejszych, objawów sugerujących zawał mięśnia sercowego.

Czekając na pogotowie ratunkowe, postaraj się dostarczyć choremu jak najwięcej tlenu. W tym celu otwórz okno, poproś o opuszczenie pomieszczenia znajdujące się tam osoby (szczególnie jeśli pomieszczenie jest małe lub nie można otworzyć okna). W wyjątkowych sytuacjach można chorego wyprowadzić na świeże powietrze, ale pamiętaj, że nawet najmniejszy wysiłek fizyczny w tym stanie bardzo obciąża chore serce. Do czasu przyjazdu karetki nie zostawiaj chorego samego.

Podsumowanie

  • Padaczka i zawał mięśnia sercowego to choroby, które mogą spotkać człowieka w każdym okresie życia.

  • Zdrowie i życie osób w naszym otoczeniu w dużej mierze zależy od nas.

  • Padaczka to okresowe pojawianie się tzw. napadów, będących efektem przejściowych zaburzeń czynności mózgu wywołanych nagłymi i nadmiernymi wyładowaniami elektrycznymi w komórkach nerwowych.

  • Udzielając pomocy osobie, która ma napad padaczki, nie wkładaj jej niczego między zęby, tylko zabezpiecz głowę przed urazami. Po napadzie, jeżeli kontakt z chorym jest utrudniony, ułóż go w pozycji bezpiecznej.

  • Ból w klatce piersiowej może być oznaką niedotlenienia mięśnia sercowego, dlatego nie lekceważ żadnych objawów sugerujących zawał, aż do jego wykluczenia przez lekarza.

  • W przypadku podejrzenia zawału wezwij jak najszybciej pogotowie ratunkowe. Oczekując na profesjonalną pomoc, dostarcz choremu jak najwięcej powietrza i pod żadnym pozorem nie pozwól mu wykonywać zbędnego wysiłku fizycznego.

  • Wzywając pomoc, pamiętaj o numerach alarmowych.

Praca domowa
Polecenie 3.1

Po powrocie do domu oblicz współczynnik BMI swoich najbliższych.

Polecenie 3.2

Poszukaj w dostępnych ci źródłach informacji o tym, jakich produktów należy unikać, by zmniejszyć ryzyko zachorowania na miażdżycę i zawał mięśnia sercowego.

Słowniczek

Definicja: choroby neurologiczne

schorzenia układu nerwowego (ośrodkowego i obwodowego)

Definicja: kontrast

żargonowe określenie środka cieniującego, substancji podawanej podczas badania obrazowego w celu lepszego uwidocznienia (poprawienia kontrastu) określonych struktur i narządów

Definicja: miażdżyca

przewlekła choroba tętnic obejmująca z różnym nasileniem niemal cały organizm; w ścianach tętnic (najczęściej w aorcie oraz w tętnicach bezpośrednio od niej odchodzących) odkładają się tzw. złogi cholesterolu, które powodują stwardnienie tętnic i stopniowe zmniejszanie ich światła

Definicja: sinica

objaw charakteryzujący się sinym, niebieskawym zabarwieniem skóry i błon śluzowych ciała

Zadania

Ćwiczenie 1
Ćwiczenie 2
Ćwiczenie 3
Ćwiczenie 4
Ćwiczenie 5